Εννέα χρόνια στις φυλακές του καθεστώτος Χότζα, ο αγώνας για τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία και η πικρία για τη στάση των ελληνικών κυβερνήσεων. Ο Κώστας (Κωνσταντίνος) Κυριακού μιλά στον Δημήτρη Μεταλληνό, σε εκπομπή του Κέντρου Ερευνών, Μελετών και Επιμόρφωσης «Ευγένιος Τσιμογιάννης», που συνδέεται με το Δημοκρατικό Πατριωτικό Λαϊκό Κίνημα ΝΙΚΗ.
Στη συνέντευξη διάρκειας περίπου 25 λεπτών, ο Βορειοηπειρώτης αγωνιστής αναφέρεται στις διώξεις που υπέστη, καταγγέλλει παραβιάσεις μειονοτικών και περιουσιακών δικαιωμάτων στην Αλβανία και ζητά από την Αθήνα να αναλάβει ουσιαστικές πρωτοβουλίες. Παράλληλα, ανατρέχει στις ιστορικές διεκδικήσεις του Βορειοηπειρωτικού και εξηγεί γιατί θεωρεί ότι χάθηκαν σημαντικές διπλωματικές ευκαιρίες.
«Τα δικαιώματά μας δεν αποτελούν παραχώρηση κανενός»
Ο Κώστας Κυριακού ξεκίνησε την τοποθέτησή του υπογραμμίζοντας ότι η ελληνική εθνική μειονότητα στην Αλβανία αποτελεί ιστορική, αυτόχθονη κοινότητα με παρουσία αιώνων.
Επικαλέστηκε το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας της 17ης Μαΐου 1914, το οποίο χαρακτήρισε θεμέλιο των θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων των Ελλήνων της περιοχής.
Κατά τον ίδιο, οι δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί διαχρονικά δεν εφαρμόστηκαν ουσιαστικά. Ζήτησε την αξιοποίηση της Σύμβασης-Πλαισίου του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των εθνικών μειονοτήτων, της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των κριτηρίων της Κοπεγχάγης.
Η τοποθέτησή του συνδέθηκε με την ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας, καθώς υποστήριξε ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας πρέπει να αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση της ενταξιακής διαδικασίας.
Περιουσίες, ελληνικά σχολεία και δημογραφική συρρίκνωση
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα περιουσιακά δικαιώματα των Βορειοηπειρωτών, καταγγέλλοντας αυθαίρετες απαλλοτριώσεις, δεσμεύσεις και υφαρπαγές περιουσιών, κυρίως σε παραθαλάσσιες περιοχές όπως η Χιμάρα.
Ζήτησε την αναγνώριση των νόμιμων τίτλων ιδιοκτησίας και την επιστροφή περιουσιών στους δικαιούχους τους.
Στο ζήτημα της εκπαίδευσης, τάχθηκε υπέρ της απρόσκοπτης λειτουργίας ελληνικών σχολείων σε όλες τις περιοχές όπου ζουν Έλληνες, χωρίς τους γεωγραφικούς περιορισμούς των λεγόμενων μειονοτικών ζωνών.
Παράλληλα, έθεσε ζητήματα δίγλωσσης σήμανσης, ελεύθερης χρήσης της ελληνικής γλώσσας, προστασίας των εκκλησιαστικών μνημείων και ισότιμης συμμετοχής των μελών της μειονότητας στη δημόσια διοίκηση.
Ο Κυριακού υποστήριξε επίσης ότι η οικονομική υποβάθμιση των ελληνικών χωριών ενισχύει τη δημογραφική συρρίκνωση. Ζήτησε ειδικά αναπτυξιακά και εκπαιδευτικά προγράμματα, ώστε οι νέοι να έχουν πραγματικές δυνατότητες να παραμείνουν στις πατρογονικές τους εστίες.
Εννέα χρόνια στο Σπατς και η «Δίκη των Πέντε»
Η προσωπική μαρτυρία του αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συνέντευξης.
Ο Κυριακού υπενθύμισε ότι πέρασε εννέα χρόνια στις φυλακές του Σπατς, επί του αλβανικού κομμουνιστικού καθεστώτος, ενώ αναφέρθηκε και στις μεταγενέστερες διώξεις που συνδέθηκαν με τη γνωστή «Δίκη των Πέντε» το 1994.
Παρουσίασε την εμπειρία αυτή ως μέρος της ευρύτερης ιστορίας των διώξεων που υπέστησαν Έλληνες της Βορείου Ηπείρου για την εθνική τους ταυτότητα και την πολιτική τους δράση.
Υπογράμμισε ότι η Ορθόδοξη πίστη και η προσδοκία στήριξης από την Ελλάδα υπήρξαν δύο βασικά στηρίγματα για τους ανθρώπους που έζησαν τις δεκαετίες του καθεστώτος Χότζα.
Η αιχμή για τις ελληνικές κυβερνήσεις και το 1991
Ο Βορειοηπειρώτης αγωνιστής δεν έκρυψε την απογοήτευσή του για τη στάση της Αθήνας.
Υποστήριξε ότι οι ελληνικές κυβερνήσεις θυμούνται τους Βορειοηπειρώτες κυρίως σε προεκλογικές περιόδους, χωρίς να προωθούν με την απαιτούμενη επιμονή τα αιτήματά τους.
Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο 1946 και στη συζήτηση του Βορειοηπειρωτικού στο πλαίσιο των μεταπολεμικών διπλωματικών διεργασιών.
Σύμφωνα με τη δική του ιστορική ερμηνεία, η Ελλάδα έχασε μια σημαντική ευκαιρία το 1990-1991, μετά τη γερμανική επανένωση και την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη.
Θεωρεί ότι τότε θα έπρεπε να είχε επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση το Βορειοηπειρωτικό στη διεθνή διπλωματική ατζέντα.
Οι αναφορές αυτές αποτελούν τις ιστορικές και πολιτικές θέσεις του συνεντευξιαζόμενου και δεν συνιστούν ανεξάρτητη επιβεβαίωση της σημερινής νομικής κατάστασης των σχετικών διεκδικήσεων.
Η οικογένεια Αγγελάκου και ο Μητροπολίτης Σεβαστιανός
Συγκινητική ήταν η αναφορά του στον εφοπλιστή Ευάγγελο Αγγελάκο και στη σύζυγό του Κατίγκω.
Ο Κυριακού περιέγραψε πώς ο Αγγελάκος, κατά τη δική του μαρτυρία, εγκαταστάθηκε με μέλη της οικογένειάς του στα Τίρανα το 1994, προκειμένου να στηρίξει τους πέντε διωκόμενους Βορειοηπειρώτες.
Όπως εξήγησε, παρέμεινε εκεί κατά την κρίσιμη περίοδο μέχρι τον Φεβρουάριο του 1995, αναλαμβάνοντας προσωπικό κίνδυνο.
Εξέφρασε επίσης ευγνωμοσύνη για τη δράση του αείμνηστου Μητροπολίτη Σεβαστιανού, ο οποίος είχε αναδείξει επί δεκαετίες το Βορειοηπειρωτικό ζήτημα.
Η πολιτική διάσταση και η ΝΙΚΗ
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Κυριακού αναφέρθηκε στη σχέση των Βορειοηπειρωτών με τα ελληνικά πολιτικά κόμματα.
Τόνισε ότι η ψήφος τους δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη και ζήτησε συγκεκριμένες, γραπτές δεσμεύσεις για την προστασία των μειονοτικών δικαιωμάτων.
Εξέφρασε δημόσια την υποστήριξή του προς τη ΝΙΚΗ, την οποία επαίνεσε για τη στάση της στο Βορειοηπειρωτικό. Υπενθυμίζεται ότι το κόμμα είχε προτείνει τον ίδιο ως υποψήφιο για την Προεδρία της Δημοκρατίας.
Ο Δημήτρης Μεταλληνός ολοκλήρωσε τη συνέντευξη με αναφορά στη διαχρονική ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα της Ηπείρου, ενώ ο Κυριακού επανέλαβε την αποφασιστικότητά του να συνεχίσει τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας.