Το πλέγμα των απειλών που διαμορφώνεται γύρω από την Ελλάδα και την Κύπρο ανέλυσε ο αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπαλτζώης, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, σε συνέντευξη διάρκειας μίας ώρας και 23 λεπτών στον Κανέλλο Πατσίο.
Η συζήτηση κινήθηκε από την τουρκική αναθεωρητική πολιτική και την επίσκεψη του επικεφαλής της ΜΙΤ Ιμπραχίμ Καλίν στην Αθήνα μέχρι την «Ασπίδα του Αχιλλέα», τη στρατηγική σχέση Ελλάδας–Ισραήλ και τις εξελίξεις στη Συρία. Στο τραπέζι τέθηκαν επίσης ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν, η σύγκρουση στην Ουκρανία, η άνοδος της Κίνας και η γεωστρατηγική σημασία της Κύπρου.
Η τουρκική στρατηγική δεν ξεκίνησε σήμερα
Ο Ιωάννης Μπαλτζώης υποστήριξε ότι η επιθετική πολιτική της Άγκυρας απέναντι στην Ελλάδα δεν αποτελεί ούτε πρόσκαιρη τακτική ούτε προσωπική επιλογή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Είναι, κατά την εκτίμησή του, ταυτόχρονα τακτική και στρατηγική αναθεώρηση, με ιστορικό βάθος τουλάχιστον ενός αιώνα.
Ως σημείο αφετηρίας ανέφερε τον τουρκικό Εθνικό Όρκο, το Misak-ı Millî του 1920. Παραλληλίζοντας τον χάρτη εκείνης της περιόδου με τη σημερινή «Γαλάζια Πατρίδα», υποστήριξε ότι η τουρκική ηγεσία ακολουθεί μια διαχρονική επιδίωξη διεύρυνσης της πολιτικής, στρατιωτικής και γεωγραφικής επιρροής της.
Κατά τον πρόεδρο του ΕΛΙΣΜΕ, η Τουρκία έχει υιοθετήσει τη λογική του «ζωτικού χώρου» και οικοδομεί ένα νεοοθωμανικό αφήγημα με συγκεκριμένα ιστορικά και συμβολικά ορόσημα: τα εκατό χρόνια από τη Συνθήκη της Λωζάνης, τα 600 χρόνια από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και τη συμπλήρωση μίας χιλιετίας από τη μάχη του Μαντζικέρτ το 2071.
Στην ίδια στρατηγική ενέταξε και τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, χαρακτηρίζοντάς την πράξη υψηλού συμβολισμού, με την οποία η τουρκική ηγεσία επιδιώκει να συνδέσει το σημερινό κράτος με την οθωμανική κατάκτηση.
Το μήνυμα του Καλίν στην Αθήνα
Αναφερόμενος στην επίσκεψη του Ιμπραχίμ Καλίν στην ελληνική πρωτεύουσα, ο κ. Μπαλτζώης επικαλέστηκε τουρκικές πηγές, σύμφωνα με τις οποίες ο επικεφαλής της ΜΙΤ προσήλθε με ήπιο ύφος, αλλά με σαφή προειδοποίηση.
Το μήνυμα που φέρεται να μετέφερε ήταν ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί «μονομερείς κινήσεις» της Ελλάδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ απάντησε ότι η Ελλάδα διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα τα οποία μπορεί να ασκήσει χωρίς να ζητήσει την άδεια της Τουρκίας.
Μεταξύ αυτών κατέταξε τη χάραξη ευθειών γραμμών βάσης, το κλείσιμο των κόλπων που πληρούν τις προϋποθέσεις του Διεθνούς Δικαίου, την ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των κενών που αφήνει η σημερινή κατάσταση ανέφερε τη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στο Άγιον Όρος και τη Σιθωνία, όπου, όπως είπε, δραστηριοποιούνται ακόμη και Τούρκοι αλιείς.
Τα τρία επίπεδα της «Ασπίδας του Αχιλλέα»
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο νέο πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας της Ελλάδας. Ο κ. Μπαλτζώης περιέγραψε την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ως μια αρχιτεκτονική τριών επιπέδων με αλληλοεπικαλυπτόμενες δυνατότητες.
Στο πρώτο επίπεδο τοποθέτησε το SPYDER της Rafael, για την αντιμετώπιση απειλών σε αποστάσεις έως 40 χιλιομέτρων. Στο δεύτερο βρίσκεται το Barak MX, με διαφορετικούς πυραύλους για αποστάσεις από 30 έως 150 χιλιόμετρα. Στο τρίτο επίπεδο εντάσσεται το David’s Sling, το οποίο, σύμφωνα με την παρουσίασή του, καλύπτει μεγαλύτερες αποστάσεις και έχει δυνατότητες αναχαίτισης βαλλιστικών απειλών.
Ο αντιστράτηγος ε.α. ξεκαθάρισε ότι κανένα αντιαεροπορικό σύστημα στον κόσμο δεν προσφέρει απόλυτη προστασία. Ποσοστό αποτελεσματικότητας της τάξης του 85% θεωρείται, όπως είπε, εξαιρετικά υψηλό.
Η «αχίλλειος πτέρνα» κάθε αεράμυνας παραμένει ο κορεσμός: η ταυτόχρονη εκτόξευση μεγάλου αριθμού πυραύλων, περιφερόμενων πυρομαχικών και φθηνών drones μπορεί να εξαντλήσει τα διαθέσιμα βλήματα αναχαίτισης ή να υπερφορτώσει τους αισθητήρες.
Το μεγάλο πλεονέκτημα της ελληνικής ασπίδας θα είναι, κατά τον ίδιο, η ενοποίηση ραντάρ, αισθητήρων και οπλικών συστημάτων μέσα σε ένα κοινό δίκτυο διοίκησης. Η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης θα επιτρέπει την αναγνώριση και την ιεράρχηση των απειλών, ώστε να επιλέγεται το κατάλληλο μέσο εξουδετέρωσης χωρίς να σπαταλώνται ακριβά βλήματα σε φθηνούς στόχους.
Ο πηγαίος κώδικας και η σχέση με το Ισραήλ
Στο ερώτημα κατά πόσο η Ελλάδα κινδυνεύει να εξαρτηθεί από το Ισραήλ στους τομείς της άμυνας, της τεχνολογίας και της ενέργειας, ο κ. Μπαλτζώης απάντησε ότι κάθε μεγάλη αγορά οπλικού συστήματος δημιουργεί κάποιο επίπεδο εξάρτησης από τον κατασκευαστή.
Το κρίσιμο ζήτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ποιος ελέγχει τον πηγαίο κώδικα και το λογισμικό των συστημάτων. Υποστήριξε ότι το Ισραήλ έχει παραχωρήσει στην Ελλάδα τον σχετικό κώδικα, γεγονός που ενισχύει την ελληνική επιχειρησιακή αυτονομία.
Παράλληλα εξήγησε το ισραηλινό ενδιαφέρον για τη συνεργασία με Αθήνα και Λευκωσία. Το Ισραήλ είναι μια στενή εδαφική λωρίδα χωρίς επαρκές στρατηγικό βάθος. Κατά την ανάλυσή του, η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να λειτουργήσουν ως στρατηγικός χώρος υποστήριξης και επιβίωσης σε περίπτωση γενικευμένου πολέμου.
Για τον λόγο αυτό χαρακτήρισε τη σχέση αμοιβαία επωφελή και όχι μονόπλευρη εξάρτηση.
Συρία και έλεγχος των σύγχρονων όπλων
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ παρουσίασε τη δική του ερμηνεία για τη ραγδαία κατάρρευση του προηγούμενου συριακού συστήματος εξουσίας. Υποστήριξε ότι πέντε μεγάλες πόλεις έπεσαν μέσα σε 181 ώρες, ως αποτέλεσμα συνδυασμού δωροδοκίας αξιωματικών, τουρκικού συντονισμού και ισραηλινής ανοχής.
Πρόκειται για εκτίμηση που απέδωσε σε χρήματα καταριανής προέλευσης και σε ένα ευρύτερο παρασκήνιο συνεννοήσεων στην περιοχή.
Αναφέρθηκε ακόμη στους Κούρδους της Ροζάβα και στην πίεση που δέχθηκαν να ενταχθούν στον νέο συριακό στρατό. Κατά τον ισχυρισμό του, όταν αρνήθηκαν, ορισμένα αμερικανικής κατασκευής οχήματα και αντιαρματικά συστήματα που διέθεταν δεν λειτούργησαν.
Ο κ. Μπαλτζώης χρησιμοποίησε το συγκεκριμένο παράδειγμα για να υποστηρίξει ότι τα σύγχρονα οπλικά συστήματα μπορούν να παραμένουν τεχνικά ελεγχόμενα από τον κατασκευαστή τους. Αυτή ακριβώς η δυνατότητα, τόνισε, καθιστά κρίσιμη την πρόσβαση μιας χώρας στον πηγαίο κώδικα.
Γιατί δεν αρκεί ο αεροπορικός πόλεμος κατά του Ιράν
Για τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν, ο αντιστράτηγος ε.α. εκτίμησε ότι το αρχικό αμερικανικό σχέδιο ανατροπής του καθεστώτος μέσω εσωτερικών διαδηλώσεων απέτυχε. Υποστήριξε ότι η εξωτερική βοήθεια κατασχέθηκε και ότι οι δυνάμεις Μπασίτζ προχώρησαν σε ιδιαίτερα σκληρή καταστολή.
Εκτίμησε επίσης ότι η νέα ιρανική ηγεσία, η οποία αντικατέστησε στελέχη που εξοντώθηκαν, εμφανίζεται ακόμη σκληρότερη.
Σε στρατιωτικό επίπεδο υπογράμμισε ότι ένας πόλεμος εναντίον του Ιράν δεν μπορεί να κερδηθεί αποκλειστικά με αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Επικαλέστηκε το μεγάλο γεωγραφικό μέγεθος της χώρας, τις υπόγειες εγκαταστάσεις, το εκτεταμένο πυραυλικό πρόγραμμα και την ανθεκτικότητα του ιρανικού πληθυσμού.
Κατά την εκτίμησή του, η Τεχεράνη έχει αξιοποιήσει κινεζική και βορειοκορεατική τεχνογνωσία, αποκτώντας μέσα που της επιτρέπουν να διατηρεί σημαντικές δυνατότητες ακόμη και έπειτα από βαριά πλήγματα.
Ουκρανία, ενεργειακές ροές και Κίνα
Ο κ. Μπαλτζώης χαρακτήρισε τη σύγκρουση Ρωσίας–Ουκρανίας πόλεμο φθοράς μεταξύ δύο ιστορικά και πολιτισμικά συγγενικών λαών. Απέδωσε τις βαθύτερες ρίζες του στη μακροχρόνια επιδίωξη της Δύσης να αποσπάσει οριστικά την Ουκρανία από τη ρωσική σφαίρα επιρροής.
Παρέπεμψε στη «Μεγάλη Σκακιέρα» του Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι και στην ομιλία του Βλαντίμιρ Πούτιν στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2007, όπου είχε καταγραφεί ανοικτά η ρωσική αντίθεση στη μεταψυχροπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Συνέδεσε, παράλληλα, τις εξελίξεις στην Ουκρανία, στο Ιράν και στη Βενεζουέλα με τον στρατηγικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας. Κατά την ανάλυσή του, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ελέγξει ή να περιορίσει τις ενεργειακές ροές προς την Κίνα, ώστε να επιβραδύνει τη βιομηχανική και οικονομική της ανάπτυξη.
«Αν χαθεί η Κύπρος, εκτίθεται το Αιγαίο»
Κλείνοντας, ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις αποφάσεις της πολιτικής ηγεσίας σε περίπτωση μεγάλης κρίσης. Δήλωσε ότι φοβάται περισσότερο μια εσωτερική πολιτική υποχώρηση ή «προδοσία», όπως τη χαρακτήρισε, παρά την καθαρά στρατιωτική έκβαση μιας σύγκρουσης, παραπέμποντας στα γεγονότα του 1974.
Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της Κύπρου, την οποία χαρακτήρισε αναντικατάστατο στρατηγικό βάθος του Ελληνισμού. Προειδοποίησε ότι εάν η Κύπρος χαθεί οριστικά από τον ελληνικό στρατηγικό σχεδιασμό, το Αιγαίο θα μείνει εκτεθειμένο και η θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο θα αποδυναμωθεί δραματικά.
Το τελικό μήνυμα του Ιωάννη Μπαλτζώη δεν ήταν μήνυμα φόβου, αλλά προετοιμασίας. Η ειρήνη, όπως υπογράμμισε, δεν διασφαλίζεται με ευχές ή με την αποφυγή της πραγματικότητας. Διασφαλίζεται με ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις, συμμαχίες, πολιτική αποφασιστικότητα και κοινωνία που γνωρίζει τι διακυβεύεται.
«Αν θέλεις ειρήνη, προετοίμαζε πόλεμο», ήταν η φράση με την οποία συμπύκνωσε τη στρατηγική του θέση.
Ολόκληρη η συνέντευξη είναι διαθέσιμη στο κανάλι Kanellos Patsios.