Λίγο πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το 2022, οι υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ και της Βρετανίας προειδοποιούσαν ότι ο πόλεμος ήταν πλέον θέμα χρόνου. Ωστόσο, γράφει ο Economist, αρκετές ευρωπαϊκές υπηρεσίες αντιμετώπισαν αυτές τις εκτιμήσεις με επιφυλακτικότητα. Ανάμεσά τους ήταν και η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Σουηδίας, γνωστή ως MUST, η οποία θεωρούσε ότι ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δύσκολα θα επέλεγε μια τόσο επικίνδυνη και μεγάλης κλίμακας σύγκρουση.
Παρόμοια εκτίμηση είχαν τότε και οι επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Γαλλίας και της Γερμανίας. Σήμερα, η Σουηδία επιχειρεί να διορθώσει εκείνο το λάθος, δημιουργώντας μια νέα πολιτική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών. Τον Μάιο η κυβέρνηση ανακοίνωσε την ίδρυση της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (UND), η οποία θα λειτουργεί ως πολιτικός οργανισμός και θα θυμίζει περισσότερο τη βρετανική MI6 παρά μια στρατιωτική υπηρεσία. Σύμφωνα με την υπουργό Εξωτερικών της χώρας, Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ, η νέα υπηρεσία θα συνεργάζεται με τη MUST, αναλαμβάνοντας όμως και μέρος των αρμοδιοτήτων της. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η εποπτεία μιας ιδιαίτερα μυστικής μονάδας που πραγματοποιεί επιχειρήσεις στο εξωτερικό μέσω δικτύων πρακτόρων. Το σουηδικό Κοινοβούλιο αναμένεται να εγκρίνει τη σχετική μεταρρύθμιση στις 13 Αυγούστου, γράφει ο Economist, πριν από τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου, ώστε η νέα υπηρεσία να ξεκινήσει τη λειτουργία της από τον Ιανουάριο.
Η ιδέα προήλθε από τον πρώην πρωθυπουργό Καρλ Μπιλντ, ο οποίος συνέταξε πέρυσι έκθεση για την αναδιοργάνωση των σουηδικών υπηρεσιών πληροφοριών. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αποτυχία πρόβλεψης της ρωσικής εισβολής δεν οφειλόταν μόνο σε λανθασμένη εκτίμηση, αλλά και σε ένα θεσμικό κενό. Σε αντίθεση με πολλές άλλες δυτικές χώρες, η Σουηδία δεν διέθετε μια ανεξάρτητη πολιτική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών, η οποία να λογοδοτεί κυρίως στην κυβέρνηση και όχι στις ένοπλες δυνάμεις. Οπως επισημαίνει ο Καρλ Μπιλντ στον Economist, η χώρα ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική στην παρακολούθηση των στρατιωτικών εξελίξεων, όμως υστερούσε στην ανάλυση της πολιτικής δυναμικής μέσα στη Ρωσία και των προθέσεων της ηγεσίας του Κρεμλίνου.
Η δημιουργία μιας πολιτικής υπηρεσίας θεωρείται ότι θα καλύψει αυτό το κενό, προσφέροντας καλύτερη κατανόηση των αποφάσεων της ρωσικής ηγεσίας. Παρότι οι ένοπλες δυνάμεις και ορισμένα κόμματα της αντιπολίτευσης εκφράζουν ανησυχίες ότι η μεταρρύθμιση προωθείται με υπερβολικά γρήγορους ρυθμούς, ελάχιστοι αμφισβητούν την αναγκαιότητά της. Αλλωστε, η Σουηδία έχει επιδείξει ανάλογη ταχύτητα και σε άλλες κρίσιμες αποφάσεις για την ασφάλειά της. Μετά τη ρωσική εισβολή υπέβαλε αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ και μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια εγκατέλειψε δύο αιώνες στρατιωτικής ουδετερότητας.
Σήμερα, σημειώνει ο Economist, δαπανά περίπου το 2,8% του ΑΕΠ για την άμυνα και σκοπεύει να φθάσει το 3,5% έως το 2030, ενώ έχει ήδη προσφέρει στην Ουκρανία σημαντική στρατιωτική βοήθεια, μεταξύ άλλων και 16 μαχητικά αεροσκάφη Gripen. Παράλληλα, οι αρχές επενδύουν ξανά στην πολιτική άμυνα, επιδιώκοντας να ενισχύσουν την ετοιμότητα της κοινωνίας απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις. Η Σουηδία δεν είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που αναθεωρεί τον τρόπο λειτουργίας των μυστικών υπηρεσιών της. Η Γερμανία εξετάζει αλλαγές ώστε η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πληροφοριών να μπορεί να δρα με μεγαλύτερη ευελιξία, χαλαρώνοντας ορισμένους περιορισμούς που σχετίζονται με την προστασία της ιδιωτικότητας.
Οι αλλαγές αυτές συνδέονται όχι μόνο με τη ρωσική απειλή, αλλά και με την αυξανόμενη ανησυχία ότι η Ευρώπη εξαρτάται υπερβολικά από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζονται. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τον Economist, ενισχύονται οι συζητήσεις για στενότερη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Σε κράτη όπως η Γερμανία και η Ολλανδία έχουν διατυπωθεί προτάσεις για τη δημιουργία δικτύων ανταλλαγής πληροφοριών στα πρότυπα της συμμαχίας «Five Eyes», στην οποία συμμετέχουν οι ΗΠΑ, η Βρετανία, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία.
Ωστόσο, όπως εξηγεί στον Economist ο Καρλ Μπιλντ, ένα τέτοιο εγχείρημα δεν είναι εύκολο, καθώς η συνεργασία στις μυστικές υπηρεσίες απαιτεί εξαιρετικά υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης. Εκτιμά ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, είναι πιο ρεαλιστική η ανταλλαγή αναλύσεων μεταξύ ομοϊδεατών ευρωπαϊκών χωρών και η αξιοποίηση νέων εργαλείων, όπως η ανάλυση ανοικτών πηγών πληροφοριών με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης. Κατά την άποψή του, η νέα υπηρεσία θα επιτρέψει στη Σουηδία να αντιμετωπίζει αποτελεσματικότερα τις ολοένα πιο απρόβλεπτες γεωπολιτικές εξελίξεις, έστω κι αν, όπως παραδέχεται, η απόφαση αυτή θα έπρεπε να είχε ληφθεί πριν από μία δεκαετία.
Protagon.gr