Οι εξελίξεις γύρω από το Great Sea Interconnector (GSI) βρίσκονται στο επίκεντρο της τουρκικής ειδησεογραφίας, καθώς η έναρξη των ερευνών του γαλλικού σκάφους «Abeille Marengo» συνοδεύεται από έντονη διπλωματική κινητικότητα.
Τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για τη διευθέτηση των τελευταίων εκκρεμοτήτων, με στόχο να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς καμία πλευρά να εμφανιστεί ότι εγκαταλείπει τις βασικές θέσεις της.
Ωστόσο, η τουρκική πλευρά επιχειρεί ήδη να αξιοποιήσει πολιτικά και διπλωματικά τη φερόμενη επικοινωνία Παρισιού–Άγκυρας, ενώ τα δημοσιεύματα στον τουρκικό Τύπο αποτυπώνουν την προσπάθεια παρουσίασης της Τουρκίας ως απαραίτητου συνομιλητή για την υλοποίηση του έργου.
Yeni Şafak: «Η Γαλλία ενημέρωσε γραπτώς την Άγκυρα»
Τη μεγαλύτερη αίσθηση προκαλούν οι πληροφορίες που δημοσίευσε η φιλοκυβερνητική τουρκική εφημερίδα Yeni Şafak, μέσω του αρθρογράφου Γιαχιά Μποστάν.
Επικαλούμενος διπλωματικές πηγές, ο Τούρκος δημοσιογράφος υποστήριξε ότι υπήρχε προηγούμενη συνεννόηση μεταξύ Άγκυρας και Παρισιού, σύμφωνα με την οποία οι τουρκικές αρχές θα λάμβαναν γραπτή ενημέρωση πριν από την έναρξη των ερευνών.
Κατά τον Μποστάν, η ενημέρωση αυτή έχει ήδη πραγματοποιηθεί μέσω επίσημων διπλωματικών διαύλων.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η γαλλική εταιρεία που εμπλέκεται στην υλοποίηση του έργου διατηρεί καλές σχέσεις με την Τουρκία, καθώς φέρεται να έχει και επιχειρηματικά συμφέροντα στη χώρα.
Ο ίδιος συνέδεσε τη συγκεκριμένη εξέλιξη με την πρόσφατη απάντηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος, όταν ρωτήθηκε για το καλώδιο, απάντησε ότι όλα εξελίσσονται ομαλά.
Πάντως, ο αρθρογράφος παραδέχθηκε ότι δεν γνωρίζει το περιεχόμενο της γραπτής γνωστοποίησης, ούτε εάν αυτή ικανοποιεί πλήρως τις απαιτήσεις της τουρκικής πλευράς.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η φερόμενη γαλλική γνωστοποίηση παρουσιάζεται από την τουρκική αρθρογραφία ως προϊόν προηγούμενης διπλωματικής συνεννόησης με την Άγκυρα.
Μέχρι στιγμής, από τις συγκεκριμένες πληροφορίες δεν προκύπτει εάν επρόκειτο για απλή ενημέρωση ή για διαδικασία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναζήτηση τουρκικής συγκατάθεσης.
Hürriyet: «Η Αθήνα μπλέχτηκε με το καλώδιο»
Ακόμη πιο χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει το θέμα η Hürriyet.
Η τουρκική εφημερίδα παρουσιάζει την προσπάθεια της Ελλάδας να ξεκινήσει τις εργασίες ως διπλωματικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε εξαιτίας των τουρκικών αντιρρήσεων.
Σύμφωνα με την παρουσίασή της, η γαλλική πλευρά δεν έχει ακόμη κατορθώσει να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της Άγκυρας, η οποία επιμένει στην παροχή λεπτομερών γραπτών διπλωματικών πληροφοριών πριν από την έναρξη των ερευνών.
Η Hürriyet επισημαίνει ότι η Αθήνα επιθυμεί να ξεπεράσει τις διαφωνίες και να προχωρήσει το έργο, ενώ παραπέμπει και σε ελληνικά δημοσιεύματα για τα πιθανά σενάρια αντίδρασης της Τουρκίας.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση εντάσσει την ηλεκτρική διασύνδεση στο ευρύτερο πλαίσιο των τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και επιχειρεί να εμφανίσει την Άγκυρα ως παράγοντα που μπορεί να καθορίσει την εξέλιξη των ερευνών.
A Haber: «Η Ελλάδα πρέπει να ζητήσει άδεια από την Τουρκία»
Αποκαλυπτική για τις επιδιώξεις της τουρκικής πλευράς είναι και η συζήτηση που μεταδόθηκε από το τηλεοπτικό δίκτυο A Haber.
Στην εκπομπή υποστηρίχθηκε ότι η κατασκευή υποθαλάσσιου καλωδίου μεταξύ Κρήτης και Κύπρου είναι μεν επιτρεπτή, αλλά, κατά την τουρκική ερμηνεία, απαιτείται έγκριση από το κράτος στην υφαλοκρηπίδα του οποίου πραγματοποιούνται οι εργασίες.
Με αυτό το επιχείρημα, η τουρκική πλευρά επιδιώκει να καταστήσει την προηγούμενη συνεννόηση με την Άγκυρα απαραίτητη προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Στην ίδια τηλεοπτική συζήτηση διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι οι Γάλλοι σταμάτησαν τις κινήσεις τους και επικοινώνησαν με την τουρκική κυβέρνηση, ενώ έγινε αναφορά και σε μελλοντικό γραπτό αίτημα για την εξασφάλιση σχετικής άδειας.
Πρόκειται, ωστόσο, για ισχυρισμούς του τουρκικού τηλεοπτικού δικτύου και όχι για επιβεβαιωμένη διαδικασία αδειοδότησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα».
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία που παρουσιάστηκε, εάν η Τουρκία επέτρεπε την πραγματοποίηση των εργασιών χωρίς αντίδραση, θα δημιουργούσε προηγούμενο που θα μπορούσε να αποδυναμώσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αναδεικνύει ότι για την Άγκυρα το επίδικο δεν είναι αποκλειστικά η κατασκευή του καλωδίου, αλλά η διατήρηση και προβολή των αξιώσεών της επί θαλάσσιων περιοχών της Ανατολικής Μεσογείου.
Νέα τουρκική NAVTEX και αμφισβήτηση της ελληνικής δικαιοδοσίας
Οι τουρκικές αντιδράσεις δεν περιορίζονται σε δημοσιεύματα και τηλεοπτικές τοποθετήσεις.
Η Άγκυρα προχώρησε και σε έκδοση NAVTEX, αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία της Ελλάδας να αναγγέλλει τις συγκεκριμένες ερευνητικές δραστηριότητες.
Στο τουρκικό μήνυμα αναφέρεται ότι τμήμα της περιοχής που περιλαμβάνεται στην ελληνική NAVTEX HA15-1411/26 βρίσκεται εντός θαλάσσιας ζώνης την οποία η Τουρκία θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα.
Η Άγκυρα επικαλείται τη γνωστοποίηση συντεταγμένων που είχε πραγματοποιήσει προς τον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020, με το έγγραφο A/74/757.
Παράλληλα, δηλώνει ότι δεν συναινεί στις αναφερόμενες ερευνητικές δραστηριότητες και απαιτεί κάθε σχετική εργασία στις περιοχές που διεκδικεί να συντονίζεται με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.
Η επίκληση της γνωστοποίησης προς τα Ηνωμένα Έθνη δεν σημαίνει, πάντως, ότι οι τουρκικές αξιώσεις έχουν αναγνωριστεί διεθνώς ή ότι έχουν επιλυθεί οι επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών.
Τουρκικό ΥΠΕΞ: «Παράνομες έρευνες στην υφαλοκρηπίδα μας»
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η τοποθέτηση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.
Η Άγκυρα χαρακτηρίζει τις σχεδιαζόμενες δραστηριότητες του γαλλικού σκάφους παράνομη θαλάσσια επιστημονική έρευνα σε περιοχή που διεκδικεί ως τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Υποστηρίζει επίσης ότι οι ελληνικές και κυπριακές NAVTEX δεν είναι εξουσιοδοτημένες και ότι έχει προβεί στις απαιτούμενες ενέργειες για την ακύρωσή τους.
Στη σχετική ανακοίνωση, η τουρκική πλευρά επιμένει στην ανάγκη προηγούμενης συγκατάθεσής της, παρουσιάζοντας τις απαιτήσεις αυτές ως απορρέουσες από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Διακηρύσσει, παράλληλα, ότι θα συνεχίσει να υπερασπίζεται όσα θεωρεί κυριαρχικά της δικαιώματα, προβάλλοντας ταυτόχρονα την ανάγκη διαλόγου και συντονισμού.
Τι προβλέπει πραγματικά το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας
Η τουρκική επιχειρηματολογία αναδεικνύει μία ουσιώδη νομική διάκριση μεταξύ της πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων και της διεξαγωγής θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας.
Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει σε όλα τα κράτη το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα. Δεν προβλέπει γενική υποχρέωση λήψης άδειας του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της διαδρομής ενός καλωδίου, σε αντίθεση με όσα ορίζει ειδικά για τους υποθαλάσσιους αγωγούς.
Αντιθέτως, το άρθρο 246 προβλέπει διαφορετικό καθεστώς για τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα.
Επομένως, η νομική φύση των συγκεκριμένων ερευνών αποτελεί κρίσιμο ζήτημα στην αντιπαράθεση.
Σε κάθε περίπτωση, η Τουρκία δεν μπορεί να θεμελιώσει δικαιώματα σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές απλώς και μόνο επειδή έχει υποβάλει μονομερώς συντεταγμένες στον ΟΗΕ.
Το διπλωματικό διακύβευμα για την Αθήνα
Το ερώτημα που ανακύπτει από τις τελευταίες εξελίξεις δεν αφορά μόνο το πότε θα ξεκινήσουν οι εργασίες του «Abeille Marengo», αλλά και υπό ποιες διπλωματικές προϋποθέσεις θα πραγματοποιηθούν.
Η τουρκική πλευρά επιχειρεί να εμφανίσει τη γραπτή επικοινωνία με τη Γαλλία ως επιβεβαίωση ότι οι αντιρρήσεις της λαμβάνονται υπόψη πριν από την υλοποίηση του έργου.
Για την Αθήνα, η διάκριση ανάμεσα σε μια απλή διπλωματική γνωστοποίηση και στην αναγνώριση ανάγκης προηγούμενης τουρκικής συγκατάθεσης έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η ύπαρξη επίσημου εγγράφου προς την Άγκυρα, το περιεχόμενο του οποίου παραμένει άγνωστο, δεν αρκεί από μόνη της για να διαπιστωθεί ότι αναγνωρίστηκε τουρκική δικαιοδοσία.
Ωστόσο, η προσπάθεια της Τουρκίας να μετατρέψει μια διαδικασία επικοινωνίας σε πολιτικό προηγούμενο αποτυπώνεται ξεκάθαρα στην επιχειρηματολογία των τουρκικών μέσων ενημέρωσης.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια Ελλάδας και Κύπρου, αλλά και με τη δυνατότητα άσκησης των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το εάν η πόντιση του καλωδίου θα προχωρήσει χωρίς νέες παρεμβάσεις της Άγκυρας παραμένει ανοικτό. Εξίσου κρίσιμο, όμως, είναι να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς περιλαμβάνει η φερόμενη γαλλική γνωστοποίηση και εάν η διπλωματική διαδικασία περιορίζεται στην ενημέρωση ή δημιουργεί περιθώρια για μελλοντικές τουρκικές αξιώσεις