Σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αποδεχθεί καμία διαδικασία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας έστειλε ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ), Ιωάννης Μπαλτζώης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική» για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να παραμείνουν απλοί παρατηρητές εάν η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει εκ νέου τις έρευνες και τις εργασίες για την πόντιση του καλωδίου. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τις δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο για τον ρόλο της Ελλάδας ως αναντικατάστατου συμμάχου και για την ανάγκη αποτροπής μιας ελληνοτουρκικής σύγκρουσης.
«Δεν έχουμε άλλη επιλογή», τόνισε, προειδοποιώντας ότι ένα νέο επεισόδιο ανάλογο με εκείνο της Κάσου θα ισοδυναμούσε με σοβαρή γεωπολιτική υποχώρηση της Ελλάδας. Όπως υποστήριξε, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να στείλει ένα απολύτως σαφές μήνυμα, δηλώνοντας ότι το έργο αποτελεί άμεσο αμερικανικό ενδιαφέρον και ότι θα συνδράμει στην υλοποίησή του.
Σενάριο αμερικανικής παρέμβασης
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ προέβλεψε ότι ενδέχεται να αναζητηθεί μια φόρμουλα η οποία θα επιτρέψει την πρόοδο του έργου χωρίς ανοιχτή ελληνοτουρκική σύγκρουση. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Άγκυρα θα μπορούσε να παρουσιάσει την προσωρινή μη παρεμπόδιση των εργασιών ως δική της παραχώρηση, επικαλούμενη τον ευρωπαϊκό και δημόσιο χαρακτήρα του έργου.
Μια τέτοια επικοινωνιακή διαχείριση, όμως, κρύβει κινδύνους. Ο κ. Μπαλτζώης αναφέρθηκε στην έννοια της «έρπουσας δικαιοδοσίας»: στην προσπάθεια, δηλαδή, μιας χώρας να δημιουργήσει σταδιακά την εντύπωση ότι διαθέτει αρμοδιότητες ή δικαιώματα σε μια περιοχή, ακόμη και όταν αυτά δεν της αναγνωρίζονται.
Κατά την άποψή του, το κρίσιμο είναι να μη ζητήσει η Ελλάδα τουρκική άδεια και να μη δεχθεί όρους που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν αργότερα από την Άγκυρα ως προηγούμενο.
«Η NAVTEX είναι ενημέρωση, όχι αίτημα άδειας»
«Δεν πρέπει να ζητήσουμε άδεια. Είναι αδιανόητο», υπογράμμισε ο αντιστράτηγος ε.α., σημειώνοντας ότι η έκδοση NAVTEX συνιστά ενημέρωση προς ναυτιλλομένους και κράτη και όχι αναγνώριση δικαιοδοσίας ή αίτημα έγκρισης από την Τουρκία.
Όπως ανέφερε, υποθαλάσσια καλώδια έχουν τοποθετηθεί σε πολλές θαλάσσιες περιοχές του κόσμου χωρίς να τίθεται ζήτημα άδειας από τρίτες χώρες. Κατηγόρησε, παράλληλα, την Άγκυρα ότι επιχειρεί να αντιστρέψει την πραγματικότητα και να επιβάλει τις διεκδικήσεις της κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι οι δυσκολότερες συνεννοήσεις με την τουρκική πλευρά ενδέχεται να αναληφθούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες διαθέτουν συμφέροντα και διαύλους επικοινωνίας και με την Τουρκία.
Οι σχέσεις Ερντογάν–Τραμπ και το εμπόδιο των S-400
Αναφερόμενος στη θέση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο κ. Μπαλτζώης επισήμανε την ιδιαίτερη προσωπική σχέση του Τούρκου προέδρου με τον Ντόναλντ Τραμπ. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι αυτή δεν έχει αποφέρει μέχρι στιγμής στην Άγκυρα τα αποτελέσματα που επιδιώκει στον στρατιωτικό τομέα.
Όπως είπε, η Τουρκία δεν έχει εξασφαλίσει ακόμη όσα ζητά σχετικά με τα F-16, ενώ η επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35 παραμένει εξαιρετικά δύσκολη όσο διατηρεί το ρωσικό σύστημα S-400 και εξακολουθούν να υφίστανται οι περιορισμοί της αμερικανικής νομοθεσίας CAATSA.
Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται πρόθυμη να διευκολύνει την κατάσταση εάν η Τουρκία απομακρύνει τους S-400. Ωστόσο, οι προσπάθειες της Άγκυρας να διαθέσει το ρωσικό σύστημα σε τρίτη χώρα δεν έχουν ευοδωθεί, καθώς εμπλέκονται σύνθετοι περιφερειακοί συσχετισμοί και τα συμφέροντα της Μόσχας.
Το δίλημμα της Αθήνας
Η κεντρική προειδοποίηση του Ιωάννη Μπαλτζώη αφορά το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργηθεί: η Ελλάδα, όπως υποστηρίζει, οφείλει να προχωρήσει το έργο χωρίς να επιτρέψει στην Τουρκία να εμφανιστεί ως η δύναμη που δίνει ή αρνείται άδεια.
Για τον πρόεδρο του ΕΛΙΣΜΕ, η ολοκλήρωση του καλωδίου δεν αποτελεί μόνο ενεργειακό ή οικονομικό ζήτημα. Είναι δοκιμασία κυριαρχικών δικαιωμάτων, διεθνούς νομιμότητας και γεωπολιτικής αξιοπιστίας για την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.