Μια νέα και δυνητικά καθοριστική συμμαχία διαμορφώνεται στον ευρύτερο χώρο της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας, καθώς Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν προχωρούν σε κοινή συμφωνία αμοιβαίας άμυνας, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι ισορροπίες ασφαλείας στην περιοχή μεταβάλλονται με ταχύτατους ρυθμούς.
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η συμφωνία υπογράφηκε την Παρασκευή 7 Αυγούστου στη Μέκκα και προβλέπει συλλογική αμυντική δέσμευση: επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Πρόκειται για σημαντική αναβάθμιση της στρατιωτικής συνεργασίας τριών μεγάλων σουνιτικών δυνάμεων.
Το νέο σχήμα έχει ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος. Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Συμμαχίας, η Σαουδική Αραβία αποτελεί την ισχυρότερη αραβική μοναρχία του Κόλπου και έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγείς πετρελαίου παγκοσμίως, ενώ το Πακιστάν είναι η μοναδική μουσουλμανική χώρα που διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο.
Στην τελετή βρέθηκαν ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ, ο πανίσχυρος αρχηγός των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων Ασίμ Μουνίρ και ο Σαουδάραβας πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Η μεγάλη «σκιά» του Πακιστάν
Η παρουσία του Ισλαμαμπάν στο νέο αμυντικό σχήμα, ωστόσο, έχει και μία άλλη διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί: το Πακιστάν έχει επί δεκαετίες βρεθεί στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης για τα καταφύγια, τα δίκτυα και τη δράση τρομοκρατικών οργανώσεων στην ευρύτερη περιοχή Πακιστάν-Αφγανιστάν.
Χρειάζεται εδώ μια κρίσιμη διάκριση: το Πακιστάν έχει υποστεί το ίδιο βαρύτατες τρομοκρατικές επιθέσεις και οι δυνάμεις ασφαλείας του έχουν πραγματοποιήσει μεγάλες αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις. Αυτό όμως δεν αναιρεί το ιστορικό πρόβλημα με οργανώσεις που κατά περιόδους μπόρεσαν να οργανωθούν ή να επιχειρήσουν από πακιστανικό έδαφος.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σε επίσημες αμερικανικές εκθέσεις για την τρομοκρατία έχει καταγραφεί πως οργανώσεις όπως οι Lashkar-e-Taiba (LeT), Jaish-e-Mohammed (JeM) και Haqqani Network είχαν δυνατότητα δράσης από πακιστανικό έδαφος, ενώ η αντιμετώπιση των τρομοκρατικών καταφυγίων από τις αρχές χαρακτηριζόταν ιστορικά ασυνεπής.
Το πρόβλημα της τρομοκρατίας παραμένει εξαιρετικά σοβαρό και σήμερα, έστω κι αν η περιφερειακή γεωγραφία των οργανώσεων έχει αλλάξει. Το αμερικανικό State Department, στην ταξιδιωτική οδηγία της 16ης Ιουνίου 2026, διατηρεί το Πακιστάν στο επίπεδο 3 («Reconsider Travel») λόγω, μεταξύ άλλων, τρομοκρατίας και απαγωγών, ενώ χαρακτηρίζει ιδιαίτερα επικίνδυνες τις επαρχίες Μπαλουχιστάν και Χάιμπερ Παχτούνχβα. Επισημαίνει επίσης ότι ενεργές τρομοκρατικές και αντάρτικες οργανώσεις πραγματοποιούν συστηματικά επιθέσεις σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας.
Η εικόνα είναι πλέον ακόμη πιο σύνθετη, καθώς η TTP, δηλαδή οι Πακιστανοί Ταλιμπάν, χρησιμοποιεί κυρίως το γειτονικό Αφγανιστάν ως επιχειρησιακό βάθος. Έκθεση του ΟΗΕ τον Φεβρουάριο του 2026 σημείωνε ότι η TTP απολάμβανε μεγαλύτερη ελευθερία και υποστήριξη στο Αφγανιστάν, με αποτέλεσμα την αύξηση των επιθέσεων εναντίον του ίδιου του Πακιστάν.
Επομένως, η ακριβής εικόνα δεν είναι απλώς ενός κράτους που «φιλοξενεί τρομοκράτες», αλλά ενός πυρηνικού κράτους το οποίο βρίσκεται ταυτόχρονα αντιμέτωπο με τρομοκρατικές οργανώσεις και κουβαλά ένα βαρύ ιστορικό κατηγοριών για ανοχή ή επιλεκτική αντιμετώπιση άλλων ένοπλων δικτύων.
Ένας σουνιτικός άξονας σε μια Μέση Ανατολή που φλέγεται
Η χρονική στιγμή της συμφωνίας κάθε άλλο παρά τυχαία είναι.
Η σύγκρουση με το Ιράν έχει αναδείξει τις αδυναμίες της άμυνας των κρατών του Κόλπου, ενώ οι επιθέσεις και οι απειλές κατά ενεργειακών και άλλων κρίσιμων υποδομών έχουν εντείνει την ανασφάλεια του Ριάντ και των γειτονικών μοναρχιών. Η Τεχεράνη έχει μάλιστα προειδοποιήσει ότι νέα αμερικανικά πλήγματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αντίποινα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων κρατών του Κόλπου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Σαουδική Αραβία αναζητά πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας, η Τουρκία επιχειρεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της ως στρατιωτικής δύναμης του μουσουλμανικού κόσμου και το Πακιστάν προσφέρει κάτι που κανένα άλλο μουσουλμανικό κράτος δεν διαθέτει: πυρηνική ισχύ.
Η συμφωνία δεν προβλέπει, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, πυρηνική συνεργασία. Η πολιτική και στρατηγική βαρύτητα όμως της συμμετοχής μιας πυρηνικής δύναμης είναι αυτονόητη.
Και η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ
Υπάρχει, τέλος, μία παράμετρος με άμεσο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και συνολικά για τη Δύση.
Η Τουρκία δεν είναι απλώς μία περιφερειακή δύναμη. Είναι κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ. Η συμμετοχή της σε ένα ξεχωριστό σύστημα συλλογικής άμυνας μαζί με τη Σαουδική Αραβία και το πυρηνικό Πακιστάν δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το πώς θα συνυπάρξουν στην πράξη οι διαφορετικές στρατηγικές δεσμεύσεις της Άγκυρας.
Το νέο τρίγωνο Άγκυρας–Ριάντ–Ισλαμαμπάν δείχνει ότι στη Μέση Ανατολή διαμορφώνεται μια παράλληλη αρχιτεκτονική ασφαλείας, με τις περιφερειακές δυνάμεις να επιδιώκουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Και σε αυτή τη νέα εξίσωση εισέρχεται δυναμικά το Πακιστάν: μια πυρηνική δύναμη, κρίσιμος στρατιωτικός παίκτης της Νότιας Ασίας, αλλά και ένα κράτος πάνω από το οποίο εξακολουθεί να πλανάται η βαριά ιστορική σκιά των τρομοκρατικών δικτύων που αναπτύχθηκαν ή βρήκαν καταφύγιο στην επικράτειά του.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η συγκρότηση του άξονα Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν μπορεί να διαβαστεί και ως προσπάθεια εξισορρόπησης της ολοένα στενότερης συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο, την ώρα που και η Γαλλία ενισχύει σταθερά τη στρατηγική και αμυντική παρουσία της στην περιοχή. Η Άγκυρα βλέπει τα τελευταία χρόνια να διαμορφώνεται γύρω της ένα πλέγμα συνεργασιών που περιλαμβάνει κοινές ασκήσεις, ενεργειακά σχέδια, αμυντικές συμφωνίες και στενότερο συντονισμό μεταξύ Αθηνών, Λευκωσίας και Ιερουσαλήμ. Η προσέγγισή της με το Ριάντ και κυρίως με το πυρηνικό Πακιστάν προσφέρει στην Τουρκία ένα αντίβαρο με σαφώς μεγαλύτερο στρατιωτικό και γεωπολιτικό βάθος. Δεν πρόκειται για δύο τυπικά αντίπαλα «μπλοκ», ωστόσο η παράλληλη συγκρότησή τους αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, όπου οι περιφερειακές δυνάμεις οργανώνονται πλέον γύρω από ανταγωνιστικά δίκτυα ασφάλειας και στρατηγικών συνεργασιών.