Με δύο καίριες ερωτήσεις προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, διατυπωμένες στα τουρκικά, η Μαρία Ζαχαράκη έφερε στο προσκήνιο δύο από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων: το casus belli της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και τη «Γαλάζια Πατρίδα», την τουρκική αναθεωρητική αντίληψη που εξακολουθεί να προκαλεί έντονη ανησυχία στην Αθήνα.
Η Ελληνίδα δημοσιογράφος έθεσε στον Τούρκο πρόεδρο το ζήτημα της απειλής πολέμου που έχει διατυπώσει η τουρκική Εθνοσυνέλευση σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, αλλά και το ερώτημα για το πώς αντιλαμβάνεται η Άγκυρα τη «Mavi Vatan», τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα».
Η απάντηση του Τούρκου προέδρου για το casus belli είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ο Ερντογάν επιχείρησε να υποβαθμίσει το θέμα, υποστηρίζοντας ότι ο τουρκικός λαός δεν γνωρίζει καν τι σημαίνει ο όρος.
«Σχεδόν το σύνολό του δεν γνωρίζει. Αν τον ρωτήσεις τι είναι, δεν ξέρει», ανέφερε χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τους υπότιτλους, προσθέτοντας ότι δεν υπάρχει λόγος να απασχολούνται οι πολίτες με τέτοιου είδους ζητήματα.
Ο Τούρκος πρόεδρος συνέχισε στο ίδιο πνεύμα, λέγοντας πως η Άγκυρα μεταφέρει και στην ελληνική πλευρά την άποψη ότι το θέμα δεν πρέπει να απασχολεί ούτε τον ελληνικό ούτε τον τουρκικό λαό.
«Λέμε στους Έλληνες φίλους μας: με αυτά να μην απασχολούμε ούτε τον Έλληνα πολίτη ούτε τον δικό μας πολίτη. Ελάτε να καθίσουμε, να μιλήσουμε και να τελειώσουμε το θέμα», ήταν το μήνυμα που έστειλε.
Με τη φράση αυτή, ο Ερντογάν εμφανίστηκε να παρουσιάζει το casus belli όχι ως στρατηγική απειλή, αλλά ως ένα ζήτημα που μπορεί να τεθεί στο τραπέζι του διαλόγου. Ωστόσο, η ουσία παραμένει ότι η τουρκική απειλή πολέμου εξακολουθεί να αποτελεί ανοιχτή πληγή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς αφορά ευθέως το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα, όπως προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η απάντηση του Τούρκου προέδρου στη δεύτερη ερώτηση της Μαρίας Ζαχαράκη για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Ο Ερντογάν δεν αποστασιοποιήθηκε από τον όρο. Αντίθετα, τον χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντικό για την Τουρκία.
«Όσον αφορά τη Γαλάζια Πατρίδα, είναι για εμάς ένα πολύ, πολύ σημαντικό ζήτημα», είπε, σύμφωνα με τους υπότιτλους.
Στη συνέχεια πρόσθεσε ότι η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει τη «Γαλάζια Πατρίδα» μόνο ως έννοια που αφορά τις θάλασσες, αλλά θα συνεχίσει να τη χρησιμοποιεί και ως ονομασία, ακόμη και σε σχέση με τα χωρικά της ύδατα.
Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ξεχωριστή σημασία, καθώς επιβεβαιώνει ότι η τουρκική ηγεσία δεν εγκαταλείπει τη ρητορική της «Mavi Vatan». Αντιθέτως, την εντάσσει σταθερά στο πολιτικό και γεωστρατηγικό της λεξιλόγιο, παρουσιάζοντάς την ως βασικό στοιχείο της τουρκικής αντίληψης για τον θαλάσσιο χώρο.
Η τοποθέτηση Ερντογάν προκάλεσε προβληματισμό, καθώς από τη μία πλευρά επιχείρησε να εμφανίσει το casus belli ως ζήτημα άγνωστο στον τουρκικό λαό και άρα όχι κεντρικό για την κοινωνία, από την άλλη όμως υπερασπίστηκε πλήρως τη «Γαλάζια Πατρίδα», η οποία στην Ελλάδα εκλαμβάνεται ως αναθεωρητικό δόγμα με σαφείς αιχμές κατά ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η αντίφαση είναι εμφανής. Για το casus belli, ο Τούρκος πρόεδρος επέλεξε χαμηλούς τόνους και κάλεσε σε συζήτηση. Για τη «Γαλάζια Πατρίδα», όμως, υιοθέτησε καθαρή γραμμή συνέχειας, επιμένοντας ότι πρόκειται για ζήτημα μεγάλης σημασίας για την Τουρκία.
Οι ερωτήσεις της Μαρίας Ζαχαράκη ανέδειξαν έτσι το πραγματικό εύρος της τουρκικής στάσης: από τη μία η προσπάθεια να εμφανιστεί η Άγκυρα ως δύναμη διαλόγου, από την άλλη η διατήρηση όρων και δογμάτων που στην Αθήνα θεωρούνται ευθέως συνδεδεμένα με την τουρκική αναθεωρητική στρατηγική στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το μήνυμα που προκύπτει από τις απαντήσεις Ερντογάν είναι διπλό. Η Τουρκία θέλει να εμφανίζεται έτοιμη για διάλογο με την Ελλάδα, αλλά δεν δείχνει διάθεση να αποσύρει από το τραπέζι ούτε το casus belli ως πολιτικό βάρος ούτε τη «Γαλάζια Πατρίδα» ως στρατηγική έννοια.
Υπενθυμίζεται, ότι κατά την ομιλία του στη σύνοδο του ΝΑΤΟ, ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, χαρακτήρισε το casus belli ως ιστορική ανορθογραφία.