Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης
Την ώρα που στην Ελλάδα συζητούμε ακόμη με όρους εσωτερικής κατανάλωσης, γύρω μας αλλάζει ολόκληρη η γεωπολιτική αρχιτεκτονική ασφαλείας. Η Τουρκία δεν κινείται πλέον ως μια περιφερειακή δύναμη που επιδιώκει απλώς να επηρεάσει το Αιγαίο ή την Κύπρο. Κινείται ως δύναμη με στρατηγικές φιλοδοξίες μεγάλης κλίμακας, με ορίζοντα που ξεπερνά κατά πολύ την Ανατολική Μεσόγειο.
Και την ίδια στιγμή, η Ευρώπη –αργά, καθυστερημένα και υπό το σοκ του πολέμου στην Ουκρανία– αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει χωρίς αμυντική υπόσταση.
Αυτό είναι το μεγάλο πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να διαβάσουμε τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών.
Η Τουρκία μετατρέπεται σε στρατηγικό παίκτη
Η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας δεν αποτελεί πλέον μόνο πρόβλημα εθνικής ασφαλείας για την Ελλάδα. Εξελίσσεται και σε πολιτικό πρόβλημα. Και αυτό γιατί η Τουρκία κατασκευάζει πλέον οπλικά συστήματα που την καθιστούν συνομιλητή των μεγάλων δυνάμεων.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο.
Όταν μια χώρα παράγει drones, πυραυλικά συστήματα, πολεμικά πλοία, αντιαεροπορικά και πλέον μπαίνει στη συζήτηση για διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, τότε οι μεγάλες δυνάμεις δεν την αντιμετωπίζουν όπως πριν. Την υπολογίζουν διαφορετικά.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος για την Ελλάδα και την Κύπρο. Διότι ενδέχεται στο επόμενο διάστημα να δούμε ακόμη και την Ευρώπη να «βάζει νερό στο κρασί της» για να ξεπεράσει τις ενστάσεις Αθήνας και Λευκωσίας απέναντι στην Τουρκία.
Η Άγκυρα το γνωρίζει αυτό και επενδύει στρατηγικά στην αμυντική της βιομηχανία.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε κάθε έκθεση αμυντικού υλικού η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάζεται ως ανεξάρτητη δύναμη με παγκόσμιο ρόλο.
Το μήνυμα της Ευρώπης προς την Ελλάδα και την Κύπρο
Η παρουσία του Επιτρόπου Άμυνας και Διαστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Αντριούς Κουμπίλιους, στην Ελλάδα είχε ιδιαίτερη σημασία.
Για πρώτη φορά ακούμε τόσο καθαρά από ευρωπαϊκά χείλη ότι η Ελλάδα και η Κύπρος αποτελούν βασικούς παράγοντες της νέας ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
Ο ίδιος αναφέρθηκε ρητά στη συμμετοχή της Ελλάδας σε πρωτοβουλίες για την ασφάλεια στη θάλασσα και στην επιτήρηση της Ανατολικής Μεσογείου.
Και εδώ πρέπει να καταλάβουμε κάτι πολύ σημαντικό: αυτό είναι ακριβώς που φοβάται η Τουρκία.
Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η συμμετοχή Ελλάδας και Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργεί ένα θεσμικό και γεωπολιτικό πλαίσιο που περιορίζει τις φιλοδοξίες της.
Γι’ αυτό αντέδρασε τόσο έντονα σε κάθε προσπάθεια Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ να οικοδομήσουν κοινό στρατηγικό χώρο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Γι’ αυτό προχώρησε και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ήταν μια προληπτική γεωπολιτική κίνηση για να εμποδίσει τη διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού και ενεργειακού άξονα στην περιοχή.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» και η νέα ελληνική αποτροπή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά του Κουμπίλιους στην «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Η Ευρώπη πλέον βλέπει το ελληνικό μοντέλο αεράμυνας ως πρότυπο.
Και δεν είναι υπερβολή αυτό.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη μία από τις ισχυρότερες αντιαεροπορικές ομπρέλες στην Ευρώπη. Με τα υπάρχοντα συστήματα, αλλά και με τα προγράμματα εκσυγχρονισμού που βρίσκονται σε εξέλιξη, αποκτά δυνατότητες που λίγες χώρες διαθέτουν.
Η γεωγραφία της Ελλάδας επιβάλλει τέτοιου είδους δυνατότητες.
Όταν έχεις νησιωτικό χώρο, όταν βρίσκεσαι απέναντι σε μια χώρα που αναπτύσσει πυραυλικά προγράμματα, drones, βαλλιστικά συστήματα και επιθετική στρατηγική, τότε η αεράμυνα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι όρος εθνικής επιβίωσης.
Το άρθρο 42.7 και το ευρωπαϊκό σχέδιο άμυνας
Το πιο σημαντικό όμως στοιχείο από τις δηλώσεις του Ευρωπαίου Επιτρόπου ήταν οι αναφορές στο άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για πρώτη φορά επιβεβαιώνεται δημόσια ότι γίνονται ασκήσεις επί χάρτου και προετοιμασίες για τον τρόπο εφαρμογής του.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη αρχίζει να εξετάζει πρακτικά το ενδεχόμενο στρατιωτικής απειλής εναντίον κράτους-μέλους.
Και όταν μιλάμε για τέτοια σενάρια στην Ανατολική Μεσόγειο, όλοι καταλαβαίνουμε ποιες χώρες αφορά.
Η Ευρώπη μέχρι τώρα λειτουργούσε σχεδόν αποκλειστικά ως οικονομική ένωση. Τώρα αναγκάζεται να δει την πραγματικότητα της ισχύος.
Αναζητεί μηχανισμούς αντίδρασης, συντονισμού και αμοιβαίας βοήθειας.
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για την Ελλάδα και την Κύπρο.
Όχι γιατί η Ευρώπη μετατρέπεται ξαφνικά σε στρατιωτική υπερδύναμη, αλλά γιατί αρχίζει να κατανοεί ότι η ασφάλεια των εξωτερικών της συνόρων είναι ζήτημα συνολικής ευρωπαϊκής επιβίωσης.
Η Τουρκία και ο διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος
Το μεγαλύτερο όμως μήνυμα των τελευταίων ημερών ήρθε από την παρουσίαση του τουρκικού βαλλιστικού πυραύλου YILDIRIMHAN.
Η Τουρκία παρουσίασε ουσιαστικά ένα πρόγραμμα που αφορά διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο.
Πρέπει να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό.
Οι διηπειρωτικοί βαλλιστικοί πύραυλοι δεν είναι όπλα περιφερειακής χρήσης. Δεν κατασκευάζονται για αντιπαράθεση με γειτονικές χώρες. Είναι όπλα στρατηγικής προβολής ισχύος.
Μέχρι σήμερα τέτοιους πυραύλους διαθέτουν χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Κίνα, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ινδία, το Ισραήλ και η Βόρεια Κορέα.
Όλες διαθέτουν πυρηνικά όπλα.
Η Τουρκία είναι η πρώτη χώρα που επιχειρεί να αποκτήσει τέτοια δυνατότητα χωρίς να διαθέτει επίσημα πυρηνικά.
Αυτό από μόνο του λέει πολλά.
Η Τουρκία στέλνει μήνυμα σε Ελλάδα και Ισραήλ
Ο τρόπος παρουσίασης του πυραύλου είχε επίσης σημασία.
Στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, αλλά και σε τηλεοπτικές εκπομπές, η Ελλάδα και το Ισραήλ παρουσιάστηκαν ουσιαστικά ως οι βασικοί αποδέκτες του μηνύματος.
Αυτό ήταν απολύτως συνειδητό.
Η Τουρκία επιχειρεί να οικοδομήσει ψυχολογική και στρατηγική αποτροπή.
Δεν είναι μόνο το όπλο. Είναι το αφήγημα που συνοδεύει το όπλο.
Η Άγκυρα θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να επηρεάζει στρατηγικά τις εξελίξεις σε τεράστια γεωγραφική κλίμακα.
Και όταν μια χώρα επενδύει σε τέτοιες δυνατότητες, σημαίνει ότι έχει πολιτικές και στρατιωτικές φιλοδοξίες που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορά της.
Οι πραγματικές φιλοδοξίες της Άγκυρας
Η κατοχή διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο: η χώρα που τον διαθέτει θεωρεί ότι έχει ρόλο σε παγκόσμια κλίμακα.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα ακόμη οπλικό σύστημα.
Πρόκειται για πολιτική δήλωση ισχύος.
Η Τουρκία θέλει να μετατραπεί σε δύναμη που θα συμμετέχει στις μεγάλες στρατηγικές εξισώσεις του πλανήτη.
Γι’ αυτό επενδύει σε drones, σε πυραυλικά συστήματα, σε διαστημικά προγράμματα, σε αεροναυπηγική, σε πυρηνική τεχνολογία.
Δεν τα κάνει αυτά για να αντιμετωπίσει μόνο την Ελλάδα.
Η Ελλάδα είναι απλώς μέρος της εξίσωσης.
Η Τουρκία βλέπει τον εαυτό της ως αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο.
Η Ελλάδα πρέπει να δει την πραγματικότητα
Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ότι πολλές φορές αντιμετωπίζουμε τις εξελίξεις αποσπασματικά.
Δεν βλέπουμε τη συνολική εικόνα.
Η Τουρκία οικοδομεί εδώ και χρόνια στρατηγική αυτάρκεια στην άμυνα. Δημιουργεί αμυντική βιομηχανία, επενδύει στην τεχνολογία, συνδέει την εξωτερική πολιτική με τη στρατιωτική ισχύ.
Και παράλληλα χρησιμοποιεί την ισχύ αυτή ως εργαλείο διπλωματικής επιρροής.
Η Ελλάδα από την άλλη πλευρά, επί δεκαετίες, λειτούργησε περισσότερο ως καταναλωτής ασφαλείας παρά ως παραγωγός ισχύος.
Τα τελευταία χρόνια γίνονται βήματα. Όμως χρειάζεται στρατηγική συνέπεια και εθνική συνεννόηση.
Η γεωπολιτική καταιγίδα έχει ήδη αρχίσει
Η εποχή της μεταψυχροπολεμικής αφέλειας τελείωσε.
Ο κόσμος επιστρέφει σε λογικές ισχύος, ισορροπιών και αποτροπής.
Η Ευρώπη το αντιλαμβάνεται τώρα, μετά την Ουκρανία.
Η Τουρκία το είχε αντιληφθεί εδώ και χρόνια.
Η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί γρήγορα, σοβαρά και με στρατηγικό βάθος.
Όχι με επικοινωνιακές κινήσεις. Όχι με λογικές διαχείρισης της καθημερινότητας.
Αλλά με πλήρη επίγνωση ότι η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε έναν από τους πιο κρίσιμους γεωπολιτικούς χώρους του πλανήτη.
Και εκεί δεν επιβιώνουν οι χώρες που απλώς παρακολουθούν.
Επιβιώνουν οι χώρες που προετοιμάζονται.