Γράφει ο Γιάννος Χαραλαμπίδης, ΣΗΜΕΡΙΝΗ
Υπάρχει σαφής πρόθεση μεταξύ Αθηνών και Λευκωσίας για τη δημιουργία ενός κοινού αμυντικού αντιαεροπορικού και αντιπυραυλικού συστήματος, δηλαδή μιας αεράμυνας με δύο Θόλους. Αυτή είναι μια από τις προσδοκώμενες στρατηγικές επιλογές μετά τη συμφωνία Ελλάδας – Ισραήλ για την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα» εντός 36 μηνών. Επί τούτου αναμένονται επαφές μεταξύ των δύο χωρών. Το διμερές σχήμα λογικό είναι να καταστεί τριμερές, υπό την έννοια ότι ήδη Κύπρος και Ισραήλ συνεργάζονται στον τομέα της αεράμυνας εξ αφορμής της κρίσης στο Ιράν.
Οι τρεις «Θόλοι»
Τα ανωτέρω είναι η μία όψη του νομίσματος. Υπάρχει και άλλη: Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι θα ήταν δυνατό να δημιουργηθούν τρεις «Θόλοι Αεράμυνας», Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ, που θα ενίσχυαν την αποτρεπτική απειλή, δηλαδή τη δημιουργία αμυντικού τόξου, από το Αιγαίο ώς την Ανατολική Μεσόγειο. Γι’ αυτό, άλλωστε, αυξάνει την επιθετική της ρητορική και το ερώτημα, όπως διπλωματικές και στρατιωτικές πηγές αναφέρουν, είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η Άγκυρα. Εάν θα φέρει τις απειλές της επί του πεδίου, πότε και πώς. Πριν, δηλαδή, ή εφόσον αναπτυχθούν τμήματα της «Ασπίδας του Αχιλλέα στα νησιά, τα οποία η Άγκυρα θεωρεί ότι θα πρέπει να είναι αποστρατιωτικοποιημένα. Παρότι, λοιπόν, τα ισραηλινά συστήματα έχουν αμυντικό χαρακτήρα, η Άγκυρα ήδη τα εμφανίζει ως απειλή.
Σενάρια τουρκικής κρίσης και «αχίλλειος πτέρνα»
Όταν, πάντως, γίνεται μεταφορά των απειλών επί του πεδίου υπάρχουν διάφορες επιλογές, όπως είναι τα χειρουργικά κτυπήματα, η χρήση ειδικών δυνάμεων ή ο μικρής ή μεγάλης κλίμακας αποκλεισμός νησιών (μικρή ή μεγάλη πολιτική των κανονιοφόρων). Βεβαίως, οι απειλές του Ερντογάν στρέφονται κυρίως εναντίον της Ελλάδος, αλλά εάν προχωρήσει σε στρατιωτικοποίηση της κατάστασης θα πληγούν ισραηλινά συστήματα και, ως εκ τούτου, το ζήτημα θα περιπλεχθεί, διότι το Ισραήλ έχει υψηλό δείκτη αξιόπιστης αποτροπής και, όταν ενοχληθεί, ανταποδίδει. Για τη δική του εικόνα και για τα δικά του συμφέροντα. Αυτό το σενάριο αφορά στην έναρξη της ανάπτυξης της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Από στρατηγικής απόψεως, η σημαντική περίοδος είναι προτού συμβεί κάτι τέτοιο. Γι’ αυτόν τον λόγο, ένα από τα σενάρια, που είναι ανοικτό, είναι η δημιουργία κρίσης πριν από την έναρξη της εγκατάστασης των συστημάτων αεράμυνας για να έρθουν στο τραπέζι Ελλάδα – Τουρκία κάτω από την εποπτεία των ΗΠΑ, για αποκλιμάκωση και αποφυγή σύγκρουσης με ένα από τα κεντρικά θέματα, αυτό της αποστρατιωτικοποίησης. Ένα δηλαδή σενάριο, που μπορεί να συνδυάζει κρίσεις Αιγαίου και S-300 Κύπρου. Σημαντικοί συναφείς παράγοντες είναι: 1. Οι ευρύτερες εξελίξεις, όπως ο πόλεμος στο Ιράν. 2. Η Συμφωνία της Μέκκας, με την οποία η Τουρκία καλύπτει τα νώτα της και κερδίζει συμμάχους. 3. Το διακύβευμα για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ακόμη και της ΕΕ, σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τα Ελλαδοτουρκικά. Με κρίση και σύγκρουση στην περιοχή μας, γίνεται αντιληπτό ότι θα πάρει φωτιά μια ζώνη από την Ουκρανία ώς το Ιράν μέσω Αιγαίου. Αυτή η ζώνη θα περιλάβει και την Κύπρο, η οποία αποτελεί την «αχίλλειο πτέρνα» του Ελληνισμού.
Οι ζώνες του «Αχιλλέα»
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί πολυεπίπεδη αντιαεροπορική, αντιβαλλιστική και αντι-drone άμυνα της Ελλάδας. Με άλλα λόγια, πρόκειται για «Θόλο», για ένα δίκτυο διαφορετικών συστημάτων αναχαίτισης, ραντάρ, αισθητήρων και κέντρων διοίκησης, που λειτουργούν σε αλληλοεπικαλυπτόμενες ζώνες. Ο σχεδιασμός βασίζεται στα David’s Sling (Σφενδόνα του Δαβίδ), BARAK MX και SPYDER, σε πολυλειτουργικά ραντάρ MMR, συστήματα αντιμετώπισης UAV (drones) και ενιαίο σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (C2).
Όταν μια απειλή εισέρχεται στον ελληνικό εναέριο χώρο, εντοπίζεται αρχικά από το δίκτυο αισθητήρων, αναγνωρίζεται, ταξινομείται και παρακολουθείται, και στη συνέχεια το σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου επιλέγει το καταλληλότερο οπλικό σύστημα, που θα το αναχαιτίσει. Εάν η πρώτη απόπειρα αναχαίτισης αποτύχει, ο στόχος εισέρχεται σε επόμενη ζώνη, όπου μπορεί να αναληφθεί από διαφορετικό σύστημα.
Στην εξωτερική, πρώτη, ζώνη βρίσκεται το David’s Sling, σχεδιασμένο κυρίως για την αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων μικρού και μέσου βεληνεκούς, πυραύλων cruise και βαρέων πυραυλικών απειλών. Το επιχειρησιακό εύρος αναχαίτισής του αναφέρεται περίπου στα 40–300 χιλιόμετρα.
Το BARAK MX συνιστά τη δεύτερη ζώνη αεράμυνας και δημιουργεί το ενδιάμεσο και ίσως πιο ευέλικτο στρώμα. Το εν λόγω σύστημα διαθέτει διάφορα βεληνεκή, αρχίζοντας από τα 15 και φτάνοντας ώς τα 35, τα 70, καθώς και 150 χιλιόμετρα. Με τον τρόπο αυτό, το ίδιο δίκτυο μπορεί να αντιμετωπίζει αεροσκάφη, UAV, πυραύλους cruise και ορισμένες βαλλιστικές απειλές σε διαφορετικές αποστάσεις.
Το SPYDER αποτελεί την τρίτη ζώνη με διακυμάνσεις στο βεληνεκές, αναλόγως της περίπτωσης, από 20 έως 80 χιλιόμετρα. Δύναται να αντιμετωπίζει μαχητικά, ελικόπτερα, drones, πυραύλους cruise και κατευθυνόμενα όπλα. Μπορεί να αναπτύσσεται γύρω από αεροπορικές Βάσεις, ναυστάθμους, κρίσιμες υποδομές, μεγάλους στρατιωτικούς σχηματισμούς και νησιά.
«Θόλος Αντι-drone»
Ο «Θόλος των drones/C-UAS» (Counter-Unmanned Aircraft Systems, δηλαδή Συστήματα Αντιμετώπισης Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών) είναι η τέταρτη ζώνη αεράμυνας και λειτουργεί ως εξής:
Το ραντάρ εντοπισμού έχει ακτίνα από λίγα χιλιόμετρα έως και δεκάδες χιλιόμετρα, ανάλογα με το μέγεθος του drone.
Οι ηλεκτροοπτικοί/θερμικοί αισθητήρες αντιδρούν σε μικρότερη απόσταση.
Οι Παρεμβολείς (jammers) δρουν σε μερικά χιλιόμετρα, ανάλογα με την ισχύ, τις κεραίες και το περιβάλλον.
Τα Κινητικά Μέσα, όπως πυροβόλα ή ειδικοί αναχαιτιστές, ενεργούν σε μικρή ακτίνα.
Ο κεντρικός ρόλος ανήκει στη Διοίκηση και τον Έλεγχο του «Θόλου». Το MMR (Multi-Mission Radar, δηλαδή Ραντάρ Πολλαπλών Αποστολών) αποτελεί τα «μάτια» του συστήματος αεράμυνας που μπορούν να:
εντοπίζουν αεροσκάφη, ελικόπτερα και UAV,
εντοπίζουν πυραύλους cruise,
παρακολουθούν ρουκέτες και βαλλιστικούς πυραύλους,
υπολογίζουν τροχιά και πιθανό σημείο πρόσκρουσης,
μεταδίδουν τα δεδομένα στο σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου, δηλαδή στο C2,
καθοδηγούν την επιλογή του κατάλληλου αναχαιτιστικού συστήματος.
Έτσι, ένα ραντάρ μπορεί να εντοπίσει τον στόχο σε μια περιοχή, και μια διαφορετική πυροβολαρχία, δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, να πραγματοποιήσει την αναχαίτιση.
Συνεργασία 25%
Σημασία έχει ότι θα υπάρχει εμπλοκή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. Η συμφωνία προβλέπει μεταφορά τεχνογνωσίας, παραγωγή υποσυστημάτων, ολοκλήρωση και μελλοντική υποστήριξη. Ως προς την ελληνική συμμετοχή, αυτή έχει αναφερθεί ότι είναι περί το 25% του συνολικού προγράμματος, δημιουργώντας προοπτική, έτσι ώστε σημαντικό μέρος της συντήρησης, της υποστήριξης και πιθανώς της παραγωγής να πραγματοποιείται στην Ελλάδα.
Η συμφωνία της 31ης Αυγούστου 2026 επιβεβαιώνει τα David’s Sling, BARAK MX, SPYDER, MMR και το ενιαίο C2. Σε επίπεδο επιχειρησιακής λογικής, η διάταξη των οπλικών συστημάτων μπορεί να έχει ως εξής:
Πυλώνες κοινής Αεράμυνας Κύπρου – Ελλάδας
Η απόσταση Ελλάδας – Κύπρου είναι μεγαλύτερη από το βεληνεκές των βασικών επίγειων συστημάτων αναχαίτισης. Συνεπώς, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν καλύπτει την Κύπρο. Κάλυψη του γεωγραφικού κενού πρέπει να συνιστά συνδυασμό Αεροσκαφών Έγκαιρης Προειδοποίησης και Ελέγχου (EMB-145H Erieye της Πολεμικής Αεροπορίας), μαχητικών, κατάλληλων ναυτικών μονάδων και κυπριακής πολυεπίπεδης αεράμυνας.
Εφόσον υπάρχει πρόθεση για ένα κοινό σύστημα αεράμυνας, που ενδεχομένως να φτάνει ώς το Ισραήλ, θα πρέπει να ληφθούν τα εξής μέτρα στη λογική του Δόγματος:
- Κοινή αεροπορική εικόνα [Recognised Air Picture (RAP) – Αναγνωρισμένη Αεροπορική Εικόνα].
Αυτό ισχύει σήμερα. Ελλάδα και Κύπρος ανταλλάσσουν στρατιωτικές πληροφορίες και η Κύπρος διαθέτει πλαίσιο Link 16, «Ζεύξη Τακτικών Δεδομένων 16». Αυτό σημαίνει ότι, εάν ελληνικό AEW&C (Αερομεταφερόμενη Έγκαιρη Προειδοποίηση και Έλεγχος) εντοπίζει αεροσκάφος ανατολικά της Ρόδου, μεταδίδει το ίχνος μέσω Link 16 και αυτό εμφανίζεται σχεδόν άμεσα σε κυπριακό κέντρο επιχειρήσεων ή άλλη συμβατή μονάδα. Ως εκ τούτου, όλα τα ελληνικά και κυπριακά ραντάρ, πλοία και αεροσκάφη τροφοδοτούν αμφίδρομα την ίδια εικόνα στόχων. - Διασύνδεση C2 (Διοίκηση και Έλεγχος). Σήμερα υπάρχουν εθνικά κέντρα και επιχειρησιακή συνεργασία. Αυτό που επιβάλλεται είναι ασφαλής σύνδεση Ελληνικού C2 και Κυπριακού C2 μέσω Gateway. Δηλαδή Πύλης Διασύνδεσης, χωρίς απώλεια εθνικού ελέγχου.
- Σύνδεση αισθητήρων με BARAK. Από τεχνικής άποψης, το BARAK υποστηρίζει δικτυοκεντρική λειτουργία. Συνεπώς, οι ελληνικοί αισθητήρες θα πρέπει να μπορούν να δίνουν δεδομένα στο κυπριακό BARAK και κυπριακοί αισθητήρες στα ελληνικά, μετά από τεχνική πιστοποίηση.
- Εμπλοκή με Δεδομένα Απομακρυσμένου Αισθητήρα. Δεν είναι επιβεβαιωμένο ότι εφαρμόζεται ήδη. Ούτως ή άλλως, πρέπει ο στόχος που εντοπίζεται από ελληνικό ραντάρ να μπορεί να μεταδίδεται σε πραγματικό χρόνο στο κυπριακό σύστημα αεράμυνας, ώστε αυτό να μπορεί να τον αναχαιτίσει, και αντίστροφα.
Στη λογική της…Μέκκας και της ΕΕ
Όσα έχουν λεχθεί για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ανήκουν στη σφαίρα των σχεδιασμών ακόμη. Γι’ αυτό και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι τουρκικές απειλές και δη ο χρόνος τουρκικής αντίδρασης. Και, κυρίως, ο χρόνος πριν από την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα. Το θέτουμε με τον τρόπο αυτό, για να δημιουργηθούν συνθήκες αξιόπιστης, έναντι της Τουρκίας, αποτροπής. Συναφώς, επισημαίνονται τα ακόλουθα:
- Η υπογραφή συμφωνίας Ελλάδας – Ισραήλ ανάλογης με εκείνην της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σ. Αραβίας. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχει ρήτρα, που θα διευκρινίζει ότι επίθεση σε βάρος ενός μέρους σημαίνει και επίθεση έναντι του άλλου. Σε αυτήν τη νομική και στρατηγική συμφωνία γιατί να μην εμπλακεί και η Κύπρος, εφόσον ο σχεδιασμός θα καλύπτει έναν χώρο από το Αιγαίο ώς τη Μέση Ανατολή.
- Η δημιουργία Διοικητηρίου ή/και Στρατηγείου της ΕΕ στη Βάση Ανδρέας Παπανδρέου στο πλαίσιο της κοινής άμυνας και ασφάλειας σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν ήδη υπογράψει σχετική αμυντική συμφωνία με την Κυπριακή Δημοκρατία, που προβλέπει τον εκσυγχρονισμό της Βάσης.
Η περίληψη στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ παραγράφου, που θα αναφέρει ότι, σε περίπτωση επίθεσης τρίτου κράτους σε βάρος κράτους – μέλους, όπως π.χ. είναι η Ελλάδα και η Κύπρος, θα ενεργοποιηθεί αμέσως το άρθρο 42,7, που προνοεί τη στήριξη των κρατών – μελών και της ίδιας της ΕΕ ως τέτοιας με όλα τα μέσα και δη με τα στρατιωτικά. Αυτή είναι μια σαφής αποτρεπτική κίνηση από πλευράς ΕΕ, αφού, εκτός των άλλων, το 42,7 στηρίζεται στο δικαίωμα της αυτοάμυνας, άρθρο 51 του Χάρτη των Ην. Εθνών.
