Η Ιαπωνία εγκαταλείπει σταδιακά τον ρόλο του διακριτικού παρατηρητή στην Ασία και περνά σε μια νέα φάση ενεργού αμυντικής παρουσίας, με στόχο να ενισχύσει χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας που πιέζονται από την κινεζική ισχύ στη θάλασσα. Στο επίκεντρο βρίσκονται η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες, δύο κράτη με κρίσιμο γεωστρατηγικό βάρος απέναντι στην κινεζική επέκταση.
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Χαρακτηριστική είναι η ανάλυση του South China Morning Post, μετά την περιοδεία του Ιάπωνα υπουργού Άμυνας Σιντζίρο Κοϊζούμι στη Νοτιοανατολική Ασία. Ο στόχος του επικεφαλής της ιαπωνικής άμυνας ήταν σαφής, αν και διπλωματικά προσεκτικός. Το Τόκιο θέλει να μετατρέψει την Ινδονησία και τις Φιλιππίνες σε δυσκολότερους στόχους για τις κινεζικές θαλάσσιες φιλοδοξίες. Η περιοδεία του έρχεται αμέσως μετά την ιστορική απόφαση του Τόκιο να χαλαρώσει τους μεταπολεμικούς περιορισμούς στις εξαγωγές φονικών οπλικών συστημάτων.
Στην Τζακάρτα, ο Κοϊζούμι υπέγραψε συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με τον Ινδονήσιο ομόλογό του, Σιαφρί Σιαμσουντίν. Η συμφωνία προβλέπει συνεργασία σε ανθρωπιστική βοήθεια, αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, κοινές ασκήσεις, θαλάσσια ασφάλεια, αλλά και δυνατότητες συνεργασίας σε αμυντικό εξοπλισμό και τεχνολογία.
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα, όμως, υπάρχει σκληρή στρατηγική ουσία. Αναλυτές εκτιμούν ότι η Ινδονησία θα μπορούσε να εξετάσει την προμήθεια έως και οκτώ φρεγατών κλάσης Mogami, ενώ στο τραπέζι φέρεται να υπάρχουν και μεταχειρισμένα ιαπωνικά υποβρύχια. Για μια χώρα με τεράστιο αρχιπελαγικό χώρο, κρίσιμα θαλάσσια περάσματα και αυξανόμενες πιέσεις γύρω από τη Νότια Σινική Θάλασσα, τέτοιες δυνατότητες δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ζήτημα κυριαρχίας.
Ακόμη πιο ευαίσθητη είναι η περίπτωση των Φιλιππίνων. Η Μανίλα βρίσκεται ήδη σε άμεση αντιπαράθεση με το Πεκίνο στη Νότια Σινική Θάλασσα και αναζητεί μέσα για να καλύψει σοβαρά κενά στις ναυτικές της δυνατότητες. Σύμφωνα με το άρθρο, έχουν συζητηθεί μελέτες για τη μεταφορά ιαπωνικών πλοίων κλάσης Abukuma, ενώ πιθανός αποδέκτης στο μέλλον θα μπορούσε να είναι και η Μανίλα για υποβρύχια κλάσης Soryu, τα οποία αναμένεται να αποσυρθούν στα τέλη της δεκαετίας.
Η χρονική στιγμή δεν είναι τυχαία. Η Ιαπωνία συμμετέχει πλέον πιο ενεργά στις ασκήσεις Balikatan μαζί με τις ΗΠΑ και τις Φιλιππίνες. Μάλιστα, σε πρόσφατη κοινή άσκηση στις βόρειες Φιλιππίνες, ιαπωνικές δυνάμεις εκτόξευσαν αντιπλοϊκό πύραυλο Type 88, σε ένα σαφές μήνυμα θαλάσσιας αποτροπής με φόντο τη Νότια Σινική Θάλασσα.
Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι η Ιαπωνία δεν περιορίζεται πλέον σε μη φονικό εξοπλισμό, ραντάρ, περιπολικά ή εκπαιδευτική υποστήριξη. Με τη νέα πολιτική εξαγωγών, ιαπωνικές εταιρείες μπορούν να προωθήσουν πολεμικά πλοία, πυραύλους και υποβρύχια σε επιλεγμένους αμυντικούς εταίρους, υπό κρατική έγκριση. Πρόκειται για τεράστια μετατόπιση από το μεταπολεμικό δόγμα αυτοσυγκράτησης.
Το Πεκίνο βλέπει αυτή την εξέλιξη με εμφανή ανησυχία. Από κινεζική σκοπιά, η ενίσχυση Φιλιππίνων και Ινδονησίας από την Ιαπωνία δεν είναι απλή αμυντική συνεργασία, αλλά μέρος ενός ευρύτερου δικτύου ανάσχεσης, μαζί με τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και άλλους συμμάχους. Ειδικά οι Φιλιππίνες, λόγω των ανοικτών θαλάσσιων διαφορών με την Κίνα, θα βρεθούν πιθανότατα αντιμέτωπες με ακόμη μεγαλύτερη διπλωματική και επιχειρησιακή πίεση.
Η Ινδονησία, από την άλλη, κινείται πιο προσεκτικά. Δεν θέλει να εμφανιστεί ως μέρος αντι-κινεζικού μετώπου. Θέλει, όμως, να ενισχύσει την αυτονομία της, να εκσυγχρονίσει τις ένοπλες δυνάμεις της και να αποκτήσει αξιόπιστους εταίρους πέρα από την ασταθή αμερικανική ομπρέλα.
Φαίνεται πλέον ξεκάθαρα, πως η Ιαπωνία επιστρέφει ως σκληρός παράγοντας ασφαλείας στην Ασία. Όχι με την αυτοκρατορική ρητορική του παρελθόντος, αλλά με βιομηχανία, φρεγάτες, υποβρύχια, ασκήσεις και αμυντικές συμφωνίες. Και αυτό αλλάζει τους συσχετισμούς.
Για την Κίνα, η Νότια Σινική Θάλασσα δεν θα είναι πλέον μόνο υπόθεση πίεσης απέναντι σε ασθενέστερους γείτονες. Όσο η Ιαπωνία εξοπλίζει και εκπαιδεύει κράτη όπως οι Φιλιππίνες και η Ινδονησία, το κόστος κάθε κινεζικής κίνησης ανεβαίνει. Και αυτό ακριβώς είναι το νόημα της νέας ιαπωνικής στρατηγικής. Λιγότερα λόγια, περισσότερη αποτροπή.