Σε δύο μέτωπα που αγγίζουν άμεσα την Τουρκία παρενέβη μέσα σε λίγες ώρες ο Tom Mp;arak, επιβεβαιώνοντας ότι, παρά τη φημολογία των προηγούμενων εβδομάδων για πιθανή απομάκρυνσή του, εξακολουθεί να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ για την περιοχή.
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Από τη μία πλευρά, ο Μπάρακ επανήλθε στον συριακό φάκελο, ζητώντας αυτοσυγκράτηση και διάλογο μετά τη νέα ένταση στη Σουέιντα. Από την άλλη, έσπευσε να καθησυχάσει την Άγκυρα μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων σε τουρκική τράπεζα και δύο θυγατρικές της για συναλλαγές που, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, εξυπηρετούσαν το Ιράν.
Η χρονική σύμπτωση των δύο παρεμβάσεων είναι αξιοσημείωτη. O Μπάρακ εμφανίζεται ταυτόχρονα ως διαμεσολαβητής για τη σταθεροποίηση της Συρίας και ως ο Αμερικανός αξιωματούχος που επιχειρεί να περιορίσει τις πολιτικές συνέπειες στην Τουρκία από μια ιδιαίτερα βαριά απόφαση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.
Μπάρακ: «Δεν υπάρχει εναλλακτική στον διάλογο» στη Συρία
Στην τελευταία παρέμβασή του για τη Συρία, ο Μπάρακ εξέφρασε την ανησυχία της Ουάσιγκτον για τη νέα κλιμάκωση στη Σουέιντα, όπου σημειώθηκαν συγκρούσεις μεταξύ κυβερνητικών δυνάμεων ασφαλείας και ένοπλης ομάδας Δρούζων.
Σύμφωνα με το The National, τουλάχιστον δέκα μέλη των συριακών δυνάμεων ασφαλείας τραυματίστηκαν στις συγκρούσεις. Ο Μπάρακ επανέφερε στο προσκήνιο τον τριμερή οδικό χάρτη που είχε συμφωνηθεί από ΗΠΑ, Συρία και Ιορδανία, με στόχο την επανένταξη της επαρχίας στο συριακό κράτος με κατοχύρωση των δικαιωμάτων της κοινότητας των Δρούζων.
«Η εναλλακτική στον διάλογο δεν είναι η νίκη. Είναι απλώς ο επόμενος γύρος πένθους», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η παρέμβαση έχει πρόσθετη πολιτική σημασία, καθώς δείχνει ότι ο Μπάρακ εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένας από τους βασικούς διαύλους της Ουάσιγκτον για τη νέα Συρία και την κυβέρνηση του Άχμεντ αλ-Σάρα.
Και λίγες ώρες νωρίτερα… «ασπίδα» στην Τουρκία
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει όμως η παρέμβασή του για τις αμερικανικές κυρώσεις που ανακοινώθηκαν στις 4 Σεπτεμβρίου.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική Golden Global Yatirim Bankasi και σε δύο θυγατρικές της, κατηγορώντας τις ότι συμμετείχαν σε χρηματοοικονομικές συναλλαγές οι οποίες εξυπηρετούσαν το Ιράν και ειδικότερα δίκτυα που συνδέονται με τη Δύναμη Quds των Φρουρών της Επανάστασης.
Σύμφωνα με το Reuters, οι αμερικανικές αρχές υποστηρίζουν ότι μέσω του συγκεκριμένου μηχανισμού μεταφέρονταν έσοδα από τις ιρανικές πωλήσεις πετρελαίου στην Κίνα και μετατρέπονταν μέσω Τουρκίας σε μετρητά και χρυσό.
Η ίδια η Golden Global απορρίπτει τις αμερικανικές κατηγορίες και έχει προαναγγείλει νομικές ενέργειες.
Και εδώ παρενέβη ο Μπάρακ.
Ο Αμερικανός πρέσβης επιχείρησε να χαράξει σαφή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις κυρώσεις κατά του συγκεκριμένου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος και στην Τουρκία συνολικά.
Σε επίσημη δήλωσή του υποστήριξε ότι η αμερικανική απόφαση δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως κρίση για την Τουρκία, την οικονομία της ή το τραπεζικό της σύστημα.
Ο Μπάρακ υποστήριξε ότι η κίνηση εντάσσεται στην εκστρατεία οικονομικής πίεσης κατά της Τεχεράνης και στην προσπάθεια να κλείσουν οι δίαυλοι μέσω των οποίων, όπως αναφέρει η αμερικανική πλευρά, το Ιράν «ξεπλένει» τα έσοδα των δραστηριοτήτων του.
Με άλλα λόγια, η γραμμή Μπάρακ είναι σαφής: στόχος είναι το Ιράν και το συγκεκριμένο χρηματοπιστωτικό δίκτυο, όχι η Τουρκία.
Η σκιά της Halkbank
Η προσπάθεια αποσύνδεσης της Τουρκίας από την υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα εξαιτίας ενός ονόματος που εξακολουθεί να στοιχειώνει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις: Halkbank.
Η κρατική τουρκική τράπεζα είχε κατηγορηθεί στις ΗΠΑ ότι συμμετείχε σε ένα τεράστιο σύστημα παράκαμψης των αμερικανικών κυρώσεων κατά του Ιράν.
Σύμφωνα με τους αμερικανικούς ισχυρισμούς που είχαν διατυπωθεί στην ποινική υπόθεση, μέσω του μηχανισμού μεταφέρθηκαν περίπου 20 δισ. δολάρια περιορισμένων ιρανικών κεφαλαίων, ενώ τουλάχιστον 1 δισ. δολάρια φέρεται να ξεπλύθηκαν μέσω του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Κεντρικό πρόσωπο στην υπόθεση υπήρξε ο Τουρκοϊρανός έμπορος χρυσού Ρεζά Ζαράμπ, ο οποίος παραδέχθηκε τη συμμετοχή του σε μηχανισμό παράκαμψης των κυρώσεων μέσω συναλλαγών «πετρέλαιο έναντι χρυσού» και συνεργάστηκε με τις αμερικανικές αρχές.
Η υπόθεση είχε προκαλέσει τεράστια ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας και είχε φτάσει μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.
Και όμως, η υπόθεση έκλεισε
Το πολιτικά εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι λίγους μήνες πριν από τις νέες κυρώσεις, η κυβέρνηση Τραμπ συμφώνησε να τερματίσει την πολυετή δίωξη της Halkbank.
Τον Μάρτιο επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ της αμερικανικής κυβέρνησης και της τουρκικής κρατικής τράπεζας. Στο πλαίσιο της διευθέτησης, η Halkbank δεν παραδέχθηκε παρανομία και δεν της επιβλήθηκε χρηματικό πρόστιμο, ενώ ανέλαβε υποχρεώσεις συμμόρφωσης σχετικά με συναλλαγές που θα μπορούσαν να ωφελήσουν το Ιράν.
Η τράπεζα ανέθεσε επίσης στην Ernst & Young ανεξάρτητο έλεγχο συμμόρφωσης με τις αμερικανικές κυρώσεις και τους κανόνες κατά του ξεπλύματος χρήματος.
Τον Ιούνιο, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης ζήτησε επισήμως την απόρριψη της ποινικής υπόθεσης, η οποία αποτελούσε επί χρόνια ένα από τα σοβαρότερα αγκάθια στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας.
Το παράδοξο της αμερικανικής πολιτικής
Έτσι δημιουργείται μια αξιοσημείωτη εικόνα.
Από τη μία, η Ουάσιγκτον κλείνει την πολύκροτη υπόθεση της κρατικής Halkbank, παρά τις εξαιρετικά σοβαρές κατηγορίες που είχαν διατυπωθεί για την παράκαμψη των κυρώσεων κατά του Ιράν.
Από την άλλη, μόλις μερικούς μήνες αργότερα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επιβάλλει κυρώσεις σε άλλη τουρκική τράπεζα, κατηγορώντας την για χρηματοοικονομικό μηχανισμό που επίσης συνδέεται με ιρανικά κεφάλαια, χρυσό και παράκαμψη κυρώσεων.
Και ανάμεσα στα δύο βρίσκεται ο Τομ Μπάρακ.
Ο Αμερικανός πρέσβης δεν αμφισβητεί την απόφαση του υπουργείου Οικονομικών. Επιχειρεί όμως να περιορίσει τη ζημιά στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, επιμένοντας ότι η υπόθεση δεν αποτελεί καταδίκη της Τουρκίας ή του τραπεζικού της συστήματος.
Ο άνθρωπος που κρατά ανοιχτό τον δίαυλο με τον Ερντογάν
Οι δύο τελευταίες παρεμβάσεις του Μπάρακ —για τη Συρία και για τις τραπεζικές κυρώσεις— φωτίζουν και τον ευρύτερο ρόλο που φαίνεται να του έχει αναθέσει η κυβέρνηση Τραμπ.
Στη Συρία επιχειρεί να αποτρέψει νέες συγκρούσεις και να στηρίξει μια πολιτική επανένταξης της Σουέιντα στη νέα κρατική δομή.
Στην Τουρκία επιχειρεί να εμποδίσει μια αμερικανική απόφαση κατά χρηματοπιστωτικού ιδρύματος να μετατραπεί σε νέα πολιτική κρίση Ουάσιγκτον–Άγκυρας.
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο στοιχείο για την ίδια την υπόθεση Μπάρακ. Την ώρα που πριν από λίγες εβδομάδες κυκλοφορούσαν πληροφορίες περί απομάκρυνσής του, ο ίδιος όχι μόνο παραμένει ενεργός αλλά χρησιμοποιείται στα πιο ευαίσθητα σημεία επαφής της Ουάσιγκτον με την Άγκυρα και τη Δαμασκό.
Και η νέα υπόθεση της Golden Global δείχνει ότι το ζήτημα της παράκαμψης των κυρώσεων μέσω τουρκικού εδάφους και τουρκικών χρηματοπιστωτικών δομών δεν εξαφανίστηκε μαζί με τον φάκελο της Halkbank. Αντιθέτως, επιστρέφει — με διαφορετικό πρωταγωνιστή και με τον Μπάρακ να επιχειρεί αυτή τη φορά να βάλει από την πρώτη στιγμή πολιτικό «τείχος προστασίας» γύρω από τις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας.