Την ισχυρή υποστήριξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στον διορισμό του Ραφαέλε Φίτο ως ειδικού απεσταλμένου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό εξέφρασε η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Μαριλένα Ραουνά, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια πολιτική προσωπικότητα που μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προσπάθεια επανένωσης του νησιού.
Μιλώντας στο πρωινό ενημερωτικό πρόγραμμα «Europe Today» του Euronews, η Κύπρια υφυπουργός απέρριψε τις επικρίσεις της Τουρκίας και της τουρκοκυπριακής ηγεσίας, οι οποίες χαρακτήρισαν τον διορισμό μεροληπτικό και προκλητικό.
Η Μαριλένα Ραουνά τόνισε ότι το Κυπριακό δεν αποτελεί μόνο εθνικό πρόβλημα της Κύπρου, αλλά ένα κατεξοχήν ευρωπαϊκό ζήτημα.
«Το Κυπριακό είναι ευρωπαϊκό ζήτημα και η επανένωση του τελευταίου διαιρεμένου κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα αποτελέσει μόνο καταλυτική εξέλιξη για την Κύπρο. Θα είναι επίσης καταλυτική για την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου», ανέφερε.
Η ίδια υποστήριξε ότι η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχει στόχο να ευνοήσει την ελληνοκυπριακή ή την τουρκοκυπριακή πλευρά, αλλά να στηρίξει μια συνολική λύση, από την οποία θα ωφεληθούν όλοι οι Κύπριοι.
Όπως σημείωσε, η επανένωση του νησιού θα μπορούσε παράλληλα να επηρεάσει θετικά και τις σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
«Δεν πρόκειται για στήριξη της μιας πλευράς»
Απαντώντας στις αντιδράσεις που προκάλεσε ο διορισμός του Φίτο, η Μαριλένα Ραουνά ξεκαθάρισε ότι η αποστολή του δεν είναι να λειτουργήσει ως εκπρόσωπος της μιας κοινότητας απέναντι στην άλλη.
«Η προσπάθεια δεν έχει στόχο να πάρει θέση υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς, αλλά να στηρίξει την επανένωση, από την οποία έχουν να κερδίσουν όλοι, περιλαμβανομένων όλων των Κυπρίων και των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας», υπογράμμισε.
Η τοποθέτησή της εντάσσεται στη σταθερή γραμμή της Λευκωσίας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να παραμένει στο περιθώριο μιας διαδικασίας που αφορά ένα κράτος-μέλος της, το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις ίδιες τις σχέσεις των Βρυξελλών με την Άγκυρα.
Οι αντιδράσεις από Τουρκία και κατεχόμενα
Η τουρκοκυπριακή ηγεσία καταδίκασε τον διορισμό του Ραφαέλε Φίτο, χαρακτηρίζοντας την απόφαση «εντελώς απαράδεκτη».
Αντίστοιχη ήταν και η αντίδραση της Τουρκίας, η οποία υποστήριξε ότι η επιλογή έγινε χωρίς να ζητηθεί η έγκριση της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Σε σχετική ανακοίνωση, η Άγκυρα έκανε λόγο για «προκλητικό βήμα» και κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι ακολουθεί μεροληπτική στάση στο Κυπριακό.
Η τουρκική πλευρά υποστήριξε ακόμη ότι οι Βρυξέλλες επιδιώκουν την επαναφορά ενός «ανενεργού μοντέλου λύσης» και ισχυρίστηκε ότι η ευρωπαϊκή προσέγγιση εξυπηρετεί τη διατήρηση του σημερινού καθεστώτος.
Η κριτική αυτή συνδέεται με τη διαχρονική προσπάθεια της Άγκυρας να απομακρυνθεί η διαδικασία από τη συμφωνημένη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και να προωθηθεί λύση δύο κρατών.
Η αποστολή του Ραφαέλε Φίτο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι ο Ραφαέλε Φίτο, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Κομισιόν, θα αναλάβει τον ρόλο του ειδικού εκπροσώπου της Επιτροπής για την Κύπρο.
Σύμφωνα με την εκπρόσωπο της Κομισιόν, Λουίζ Μπογκέ, ο Φίτο θα έχει επαφές με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, θα επιδιώξει την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και θα συμβάλει στην προετοιμασία του εδάφους για μια ενδεχόμενη επανέναρξη των συνομιλιών.
Η προσπάθεια θα κινηθεί στο πλαίσιο που έχει καθορίσει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, με στόχο την εξεύρεση μιας διαρκούς και λειτουργικής λύσης στο Κυπριακό.
Η επιλογή υψηλόβαθμου αξιωματούχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θεωρείται από τη Λευκωσία αναβάθμιση του ρόλου που επιθυμούν να διαδραματίσουν οι Βρυξέλλες.
Η Κυπριακή Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η λύση πρέπει να είναι πλήρως συμβατή με το ευρωπαϊκό Δίκαιο, τις αρχές και τις αξίες της Ένωσης, δεδομένου ότι ολόκληρη η Κύπρος θα παραμείνει κράτος-μέλος της ΕΕ μετά από μια ενδεχόμενη διευθέτηση.
Το Κυπριακό στο επίκεντρο των ευρωτουρκικών σχέσεων
Ο διορισμός Φίτο πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για τις σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
Στο περιθώριο της πρόσφατης συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα είχαν συνάντηση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε μετά τη συνάντηση ότι η εταιρική σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας έχει μεγαλύτερη σημασία από ποτέ.
Συνέδεσε, ωστόσο, τη νέα δυναμική στις ευρωτουρκικές σχέσεις με την ανάγκη προώθησης μιας λύσης στο Κυπριακό μέσα από τη διαδικασία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Η συγκεκριμένη σύνδεση αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Λευκωσία επιδιώκει να καταστεί σαφές ότι οποιαδήποτε αναβάθμιση των σχέσεων της Τουρκίας με την ΕΕ δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς συγκεκριμένες και ουσιαστικές εξελίξεις στο Κυπριακό.
Η Κύπρος ως τελευταίο διαιρεμένο κράτος-μέλος
Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη από το 1974, μετά το πραξικόπημα κατά του Προέδρου Μακαρίου και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε.
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, σημαντικό τμήμα του νησιού εξακολουθεί να βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή, ενώ οι τελευταίες επίσημες διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν στο Κραν Μοντανά το 2017.
Η επανέναρξη των συνομιλιών αποτελεί κεντρικό στόχο της κυβέρνησης Νίκου Χριστοδουλίδη, η οποία επενδύει ιδιαίτερα στην ενεργότερη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Μαριλένα Ραουνά κατέστησε σαφές ότι ο διορισμός του Ραφαέλε Φίτο δεν αποσκοπεί στην αντικατάσταση του ΟΗΕ, αλλά στην ενίσχυση της προσπάθειας μέσα από τα πολιτικά και οικονομικά εργαλεία που διαθέτει η ΕΕ.
Η παρουσία ενός υψηλόβαθμου Ευρωπαίου απεσταλμένου μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ της διαδικασίας του ΟΗΕ και των ευρωτουρκικών σχέσεων, προσφέροντας κίνητρα αλλά και θέτοντας σαφείς προϋποθέσεις προς την Άγκυρα.
Η ουσία θα κριθεί από τη στάση της Τουρκίας
Παρά τη θετική αποτίμηση της Λευκωσίας, η επιτυχία της νέας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη στάση της Τουρκίας.
Η Άγκυρα και η τουρκοκυπριακή ηγεσία επιμένουν στην αναγνώριση της «κυριαρχικής ισότητας» και στην αποδοχή δύο χωριστών κρατών ως προϋπόθεση για την επιστροφή σε επίσημες διαπραγματεύσεις.
Αντίθετα, η Κυπριακή Δημοκρατία, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο ΟΗΕ εξακολουθούν να υποστηρίζουν λύση στη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.
Ο διορισμός του Ραφαέλε Φίτο αποδεικνύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να αποκτήσει πιο ενεργό και ορατό ρόλο.
Οι αντιδράσεις της Άγκυρας και των κατεχομένων δείχνουν, όμως, ότι ο δρόμος για την επανέναρξη των συνομιλιών παραμένει δύσκολος.
Για τη Λευκωσία, η ουσία της αποστολής Φίτο βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το σημείο: να μετατρέψει το νέο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον σε πραγματική πολιτική κινητικότητα και να στηρίξει μια διαδικασία που θα οδηγήσει στην επανένωση της Κύπρου, χωρίς παρεκκλίσεις από το Διεθνές και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο.