Σαφές μήνυμα για τις πραγματικές επιδιώξεις της Τουρκίας στην Κύπρο, αλλά και αυστηρή κριτική στους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης, απηύθυνε ο καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας Ιωάννης Μάζης, κατά την παρέμβασή του στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής».
Αναφερόμενος στο σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης της Τουρκίας με τα Κατεχόμενα, ο καθηγητής υπογράμμισε ότι δεν πρόκειται για μια καινούργια πρωτοβουλία, αλλά για τμήμα ενός μακροχρόνιου τουρκικού σχεδιασμού. Όπως εξήγησε, η Άγκυρα επιδιώκει εδώ και χρόνια να συνδέσει την ηπειρωτική Τουρκία με το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου τόσο ενεργειακά όσο και μέσω της μεταφοράς νερού.
Σύμφωνα με τον Ιωάννη Μάζη, οι κινήσεις αυτές υπηρετούν έναν ξεκάθαρο πολιτικό στόχο: τη σταδιακή αυτονόμηση και διεθνή αναβάθμιση του παράνομου κατοχικού μορφώματος.
Η Τουρκία, όπως τόνισε, επιχειρεί να στείλει προς τη διεθνή κοινότητα το μήνυμα ότι θα συνεχίσει ακάθεκτη την προσπάθεια δημιουργίας μιας δήθεν ανεξάρτητης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βορείου Κύπρου». Με άλλα λόγια, χρησιμοποιεί τις υποδομές, την ενέργεια και την οικονομική εξάρτηση ως εργαλεία για την παγίωση της διχοτόμησης.
Η τουρκική απάντηση στο σχήμα «3+1»
Ο καθηγητής συνέδεσε την τουρκική κίνηση με την πρωτοβουλία «3+1», στην οποία συμμετέχουν η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία θεωρεί το συγκεκριμένο περιφερειακό σχήμα απειλητικό για τα συμφέροντά της και επιθυμεί να καταστεί η ίδια βασικός παράγοντας των ενεργειακών και γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, επισήμανε ότι η Άγκυρα δείχνει να υποτιμά δύο κρίσιμες παραμέτρους: την παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών και κυρίως τις σοβαρές επιφυλάξεις του Ισραήλ απέναντι στην Τουρκία, στη σημερινή ηγεσία της και στις ιδεολογικές και γεωπολιτικές επιλογές που αυτή εκπροσωπεί.
Ο Ιωάννης Μάζης έστρεψε, πάντως, τα βέλη του και προς την ελληνική και την κυπριακή πλευρά, σημειώνοντας ότι η αξιοπιστία της πρωτοβουλίας «3+1» εξαρτάται από την έμπρακτη προώθηση του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Όπως ανέφερε, μετά τα περιστατικά που χαρακτήρισε «Κάσος 1» και «Κάσος 2», το ζήτημα του καλωδίου έχει ουσιαστικά παγώσει, ενώ η Αθήνα φαίνεται να αποφεύγει να το επαναφέρει με αποφασιστικότητα.
«Δεν αρκούν οι δηλώσεις εκτός της συνεδρίασης»
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε ο καθηγητής για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα έθεσε το ζήτημα των τουρκικών απειλών στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ.
Αναγνώρισε ως θετικό ότι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στο τουρκικό casus belli, ξεκαθάρισε όμως ότι η σχετική τοποθέτηση έγινε σε συνέντευξη Τύπου και όχι μέσα στο επίσημο πλαίσιο της συνεδρίασης.
Αυτό, σύμφωνα με τον καθηγητή, έδωσε τη δυνατότητα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αντιμετωπίσει το ζήτημα επικοινωνιακά και να απαντήσει ότι ο τουρκικός λαός δεν γνωρίζει καν τι σημαίνει ο όρος casus belli.
Ο Ιωάννης Μάζης χαρακτήρισε αυτή την απάντηση παραπλανητική, καθώς, όπως επισήμανε, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι τι γνωρίζει ο μέσος Τούρκος πολίτης. Το casus belli αποτελεί επίσημη απειλή του τουρκικού κράτους, η εφαρμογή της οποίας εξαρτάται από την κυβέρνηση, το παρακράτος και το λεγόμενο βαθύ κράτος της Τουρκίας.
Πρόκειται, όπως είπε, για μια παράνομη απειλή πολέμου, η οποία αντιβαίνει τόσο στον Καταστατικό Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών όσο και στην ίδια την έννοια της συμμαχικής σχέσης εντός του ΝΑΤΟ.
Τι έπρεπε να κάνει η ελληνική κυβέρνηση
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η Αθήνα όφειλε να κινηθεί θεσμικά και να αποστείλει επίσημη επιστολή στον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.
Στην επιστολή αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, θα έπρεπε να καταγραφούν συνολικά:
- το τουρκικό casus belli,
- το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»,
- το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο,
- η παρεμπόδιση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου,
- και η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων απέναντι σε ένα ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενο έργο.
Ο Ιωάννης Μάζης υπογράμμισε ότι το συγκεκριμένο καλώδιο δεν αποτελεί μόνο ελληνικό ή κυπριακό σχέδιο, αλλά έργο που έχει ενταχθεί στα ευρωπαϊκά συμφέροντα και έχει ήδη λάβει σημαντική χρηματοδότηση για την εκπόνηση των μελετών του.
Πέρα από την επιστολή, η Ελλάδα θα μπορούσε, κατά την άποψή του, να ζητήσει την ενεργοποίηση του Άρθρου 4 της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Το συγκεκριμένο άρθρο προβλέπει διαβουλεύσεις όταν απειλείται η ασφάλεια ή η εδαφική ακεραιότητα ενός κράτους-μέλους.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, μάλιστα, η ιδιαιτερότητα είναι ότι η απειλή προέρχεται από ένα άλλο κράτος-μέλος της ίδιας Συμμαχίας.
«Εκεί πραγματικά θα έβγαζα το καπέλο μου στον Έλληνα πρωθυπουργό», ανέφερε χαρακτηριστικά ο καθηγητής, υποδηλώνοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μετέφερε την ελληνοτουρκική διαφορά από το επίπεδο των δηλώσεων στο επίσημο θεσμικό πεδίο του ΝΑΤΟ.
Το εμπόδιο του CAATSA και οι S-400
Στο ζήτημα της ενδεχόμενης επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, ο Ιωάννης Μάζης εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στην εικόνα μιας πλήρως αναβαθμισμένης Άγκυρας.
Όπως εξήγησε, η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με τον αμερικανικό νόμο CAATSA και τις κυρώσεις που συνδέονται με την απόκτηση του ρωσικού συστήματος S-400.
Υπογράμμισε, επίσης, ότι ακόμη και ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν μπορεί να παρακάμψει αυθαίρετα το Κογκρέσο, δηλαδή τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία. Οι φιλοφρονήσεις ή η προσωπική σχέση του Αμερικανού προέδρου με τον Ερντογάν δεν αρκούν από μόνες τους για την άρση των θεσμικών και νομικών εμποδίων.
Η Τουρκία, σύμφωνα με την ανάλυσή του, εξετάζει τη δυνατότητα να πείσει τη Ρωσία να επιτρέψει την πώληση ή τη μεταφορά των S-400 σε τρίτη χώρα, με το Κατάρ να εμφανίζεται ως ένα από τα πιθανά σενάρια.
Ο καθηγητής έθεσε, όμως, ένα κρίσιμο ερώτημα: πού ακριβώς θα εγκατασταθούν οι S-400 στο Κατάρ, όπου λειτουργούν τόσο σημαντική τουρκική στρατιωτική βάση όσο και μεγάλη αμερικανική βάση;
Παράλληλα, διερωτήθηκε για ποιον λόγο ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα συναινούσε σε μια συμφωνία η οποία θα επέτρεπε την ενίσχυση της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ με τουρκικά F-35, τα οποία στο μέλλον θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον της Ρωσίας.
Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προχωρήσει μόνο εάν η Μόσχα λάμβανε ιδιαίτερα σημαντικά ανταλλάγματα, πιθανότατα στο ουκρανικό μέτωπο. Ο ίδιος, πάντως, εκτίμησε ότι το σενάριο αυτό δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό.
Η συνολική εικόνα που περιέγραψε ο Ιωάννης Μάζης είναι εκείνη μιας Τουρκίας η οποία κινείται επιθετικά και μεθοδικά, αξιοποιώντας την Κύπρο, την ενέργεια και τη γεωγραφική της θέση. Την ίδια στιγμή, όμως, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά θεσμικά, αμερικανικά και ρωσικά εμπόδια.
Το κρίσιμο ζήτημα, σύμφωνα με την παρέμβασή του, είναι εάν η Ελλάδα θα συνεχίσει να περιορίζεται σε δηλώσεις ή εάν θα μεταφέρει επιτέλους τις τουρκικές απειλές στα επίσημα θεσμικά όργανα των συμμαχιών στις οποίες συμμετέχει.