Σοβαρές επισημάνσεις για την πολιτική της Άγκυρας απέναντι στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία περιλαμβάνει η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία, η οποία δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της ενταξιακής πορείας των υποψήφιων προς ένταξη χωρών για το 2026.
Η Κομισιόν καταγράφει ένα ευρύ φάσμα τουρκικών ενεργειών που επηρεάζουν την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Από την παρεμπόδιση των ερευνητικών εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου μέχρι την επαναβεβαίωση του τουρκολιβυκού μνημονίου και τη διατήρηση της απειλής πολέμου σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, η έκθεση αναδεικνύει τις σοβαρές εκκρεμότητες στις σχέσεις της Τουρκίας με δύο κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ευρωπαϊκή καταγραφή της τουρκικής παρεμπόδισης στο καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αναφορά στο έργο Great Sea Interconnector, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να παρεμβαίνει στις ερευνητικές δραστηριότητες που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.
Το έργο έχει χαρακτηριστεί ως ευρωπαϊκό έργο κοινού ενδιαφέροντος και αποσκοπεί στην ενεργειακή διασύνδεση της Κυπριακής Δημοκρατίας με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω της Ελλάδας.
Στο κεφάλαιο για τα διευρωπαϊκά δίκτυα, οι Βρυξέλλες διαπιστώνουν ότι η Άγκυρα, παρά τον σημαντικό ρόλο της στην περιφερειακή ενεργειακή διασυνδεσιμότητα, δεν έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με το αναθεωρημένο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.
Η συγκεκριμένη επισήμανση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η παρεμπόδιση δεν αφορά αποκλειστικά ένα διμερές ελληνοκυπριακό εγχείρημα, αλλά ενεργειακή υποδομή που έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό.
Άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο – Ξεκάθαρη θέση των Βρυξελλών
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναβεβαιώνει την πάγια θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Σύμφωνα με την έκθεση, η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμβαδίζει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομες συνέπειες εις βάρος τους.
Η αναφορά αποκτά πρόσθετη σημασία μετά την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, που εδρεύει στη Βεγγάζη, τον Οκτώβριο του 2026.
Στις 20 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχαν εκδώσει κοινή δήλωση, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία άκυρη και εκφράζοντας την αλληλεγγύη τους προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Στην έκθεση καταγράφονται επίσης οι εξελίξεις στην ενεργειακή συνεργασία Τουρκίας–Λιβύης. Η Κομισιόν σημειώνει ότι το μνημόνιο συνεργασίας για τους υδρογονάνθρακες, το οποίο υπεγράφη τον Οκτώβριο του 2022, δεν έχει επικυρωθεί από την Τουρκία.
Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην παραχώρηση άδειας ερευνών στην τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO από την Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης τον Φεβρουάριο του 2026.
Παραμένει η απειλή πολέμου για τα 12 ναυτικά μίλια
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της αξιολόγησης αφορά τη συνεχιζόμενη ισχύ της απόφασης της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, με την οποία η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των έξι ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο αντιμετωπίζεται ως αιτία πολέμου.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει τη δυνατότητα καθορισμού χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια.
Η διατήρηση του casus belli καταγράφεται ως παράγοντας που εξακολουθεί να επιβαρύνει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Οι Βρυξέλλες καλούν την Άγκυρα να επιδείξει έμπρακτο σεβασμό στις αρχές της καλής γειτονίας, να αποφεύγει απειλές και να επιδιώκει την ειρηνική επίλυση των διαφορών, ακόμη και με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.
«Γαλάζια Πατρίδα», NAVTEX και αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η συστηματική προβολή τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο.
Η Κομισιόν καταγράφει την έκδοση μη εγκεκριμένων ναυτιλιακών προειδοποιήσεων NAVTEX και την επανάληψη των τουρκικών αξιώσεων περί αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου.
Όπως επισημαίνεται, τέτοιες θέσεις συνδέονται με έμμεση αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας της χώρας.
Ανησυχία εκφράζεται και για την ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία, καθώς η προώθηση αυτών των αντιλήψεων θεωρείται ότι μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις προοπτικές περιφερειακής συνεργασίας.
Επιπλέον, η Επιτροπή καταγράφει την επανεμφάνιση υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων.
Στην ίδια ενότητα περιλαμβάνεται η ανακήρυξη δύο τουρκικών θαλάσσιων πάρκων, τον Αύγουστο του 2026, στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η έκθεση επισημαίνει ότι οι εκτάσεις τους βρίσκονται κυρίως πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Κυπριακό: Αντίθετη στα ψηφίσματα του ΟΗΕ η επιμονή της Άγκυρας για δύο κράτη
Η στάση της Τουρκίας στο Κυπριακό εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εμπόδιο στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και συνεχίζει να υποστηρίζει λύση δύο κρατών, θέση που αντιβαίνει στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Στην αξιολόγηση περιλαμβάνονται επίσης οι τουρκικές ενέργειες στα Βαρώσια και η ανάγκη αποφυγής μονομερών ενεργειών που υπονομεύουν τις προσπάθειες διευθέτησης του Κυπριακού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει την απαίτηση για εξομάλυνση των σχέσεων της Τουρκίας με την Κυπριακή Δημοκρατία και πλήρη σεβασμό της κυριαρχίας όλων των κρατών-μελών.
Δεν βλέπει διατηρήσιμη αποκλιμάκωση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Παρά τις αρνητικές διαπιστώσεις, η έκθεση υποστηρίζει, ότι το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις έχει βελτιωθεί μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023.
Ο πολιτικός διάλογος συνεχίζεται, πραγματοποιούνται συναντήσεις για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και διατηρούνται δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών των δύο χωρών.
Ωστόσο, η Κομισιόν διαπιστώνει ότι οι θετικές αυτές εξελίξεις δεν έχουν οδηγήσει σε σταθερή αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και εδώ σχετίζεται αυτό που φωνάζουμε εξ αρχής, ότι με τη “Διακήρυξη των Αθηνών” ξεπλύναμε την Τουρκία.
Ενδεικτική θεωρείται η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου τον Οκτώβριο, η οποία επανέφερε στο προσκήνιο τις διαφωνίες σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες.
Παράλληλα, η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εταίρο της ΕΕ σε ζητήματα μετανάστευσης, περιφερειακής ασφάλειας και συνδεσιμότητας. Η συνεργασία αυτή, ωστόσο, δεν αναιρεί τις σοβαρές επιφυλάξεις που διατυπώνει η Επιτροπή για τις σχέσεις καλής γειτονίας, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ο βαθμός ευθυγράμμισης της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ παραμένει εξαιρετικά χαμηλός, στο 4%.
Η έκθεση της 4ης Νοεμβρίου αποτυπώνει έτσι την αντίφαση ανάμεσα στη συνεχιζόμενη διπλωματική προσέγγιση και στις εκκρεμείς διαφορές ασφαλείας στην περιοχή.
Οι Βρυξέλλες ξεκαθαρίζουν ότι η βελτίωση των σχέσεων με την Τουρκία συνδέεται με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας των κρατών-μελών και των αρχών της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών.