Νέα διάσταση στην αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ δίνουν οι προειδοποιήσεις της Τεχεράνης για ενδεχόμενα πλήγματα σε υποθαλάσσια καλώδια τηλεπικοινωνιών, κέντρα δεδομένων και εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης στη Μέση Ανατολή. Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, υποστήριξε ότι οι συγκεκριμένες υποδομές θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο σε περίπτωση επανέναρξης των πολεμικών επιχειρήσεων. Πρόκειται για μια προειδοποίηση που αναδεικνύει τον αυξανόμενο ρόλο της ψηφιακής οικονομίας στους σύγχρονους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς.
Η προειδοποίηση του Μοχσέν Ρεζαΐ
Η ιρανική ηγεσία επέλεξε να μεταφέρει την αντιπαράθεσή της με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο: τις στρατηγικές τεχνολογικές υποδομές.
Σε συνέντευξή του στο ιρανικό Press TV, ο Μοχσέν Ρεζαΐ δήλωσε ότι η χώρα του διαθέτει τη δυνατότητα να πλήξει εγκαταστάσεις που συνδέονται με τα αμερικανικά οικονομικά και τεχνολογικά συμφέροντα στην περιοχή.
Σύμφωνα με τις ανταποκρίσεις διεθνών μέσων, ο Ιρανός αξιωματούχος αναφέρθηκε σε υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών, κέντρα δεδομένων και εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης.
Υποστήριξε ότι η συνολική αξία αυτών των υποδομών ξεπερνά τα δύο τρισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς να παρουσιάσει δημοσίως αναλυτική αποτίμηση που να επιτρέπει την ανεξάρτητη επιβεβαίωση του ποσού.
Η προειδοποίησή του ήταν υπό όρους: τα συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία δεν έχουν ακόμη ενταχθεί, σύμφωνα με τον ίδιο, στον κατάλογο στρατιωτικών στόχων, αλλά θα μπορούσαν να απειληθούν εάν ξεσπάσει νέος πόλεμος.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ανακοίνωση πραγματοποίησης επιθέσεων εναντίον αυτών των εγκαταστάσεων. Πρόκειται για δηλωμένη απειλή ενδεχόμενων μελλοντικών επιχειρήσεων.
Η σύνδεση με το Στενό του Ορμούζ
Οι δηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο ιδιαίτερα δύσκολων επαφών μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με το Associated Press, η ιρανική πλευρά χαρακτήρισε ανεπαρκή την τελευταία αμερικανική απάντηση σε πρόταση που είχε διαβιβαστεί για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης.
Ο Ρεζαΐ συνέδεσε την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων με το ζήτημα του Στενού του Ορμούζ, τονίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να δώσουν σαφέστερες απαντήσεις στις ιρανικές απαιτήσεις.
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί μία από τις στρατηγικά σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους του πλανήτη, καθώς συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.
Η ασφάλεια της περιοχής επηρεάζει την ενεργειακή τροφοδοσία, τις ασφαλιστικές καλύψεις των πλοίων, το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων και τις οικονομικές προσδοκίες των αγορών.
Η προσθήκη των ψηφιακών υποδομών στον κατάλογο των πιθανών στόχων διευρύνει σημαντικά το πεδίο της αντιπαράθεσης.
Γιατί τα υποθαλάσσια καλώδια αποκτούν στρατηγική σημασία
Η διεθνής ψηφιακή οικονομία στηρίζεται σε ένα εκτεταμένο δίκτυο υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών, μέσω των οποίων μεταφέρεται μεγάλο μέρος της διασυνοριακής τηλεπικοινωνιακής και διαδικτυακής κίνησης.
Οι υποδομές αυτές συνδέουν ηπείρους, χρηματοοικονομικά κέντρα, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και εγκαταστάσεις υπολογιστικού νέφους (clouds).
Μια σοβαρή διακοπή της λειτουργίας τους μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στη μεταφορά δεδομένων, να αυξήσει την καθυστέρηση των επικοινωνιών και να αναγκάσει τους παρόχους να αναδρομολογήσουν την κίνηση μέσω εναλλακτικών διαδρομών.
Οι συνέπειες εξαρτώνται από τη θέση του καλωδίου, τον αριθμό των διαθέσιμων εναλλακτικών συνδέσεων και τη δυνατότητα γρήγορης επισκευής.
Δεν σημαίνει, συνεπώς, ότι η καταστροφή ενός καλωδίου οδηγεί αναγκαστικά σε γενικευμένη διακοπή του Διαδικτύου. Σε περιοχές όμως όπου υπάρχουν περιορισμένες εναλλακτικές διαδρομές, η επιχειρησιακή επίπτωση μπορεί να είναι σημαντική.
Τα data centers ως υποδομές εθνικής ασφάλειας
Η δεύτερη κατηγορία πιθανών στόχων αφορά τα κέντρα δεδομένων.
Η Μέση Ανατολή έχει εξελιχθεί σε περιοχή σημαντικών επενδύσεων σε υπηρεσίες cloud, υπολογιστικές εγκαταστάσεις και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.
Οι εγκαταστάσεις αυτές αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου οικονομικού οικοσυστήματος, καθώς υποστηρίζουν επιχειρήσεις, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τηλεπικοινωνίες και εφαρμογές που χρησιμοποιούνται από δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς.
Η φυσική ασφάλειά τους συνδέεται άμεσα με τη συνέχεια της οικονομικής δραστηριότητας.
Η στοχοποίησή τους θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα πολύ ευρύτερα από την καταστροφή ενός κτιρίου ή εξοπλισμού πληροφορικής, ιδιαίτερα εάν επηρεαστούν παράλληλα δίκτυα επικοινωνιών και ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, το κατά πόσο συγκεκριμένη εγκατάσταση αποτελεί νόμιμο στρατιωτικό στόχο εξαρτάται από τη χρήση της και από τις απαιτήσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Η οικονομική αξία ή η αμερικανική ιδιοκτησία δεν αρκούν από μόνες τους για να τη μετατρέψουν σε στρατιωτικό στόχο.
Η οικονομική διάσταση της απειλής
Το σημαντικότερο στοιχείο της προειδοποίησης του Ρεζαΐ είναι ότι επιχειρεί να συνδέσει το κόστος μιας ενδεχόμενης στρατιωτικής κλιμάκωσης με την έκθεση αμερικανικών οικονομικών συμφερόντων.
Η Τεχεράνη δεν περιορίζεται στη συνήθη αναφορά σε στρατιωτικές βάσεις, πολεμικά πλοία ή εξοπλιστικά συστήματα. Υποδεικνύει υποδομές που βρίσκονται στον πυρήνα της ψηφιακής οικονομίας.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να διευρύνει το αντιληπτό κόστος μιας ενδεχόμενης νέας επίθεσης εναντίον της.
Η αποτρεπτική λογική της απειλής είναι σαφής: εάν ο αντίπαλος θεωρεί ότι κινδυνεύουν επενδύσεις και υπηρεσίες μεγάλης οικονομικής σημασίας, μπορεί να αναθεωρήσει τους υπολογισμούς του για το κόστος της σύγκρουσης.
Αυτό δεν συνεπάγεται ότι το Ιράν διαθέτει αποδεδειγμένα τη δυνατότητα να πλήξει όλες τις εγκαταστάσεις που περιγράφει. Η πραγματική επιχειρησιακή του ικανότητα πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά από τις δημόσιες δηλώσεις.
Το ελληνικό ενδιαφέρον και η Ανατολική Μεσόγειος
Οι προειδοποιήσεις του Ιράν παρουσιάζουν ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται σε γεωγραφική θέση μεγάλης σημασίας για τις διασυνδέσεις μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής.
Η χώρα συμμετέχει σε ένα ευρύτερο δίκτυο ενεργειακών, τηλεπικοινωνιακών και μεταφορικών υποδομών.
Παράλληλα, έργα όπως ο Great Sea Interconnector αναδεικνύουν τη σημασία που αποκτούν οι υποθαλάσσιες συνδέσεις στη στρατηγική της Ανατολικής Μεσογείου.
Χρειάζεται, βεβαίως, διάκριση ανάμεσα στα ηλεκτρικά καλώδια και στα καλώδια οπτικών ινών. Έχουν διαφορετική λειτουργία, διαφορετικά τεχνικά χαρακτηριστικά και διαφορετικές επιχειρησιακές επιπτώσεις σε περίπτωση διακοπής.
Το κοινό τους στοιχείο είναι ότι αποτελούν κρίσιμες υποδομές, η προστασία των οποίων απαιτεί συνεργασία κρατικών αρχών, διαχειριστών δικτύων και φορέων ασφαλείας.
Η ιρανική προειδοποίηση επιβεβαιώνει ότι οι υποθαλάσσιες υποδομές έχουν αποκτήσει ιδιαίτερο βάρος στον στρατηγικό σχεδιασμό κρατών και ενόπλων δρώντων.
Ένα νέο πεδίο αποτροπής
Η αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ δείχνει πώς μεταβάλλεται η έννοια του στρατηγικού στόχου σε ένα περιβάλλον μεγάλης ψηφιακής εξάρτησης.
Η απειλή κατά τεχνολογικών δικτύων λειτουργεί ως μέσο πολιτικής πίεσης, ακόμη και χωρίς να ακολουθήσει πραγματική επίθεση.
Για τη διεθνή κοινότητα, το κρίσιμο ζητούμενο είναι η αποφυγή μιας κλιμάκωσης η οποία θα έθετε σε κίνδυνο πολιτικές υποδομές, ανθρώπινες ζωές και υπηρεσίες απαραίτητες για τη λειτουργία των οικονομιών.
Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο επέκτασης της σύγκρουσης στον ψηφιακό χώρο. Το αν αυτή η προειδοποίηση θα παραμείνει εργαλείο διαπραγματευτικής πίεσης θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις των εμπλεκόμενων πλευρών.