Νέα διάσταση στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή αμυντική συνδρομή προς την Ελλάδα, υπό το βάρος των τουρκικών απειλών και των εξελίξεων γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, δίνει η απάντηση της Κάγια Κάλας σε γραπτή ερώτηση του ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ, Νικόλα Φαραντούρη.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, σύμφωνα με το περιεχόμενο της απάντησης που δημοσιοποίησε ο ευρωβουλευτής, αναγνωρίζει τη συνάφεια του άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και επιβεβαιώνει την ύπαρξη ευρωπαϊκών εργαλείων που μπορούν να αξιοποιηθούν για την αντιμετώπιση μιας κρίσης.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η ενεργοποίηση της συγκεκριμένης διάταξης αποτελεί κυρίαρχο δικαίωμα του κράτους-μέλους που έχει δεχθεί επίθεση.
Η τοποθέτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία με φόντο τις τουρκικές αμφισβητήσεις και τις αντιδράσεις της Άγκυρας στις έρευνες για τον Great Sea Interconnector, το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου.
Φαραντούρης: Να προειδοποιήσει ο Μητσοτάκης τους Ευρωπαίους ηγέτες
Μετά την απάντηση της Κάγια Κάλας, ο Νικόλας Φαραντούρης ζητά από τον πρωθυπουργό να αναλάβει άμεσα πρωτοβουλία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ώστε να καταστεί σαφές στους εταίρους ότι η Ελλάδα προτίθεται να επικαλεστεί τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης.
«Είναι προφανές ότι η ενεργοποίηση του άρθρου 42 παρ. 7 είναι ζήτημα της χώρας που απειλείται», επισημαίνει ο ευρωβουλευτής σε δηλώσεις του από τις Βρυξέλλες.
Παράλληλα, ασκεί κριτική στην ελληνική κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι δεν αξιοποίησε τις προηγούμενες ευρωπαϊκές συναντήσεις για να θέσει το ζήτημα.
«Η ελληνική κυβέρνηση, παρά την κλιμάκωση και τις απειλές της Τουρκίας και την αναφορά της Επιτροπής στην άτυπη Σύνοδο στην Κύπρο στις 23-24 Απριλίου, δεν επανέλαβε το ζήτημα ούτε στη Σύνοδο Κορυφής του Ιουνίου, ούτε στις επόμενες συνόδους», αναφέρει.
Ο ίδιος καλεί τον πρωθυπουργό να αξιοποιήσει την αυριανή συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών.
«Ο πρωθυπουργός οφείλει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Παρασκευής 13 Νοέμβρη να ενημερώσει τους ομολόγους του ότι σε περίπτωση εμπλοκής η Ελλάδα θα ενεργοποιήσει τη ρήτρα ώστε να γνωρίζουν εκ των προτέρων και να αναλάβουν ο καθένας τις ευθύνες του».
Η άτυπη συνάντηση των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ είναι προγραμματισμένη για την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026, σύμφωνα με το επίσημο ημερολόγιο του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τι προβλέπει το άρθρο 42 παράγραφος 7
Το άρθρο 42 παράγραφος 7 εισήχθη με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2009, και καθιερώνει τη νομική υποχρέωση αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η διάταξη προβλέπει ότι σε περίπτωση που κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η υποχρέωση είναι νομικά δεσμευτική, χωρίς ωστόσο να συνεπάγεται αυτομάτως στρατιωτική επέμβαση όλων των κρατών-μελών.
Η συνδρομή μπορεί να περιλαμβάνει στρατιωτική βοήθεια, υλικοτεχνική υποστήριξη, διπλωματικά μέσα, ιατρική βοήθεια και άλλες μορφές υποστήριξης, ανάλογα με τις δυνατότητες των κρατών και τις ιδιαίτερες συνθήκες της κρίσης.
Παράλληλα, η διάταξη λαμβάνει υπόψη τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών-μελών, καθώς και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ.
Το προηγούμενο της Γαλλίας και η περίπτωση της Κύπρου
Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής έχει ενεργοποιηθεί μία φορά, τον Νοέμβριο του 2015, από τη Γαλλία, μετά τις πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι.
Τότε, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη ανταποκρίθηκαν στο γαλλικό αίτημα μέσω διαφορετικών μορφών διμερούς υποστήριξης.
Η συγκεκριμένη εμπειρία ανέδειξε τη σημασία της πολιτικής βούλησης και του συντονισμού μεταξύ των κρατών-μελών για την πρακτική εφαρμογή της διάταξης.
Στην περίπτωση της Κύπρου, τον Απρίλιο του 2026, σύμφωνα με όσα επισημαίνει ο Νικόλας Φαραντούρης, η παρουσία μη επανδρωμένων αεροσκαφών και οι ανησυχίες για την ασφάλεια του νησιού δεν οδήγησαν στην ενεργοποίηση του άρθρου 42 παράγραφος 7.
Ωστόσο, ευρωπαϊκές χώρες ανέπτυξαν οικειοθελώς ναυτικές δυνάμεις, γεγονός που ο ευρωβουλευτής επικαλείται ως παράδειγμα έμπρακτης συνδρομής χωρίς επίσημη ενεργοποίηση της ρήτρας.
Αίτημα για επιχειρησιακό σχέδιο με χρονοδιάγραμμα
Ο Νικόλας Φαραντούρης δεν περιορίζεται στην πρόταση για πολιτική προειδοποίηση προς τους Ευρωπαίους εταίρους.
Ζητά την εκπόνηση συγκεκριμένου επιχειρησιακού σχεδίου, το οποίο θα καθορίζει τις διαδικασίες ενεργοποίησης και εφαρμογής της ρήτρας σε περίπτωση επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους.
Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί συνέχεια της παρέμβασής του προς την Κάγια Κάλας τον Ιούλιο του 2026, όταν είχε ζητήσει τη διαμόρφωση ενός πρακτικού σχεδίου εφαρμογής του άρθρου 42 παράγραφος 7, με σαφείς διαδικασίες για την κινητοποίηση της ευρωπαϊκής συνδρομής.
Σύμφωνα με τον ευρωβουλευτή, η Ελλάδα οφείλει να γνωστοποιήσει εγκαίρως στους εταίρους της ότι θα επικαλεστεί τη συγκεκριμένη διάταξη εάν βρεθεί αντιμέτωπη με ένοπλη επίθεση.
«Η Κομισιόν και η Ύπατη Εκπρόσωπος μάς λένε καθαρά ότι η ρήτρα είναι κυρίαρχο προνόμιο των κρατών μελών. Η κυβέρνηση οφείλει να αδράξει την ευκαιρία και να καταθέσει στην αυριανή Σύνοδο Κορυφής αίτημα για επιχειρησιακό σχέδιο, με χρονοδιάγραμμα και ειδικές διαδικασίες για τα κράτη που απειλούνται», καταλήγει.
Το κρίσιμο ζήτημα αφορά την επιχειρησιακή εφαρμογή της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης σε περίπτωση πραγματικής στρατιωτικής κρίσης. Η ενεργοποίηση της ρήτρας προϋποθέτει ένοπλη επίθεση κατά κράτους-μέλους και δεν ταυτίζεται με τη γενικότερη αντιμετώπιση απειλών, διπλωματικών πιέσεων ή αμφισβητήσεων κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Με την παρέμβασή του, ο Νικόλας Φαραντούρης επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τις γενικές ευρωπαϊκές διακηρύξεις αλληλεγγύης σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις και διαδικασίες, θέτοντας την ελληνική κυβέρνηση ενώπιον της επιλογής να αναδείξει το θέμα στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.