Σοβαρές επιφυλάξεις για την αξιοπιστία του Πακιστάν ως στρατηγικού εταίρου και διαμεσολαβητή μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν διατυπώνει το The Cipher Brief, με ανάλυση του Σιντάντ Κισόρ, πρώην αναλυτή του Institute for the Study of War.
Ο συντάκτης εξετάζει τη νέα δομή διοίκησης των πακιστανικών Ενόπλων Δυνάμεων και την πρωτοφανή ισχύ που συγκεντρώνει πλέον ο στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ. Υποστηρίζει ότι, παρά την εικόνα ενός ισχυρού και απολύτως κυρίαρχου συνομιλητή, η πραγματικότητα στο εσωτερικό της χώρας φανερώνει σοβαρές αδυναμίες.
Στην Ουάσινγκτον, ο Μουνίρ εμφανίζεται ολοένα περισσότερο ως ο άνθρωπος που μπορεί να καταστήσει το Πακιστάν χρήσιμο για τα αμερικανικά συμφέροντα. Συνομιλεί απευθείας με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και έχει αναδειχθεί σε βασικό δίαυλο επικοινωνίας των ΗΠΑ με την Τεχεράνη.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, άλλο πράγμα είναι η χρησιμότητα ενός διαύλου και άλλο η αξιοπιστία ενός στρατηγικού εταίρου.
Ο στρατάρχης πάνω από το κράτος
Η 27η Συνταγματική Τροποποίηση, η οποία υιοθετήθηκε τον Νοέμβριο του 2025, κατάργησε τη θέση του προέδρου της Επιτροπής Αρχηγών των Γενικών Επιτελείων και δημιούργησε το αξίωμα του Αρχηγού των Δυνάμεων Άμυνας, το οποίο ασκείται ταυτόχρονα από τον αρχηγό του Στρατού.
Η αναδιάρθρωση ολοκληρώθηκε με την ψήφιση του Νόμου περί Δυνάμεων Άμυνας του 2026 και τις τροποποιήσεις του νόμου για την Εθνική Αρχή Διοίκησης. Το νέο πλαίσιο τοποθετεί τον Στρατό Ξηράς, το Ναυτικό και την Πολεμική Αεροπορία υπό ένα ενιαίο Αρχηγείο Δυνάμεων Άμυνας, επικεφαλής του οποίου είναι ο Μουνίρ.
Ο Πακιστανός στρατάρχης είναι πλέον ο βασικός στρατιωτικός σύμβουλος του πρωθυπουργού για θέματα εθνικής ασφάλειας και άμυνας. Ασκεί επιχειρησιακή διοίκηση και έλεγχο σε όλους τους Κλάδους, ενώ διαθέτει εκτεταμένες αρμοδιότητες για διορισμούς, απομακρύνσεις, αποστρατείες και παρατάσεις θητειών.
Παράλληλα, οι αλλαγές στην Εθνική Αρχή Διοίκησης ευθυγραμμίζουν την πυρηνική και τη στρατηγική διοίκηση με την ίδια ιεραρχία. Δίπλα στον αρχηγό των Δυνάμεων Άμυνας τοποθετείται ένας νέος τετράστερος διοικητής της Εθνικής Στρατηγικής Διοίκησης.
Ο Μουνίρ δεν είναι συνταγματικά ούτε πρόεδρος ούτε πρωθυπουργός του Πακιστάν. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο αναλυτής, η περιγραφή του απλώς ως στρατιωτικού δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πολιτική πραγματικότητα. Στο πρόσωπό του συγκλίνουν η στρατιωτική διοίκηση, η στρατηγική ασφάλεια και η επιρροή στην εξωτερική πολιτική.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς οποιοσδήποτε «πακιστανικός δίαυλος» προς το Ιράν περνά πλέον, στην πράξη, μέσα από μία ενιαία στρατιωτική διοίκηση, η οποία υπηρετεί πρωτίστως τα δικά της θεσμικά συμφέροντα.
Συγκέντρωση ισχύος χωρίς πραγματικό έλεγχο
Το βασικό επιχείρημα εναντίον της αντιμετώπισης του Πακιστάν ως αξιόπιστου στρατηγικού εταίρου βρίσκεται, σύμφωνα με το The Cipher Brief, στο εσωτερικό της ίδιας της χώρας.
Παρά την πρωτοφανή θεσμική ισχύ των Ενόπλων Δυνάμεων, το κράτος παραμένει αντιμέτωπο με τεράστιες πιέσεις ασφαλείας. Στοιχεία του Pakistan Institute for Conflict and Security Studies δείχνουν ότι ο Ιούλιος του 2026 ήταν ο πλέον αιματηρός μήνας του έτους.
Συνολικά 606 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε επιθέσεις ενόπλων οργανώσεων και επιχειρήσεις των δυνάμεων ασφαλείας. Μεταξύ των νεκρών ήταν 112 μέλη των σωμάτων ασφαλείας και 401 μαχητές.
Η βία επικεντρώνεται κυρίως στην επαρχία Χιμπέρ Παχτούνχβα και στο Μπαλουχιστάν, όπου ο πακιστανικός στρατός προσπαθεί επί χρόνια να αντιμετωπίσει τους Ταλιμπάν του Πακιστάν, γνωστούς ως TTP, καθώς και τις οργανώσεις των Μπαλούχων αυτονομιστών.
Πρόκειται για ένα διαρκές και δαπανηρό βάρος αντιανταρτοπολέμου για έναν στρατό ο οποίος, ταυτόχρονα, επιχειρεί να παρουσιαστεί ως περιφερειακός πάροχος ασφάλειας.
Αιματηρή καταστολή στο πακιστανικό Κασμίρ
Πρόσθετη πίεση δημιουργούν οι ταραχές στο υπό πακιστανική διοίκηση Κασμίρ. Στις περιοχές γύρω από το Ραβαλακότ, οι κινητοποιήσεις της Joint Awami Action Committee κλιμακώθηκαν όταν οι αρχές χαρακτήρισαν παράνομο το κίνημα βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας.
Οι πακιστανικές αρχές διέκοψαν τις υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας και Διαδικτύου και ανέπτυξαν ισχυρές δυνάμεις ασφαλείας πριν από την απεργία που είχε προγραμματιστεί για τις 9 Ιουνίου.
Σύμφωνα με έκθεση τοπικής οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τουλάχιστον 89 άμαχοι σκοτώθηκαν κατά τη βίαιη καταστολή άοπλων διαδηλωτών.
Οι κάτοικοι ζητούσαν φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια από τα φράγματα που παράγουν ρεύμα για το Πακιστάν, δικαιότερη πολιτική εκπροσώπηση και κατάργηση των προνομίων της τοπικής ελίτ.
Η απάντηση του κράτους ήταν πραγματικά πυρά, διώξεις για στάση, ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και ποινικοποίηση ενός κοινωνικού συνασπισμού, ο οποίος προηγουμένως είχε κατορθώσει να εξασφαλίσει περιορισμένες επιδοτήσεις μέσω των κινητοποιήσεών του.
Κατά τον Κισόρ, η κυβέρνηση εφάρμοσε στο Κασμίρ την ίδια μέθοδο καταστολής που ακολουθεί στο Μπαλουχιστάν. Το αποτέλεσμα δεν ήταν η αποκατάσταση της συναίνεσης, αλλά η απαγόρευση του κινήματος, η μετάβαση της ηγεσίας του στην παρανομία και η δημιουργία σοβαρής κρίσης νομιμοποίησης σε μια περιοχή την οποία το Ισλαμαμπάντ εξακολουθεί να προβάλλει ως «Αζάντ», δηλαδή ελεύθερη.
Η αντίφαση είναι εμφανής: η στρατιωτική ηγεσία μπορεί να αλλάξει ταχύτατα το Σύνταγμα και να συγκεντρώσει εξουσίες, αδυνατεί όμως να αντιμετωπίσει μια κοινωνική εξέγερση χωρίς μαζικές απώλειες.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» αυξάνει την πίεση
Παρά τα σοβαρά εσωτερικά μέτωπα, το Πακιστάν υπέγραψε συμφωνία αμοιβαίας άμυνας με την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία, η οποία έχει αποκληθεί «Σύμφωνο της Μέκκας».
Η συμφωνία ενδέχεται να εμπλέξει το Ισλαμαμπάντ σε μακρινές περιφερειακές κρίσεις, τη στιγμή που οι στρατιωτικές του δυνάμεις παραμένουν απασχολημένες με πολλαπλές εξεγέρσεις στο εσωτερικό.
Οι επιχειρήσεις εναντίον των TTP και των Μπαλούχων απορροφούν προσωπικό, πυρομαχικά, μέσα και την προσοχή της ηγεσίας. Οι νέες εξωτερικές αμυντικές υποχρεώσεις προσθέτουν πιθανά μέτωπα, χωρίς όμως να δημιουργούν επιπλέον διαθέσιμη στρατιωτική ισχύ.
Για τον αναλυτή, ένα κράτος που είναι ταυτόχρονα υπερσυγκεντρωτικό και στρατιωτικά υπερεκτεταμένο δύσκολα μπορεί να προσφέρει αυτό που χρειάζεται η Ουάσινγκτον: σταθερή, διακριτική και αποτελεσματική επιρροή σε ένα ζήτημα που θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Χρήσιμο, αλλά όχι κατ’ ανάγκην αξιόπιστο
Η ανάλυση δεν εισηγείται την εγκατάλειψη του Πακιστάν από τις ΗΠΑ. Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν στρατηγικά απλουστευτική, καθώς η χώρα διαθέτει πυρηνικά όπλα, βρίσκεται ανάμεσα στο Ιράν, το Αφγανιστάν, την Ινδία και την Κίνα και διατηρεί διπλωματική πρόσβαση σε μεγάλο μέρος του μουσουλμανικού κόσμου.
Η δυνατότητα του Ισλαμαμπάντ να επικοινωνεί με την Τεχεράνη μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη, ιδιαίτερα όταν οι απευθείας δίαυλοι μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι κλειστοί. Η Ουάσινγκτον, όμως, καλείται να διακρίνει τη χρησιμότητα από την αξιοπιστία.
Ο Κισόρ επισημαίνει τρεις βασικούς παράγοντες:
Πρώτον, η νομική παντοδυναμία του Μουνίρ δεν συνεπάγεται πολιτική αξιοπιστία. Ένας στρατάρχης που είναι ταυτόχρονα αρχηγός Στρατού, επικεφαλής των Δυνάμεων Άμυνας, βασικός στρατιωτικός σύμβουλος και κομβικό πρόσωπο της στρατηγικής διοίκησης θα διαχειρίζεται το ζήτημα του Ιράν μέσα από την ανάγκη του στρατού να εμφανίζεται αναντικατάστατος στο εσωτερικό.
Δεύτερον, οι αποτυχίες εσωτερικής ασφάλειας δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως δευτερεύον ζήτημα. Ο ίδιος θεσμός που απαντά σε κοινωνικές κινητοποιήσεις με πραγματικά πυρά και αντιτρομοκρατικές απαγορεύσεις καλείται να συμβουλεύσει για αυτοσυγκράτηση, επαλήθευση και αποκλιμάκωση απέναντι στο Ιράν.
Τρίτον, οι στρατιωτικές δυνατότητες του Μουνίρ είναι ήδη δεσμευμένες σε πολλά εσωτερικά μέτωπα. Η ανάληψη πρόσθετων υποχρεώσεων μέσω του «Συμφώνου της Μέκκας» αυξάνει τον κίνδυνο υπερεπέκτασης.
Το τελικό μήνυμα της ανάλυσης προς την Ουάσινγκτον είναι σαφές: εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν το Πακιστάν ως μεσολαβητή προς το Ιράν, πρέπει να αξιολογούν το Ισλαμαμπάντ βάσει των αποτελεσμάτων της διπλωματίας του και όχι βάσει της προσωπικής πρόσβασης που διαθέτει ο Μουνίρ στον Λευκό Οίκο.
«Ένας ισχυρότερος πακιστανικός στρατός δεν δημιουργεί αυτομάτως ένα ισχυρότερο Πακιστάν. Και ένας ισχυρότερος Μουνίρ δεν δημιουργεί αυτομάτως έναν πιο αξιόπιστο εταίρο για τις Ηνωμένες Πολιτείες», καταλήγει το The Cipher Brief.