Η συμφωνία Status of Forces Agreement είναι ένα πλαίσιο που καθορίζει τους όρους παρουσίας, εγκατάστασης, εκπαίδευσης και επιχειρησιακής δραστηριότητας ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στο έδαφος μιας χώρας.
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η Κύπρος περνά σε νέα φάση αμυντικής θωράκισης, καθώς υπογράφει με τη Γαλλία τη συμφωνία SOFA, που ανοίγει τον δρόμο για παρουσία γαλλικών δυνάμεων στο νησί. Επισήμως, η ανάπτυξη θα αφορά «ανθρωπιστικούς σκοπούς». Στην πράξη, όμως, το μήνυμα είναι πολύ πιο βαρύ: η Κυπριακή Δημοκρατία παύει να λειτουργεί ως απλός παρατηρητής των εξελίξεων και αναβαθμίζεται σε κρίσιμο ευρωπαϊκό και στρατηγικό κόμβο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμφωνία υπογράφεται στη Λευκωσία από την υπουργό Άμυνας της Γαλλίας, Κατρίν Βοτρέν, και τον Κύπριο υπουργό Άμυνας, Βασίλη Πάλμα, μετά το άτυπο Συμβούλιο Άμυνας της ΕΕ. Πρόκειται για συμφωνία Status of Forces Agreement, δηλαδή ένα πλαίσιο που καθορίζει τους όρους παρουσίας, εγκατάστασης, εκπαίδευσης και επιχειρησιακής δραστηριότητας ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στο έδαφος μιας χώρας.
Η συμφωνία είχε προαναγγελθεί από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, μετά την επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στην Κύπρο, με τη Λευκωσία να υπογραμμίζει ότι η παρουσία γαλλικών δυνάμεων θα γίνεται «αυστηρά για ανθρωπιστικούς σκοπούς».
Πίσω από τη διατύπωση, όμως, βρίσκεται μια σκληρή γεωπολιτική πραγματικότητα. Η Κύπρος βρίσκεται δίπλα στη Μέση Ανατολή, απέναντι από Συρία, Λίβανο και Ισραήλ, κοντά στις θαλάσσιες ενεργειακές οδούς και μέσα σε μια περιοχή όπου οι κρίσεις δεν είναι θεωρία, αλλά καθημερινότητα. Σε περίπτωση εκκένωσης πολιτών, ανθρωπιστικών αποστολών ή νέας ανάφλεξης, το νησί γίνεται φυσική βάση επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η συμφωνία καλύπτει στρατιωτικό συντονισμό, διαλειτουργικότητα, κοινές ασκήσεις, εκπαίδευση, ανταλλαγές προσωπικού, αμυντική τεχνολογία και διοικητικές ρυθμίσεις για τις δυνάμεις που θα επιχειρούν στο έδαφος της άλλης πλευράς.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά αντέδρασε σφοδρά, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία άκυρη και υποστηρίζοντας ότι μπορεί να μεταβάλει την ισορροπία δυνάμεων στο νησί. Η διοίκηση των κατεχομένων ισχυρίζεται ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει δικαίωμα να υπογράφει τέτοιες συμφωνίες για το σύνολο της Κύπρου.
Η αντίδραση αυτή, όμως, αποκαλύπτει και την ουσία του ζητήματος. Η Άγκυρα και το ψευδοκράτος ενοχλούνται επειδή η Λευκωσία κινείται ως κανονικό κράτος, μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με διεθνείς συμμαχίες και αμυντικές συμφωνίες. Με απλά λόγια, η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί κυριαρχία. Και αυτό είναι που δεν αντέχει η τουρκική πλευρά.
Η παρουσία της Γαλλίας δεν είναι τυχαία. Το Παρίσι τα τελευταία χρόνια έχει επενδύσει στρατηγικά στην Ανατολική Μεσόγειο, στηρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, έχει συμφέροντα στην ενέργεια και βλέπει την περιοχή ως κρίσιμο πεδίο ευρωπαϊκής ισχύος. Η συμφωνία SOFA έρχεται να δώσει θεσμική μορφή σε αυτή τη συνεργασία.
Για την Κύπρο, το μήνυμα είναι διπλό. Πρώτον, ενισχύει το αποτύπωμά της ως ευρωπαϊκός πυλώνας ασφάλειας στην περιοχή. Δεύτερον, στέλνει προς την Τουρκία ότι το νησί δεν είναι μόνο του. Η Λευκωσία χτίζει συμμαχίες, δημιουργεί τετελεσμένα νόμιμης κρατικής παρουσίας και μετατρέπει τη γεωγραφία της από αδυναμία σε πλεονέκτημα.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτή η συμφωνία θα μείνει στο στενό πλαίσιο των ανθρωπιστικών επιχειρήσεων ή αν αποτελεί το πρώτο βήμα για βαθύτερη ευρωπαϊκή στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο. Διότι στην Ανατολική Μεσόγειο, οι λέξεις μπορεί να είναι προσεκτικές, αλλά τα μηνύματα είναι ολοφάνερα. Η Γαλλία πατά πιο γερά στην Κύπρο και η Τουρκία το βλέπει.