Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη συνάντηση κορυφής των κρατών-μελών της Συμμαχίας. Αντίθετα, σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια νέα φάση της δυτικής στρατηγικής, όπου οι προτεραιότητες αλλάζουν, οι γεωπολιτικές ισορροπίες αναδιαμορφώνονται και χώρες όπως η Τουρκία επιχειρούν να αναβαθμίσουν τον ρόλο τους.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι το ΝΑΤΟ εισέρχεται σε μια νέα εποχή. Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο και την περίοδο που ακολούθησε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, η Συμμαχία προσαρμόζεται πλέον στις απαιτήσεις ενός κόσμου όπου ο βασικός στρατηγικός ανταγωνισμός μετατοπίζεται από τη Ρωσία προς την Κίνα, χωρίς όμως να εγκαταλείπεται η πολιτική ανάσχεσης της Μόσχας.
Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να βασίζεται σε δύο βασικούς άξονες. Από τη μία πλευρά, στην πλήρη διατήρηση της αμερικανικής επιρροής στο δυτικό ημισφαίριο και, από την άλλη, στη συγκρότηση ενός διευρυμένου συστήματος συμμαχιών που θα μπορεί να αντιμετωπίσει τη γεωπολιτική και οικονομική άνοδο του Πεκίνου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ΝΑΤΟ αποκτά ευρύτερο γεωγραφικό και επιχειρησιακό ρόλο.
Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Τουρκία επιδιώκει να παρουσιάσει τον εαυτό της ως αναντικατάστατο σύμμαχο. Η γεωγραφική της θέση, η παρουσία της στον Εύξεινο Πόντο, στον Καύκασο, στη Συρία και στη Μέση Ανατολή, αλλά και η ανάπτυξη της αμυντικής της βιομηχανίας, αποτελούν τα βασικά επιχειρήματα με τα οποία διεκδικεί αυξημένο ρόλο στις αποφάσεις της Συμμαχίας.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα επιχειρεί να επανέλθει στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και να εξασφαλίσει αμερικανικούς κινητήρες F-110 για το μαχητικό KAAN, παρουσιάζοντας την αμυντική της βιομηχανία ως αναπόσπαστο κομμάτι της δυτικής αποτρεπτικής ισχύος.
Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή συναντά ισχυρές αντιστάσεις. Η τηλεφωνική παρέμβαση του Μπενιαμίν Νετανιάχου προς τον Ντόναλντ Τραμπ, σε συνδυασμό με τις δημόσιες τοποθετήσεις του Ισραηλινού υπουργού Εξωτερικών Γκίντεον Σαάρ, φαίνεται ότι επηρέασαν τις ισορροπίες. Το βασικό επιχείρημα της ισραηλινής πλευράς είναι πως η παράδοση προηγμένων οπλικών συστημάτων στην Τουρκία θα διατάρασσε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα όσο η κυβέρνηση Ερντογάν διατηρεί στενές σχέσεις με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και τη Χαμάς.
Οι εξελίξεις δείχνουν ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, η Άγκυρα δεν απέσπασε την ξεκάθαρη πολιτική δέσμευση που επιδίωκε για τα F-35. Παρά τις προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί από προηγούμενες δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων και δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων, η υπόθεση παραμένει ανοικτή.
Για την Ελλάδα, όμως, το ζήτημα δεν περιορίζεται στα F-35. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η Τουρκία φαίνεται να αποκτά διαρκώς μεγαλύτερο θεσμικό και γεωπολιτικό βάρος μέσα στη νέα δομή της Συμμαχίας. Εάν η Άγκυρα καταφέρει να ενσωματωθεί πλήρως στα νέα αμυντικά και βιομηχανικά προγράμματα του ΝΑΤΟ και της Ευρώπης, θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο τη διεθνή της θέση.
Από ελληνικής πλευράς, η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, καθώς η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί αυτή τη νέα πραγματικότητα, ενώ παράλληλα παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως η «Γαλάζια Πατρίδα», το casus belli και οι συνεχείς αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων από την Άγκυρα.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία συνεχίζει να αξιοποιεί τη θέση της ως περιφερειακή δύναμη, διατηρώντας ενεργό ρόλο τόσο στη Συρία όσο και στον Νότιο Καύκασο, ενώ επιχειρεί να εμφανιστεί ως βασικός συνομιλητής της Δύσης σε μια ευρεία γεωγραφική ζώνη που εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Μέση Ανατολή.
Η νέα στρατηγική πραγματικότητα δείχνει ότι οι αποφάσεις του ΝΑΤΟ δεν θα καθορίζονται πλέον αποκλειστικά από την αντιπαράθεση με τη Ρωσία, αλλά από έναν ευρύτερο ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων, όπου η Κίνα αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι περιφερειακοί σύμμαχοι αποκτούν αυξημένη αξία, γεγονός που εξηγεί γιατί η Τουρκία επιδιώκει να αξιοποιήσει κάθε γεωπολιτικό της πλεονέκτημα.
Το συμπέρασμα είναι ότι η Συμμαχία εισέρχεται σε μια νέα εποχή, στην οποία η ισχύς δεν θα μετριέται μόνο με στρατιωτικούς όρους, αλλά και με τη γεωγραφική θέση, τη βιομηχανική δυνατότητα, την ενεργειακή επιρροή και την ικανότητα κάθε χώρας να διαμορφώνει τις περιφερειακές εξελίξεις. Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Ελλάδα καλείται να επαναπροσδιορίσει τη στρατηγική της, ώστε να διασφαλίσει ότι η αναβάθμιση της Τουρκίας δεν θα μεταφραστεί σε βάρος των ελληνικών συμφερόντων και της ισορροπίας δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.