Περισσότερο από μία δεκαετία μετά την έναρξη του CPEC, το μεγαλεπήβολο πρόγραμμα, που παρουσιάστηκε ως ένας από τους βασικούς πυλώνες της κινεζικής πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road Initiative – BRI), δέχεται ολοένα εντονότερη κριτική για την οικονομική αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητά του.
Το αρχικό επενδυτικό σχέδιο, ύψους περίπου 46 δισεκατομμυρίων δολαρίων, φιλοδοξούσε να μεταμορφώσει τις υποδομές του Πακιστάν, να αντιμετωπίσει τις ενεργειακές ελλείψεις και να συνδέσει οικονομικά τη δυτική Κίνα με τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς της Μέσης Ανατολής.
Παρά την κατασκευή σημαντικών ενεργειακών και μεταφορικών υποδομών, η συνολική οικονομική μεταμόρφωση που είχε υποσχεθεί το πρόγραμμα δεν έχει πραγματοποιηθεί στον αναμενόμενο βαθμό. Πρόσφατη μελέτη του Institute for Security and Development Policy επισημαίνει ότι η πρώτη φάση του CPEC δημιούργησε υποδομές, αλλά ταυτόχρονα ενίσχυσε την οικονομική εξάρτηση του Πακιστάν από την Κίνα.
Ο λογαριασμός των 543 δισ. ρουπιών και η ενεργειακή κρίση
Ιδιαίτερα επιβαρυμένη εμφανίζεται η κατάσταση στον ενεργειακό τομέα, όπου οι επενδύσεις του CPEC είχαν παρουσιαστεί ως λύση στα χρόνια προβλήματα ηλεκτροδότησης του Πακιστάν.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της πακιστανικής οικονομικής εφημερίδας Business Recorder, οι ανεξόφλητες υποχρεώσεις που σχετίζονται με μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του CPEC είχαν φτάσει τα 543 δισεκατομμύρια πακιστανικές ρουπίες στα τέλη Φεβρουαρίου 2026. Την ίδια περίοδο, το συνολικό κυκλικό χρέος του ενεργειακού τομέα προσέγγιζε τα 1,9 τρισεκατομμύρια ρουπίες.
Η κυβέρνηση του Πακιστάν έχει επιδιώξει την αναδιαπραγμάτευση των οικονομικών όρων με κινεζικές εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, επιζητώντας ελαφρύνσεις και αναδιάρθρωση των σχετικών υποχρεώσεων.
Ωστόσο, η ανταπόκριση δεν έχει αποδώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Ο Πακιστανός υπουργός Ενέργειας, Σαρντάρ Αουάις Χαν Λεγκάρι, παραδέχθηκε τον Ιούνιο του 2026 ότι οι συνομιλίες με τους Κινέζους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας δεν είχαν οδηγήσει σε επαρκείς παραχωρήσεις. Όπως ανέφερε, οι προσπάθειες αναδιάρθρωσης των οφειλών δεν είχαν παρουσιάσει ουσιαστική πρόοδο.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια βασική αντίφαση του CPEC: οι μεγάλες επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές δεν συνοδεύτηκαν από αντίστοιχη επίλυση των οικονομικών δυσλειτουργιών του πακιστανικού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι επικρίσεις στο εσωτερικό του Πακιστάν
Η δυσαρέσκεια για τα αποτελέσματα του CPEC εκφράζεται πλέον και από πρόσωπα που έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην οικονομική διοίκηση της χώρας.
Ο πρώην επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Εσόδων του Πακιστάν, Σαμπάρ Ζαΐντι, έχει ασκήσει σφοδρή κριτική στο πρόγραμμα, υποστηρίζοντας ότι οι προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν για την οικονομική του συνεισφορά αποδείχθηκαν υπερβολικές.
Σε δηλώσεις του, οι οποίες αναπαράχθηκαν σε σχετικά δημοσιεύματα, υποστήριξε ότι είχε εξαρχής αντιταχθεί στο CPEC, χαρακτηρίζοντάς το αποτυχημένη επιλογή που επιβάρυνε την πακιστανική οικονομία.
Οι επικριτές του προγράμματος υποστηρίζουν ότι αρκετά έργα χαρακτηρίστηκαν από υψηλό κόστος, ανεπαρκή εμπορική αξιοποίηση και περιορισμένη συμβολή στην ανάπτυξη ανταγωνιστικής βιομηχανικής παραγωγής.
Ιδιαίτερα προβληματική θεωρείται η αδυναμία των επενδύσεων να δημιουργήσουν επαρκείς εξαγωγικές δραστηριότητες και νέες πηγές συναλλάγματος, ώστε να δικαιολογούνται οι μακροχρόνιες χρηματοδοτικές δεσμεύσεις.
Παράλληλα, ζητήματα διαφάνειας στις χρηματοδοτικές συμφωνίες δυσχεραίνουν την πλήρη αποτίμηση του συνολικού κόστους και των πραγματικών οικονομικών αποδόσεων των έργων.
Γκουαντάρ: Το στρατηγικό λιμάνι που δεν δικαίωσε τις προσδοκίες
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για το Πεκίνο εντοπίζεται στο λιμάνι Γκουαντάρ, στην επαρχία Μπαλουχιστάν του Πακιστάν, το οποίο είχε χαρακτηριστεί ως το σημαντικότερο στρατηγικό έργο του οικονομικού διαδρόμου.
Η γεωγραφική του θέση, κοντά στις θαλάσσιες διαδρομές που συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα, προσφέρει στην Κίνα τη δυνατότητα να αναπτύξει έναν εναλλακτικό εμπορικό και ενεργειακό διάδρομο προς τη δυτική επικράτειά της.
Ωστόσο, η εμπορική δραστηριότητα του λιμανιού παραμένει περιορισμένη σε σχέση με τις αρχικές φιλοδοξίες.
Ενδεικτικά, σύμφωνα με ακαδημαϊκή μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, το οικονομικό έτος 2024–2025 το Γκουαντάρ διακίνησε περίπου 62.000 τόνους φορτίου, που αντιστοιχούσαν μόλις στο 0,06% της συνολικής θαλάσσιας εμπορευματικής κίνησης του Πακιστάν.
Στην ίδια περίοδο, το λιμάνι εξυπηρέτησε μόλις 20 προσεγγίσεις πλοίων, έναντι 1.763 στο Καράτσι και 779 στο Port Qasim.
Η περιορισμένη συνδεσιμότητα με το εσωτερικό της χώρας, η ανεπαρκής ανάπτυξη βιομηχανικών δραστηριοτήτων, οι καθυστερήσεις στα έργα και τα προβλήματα βασικών υποδομών έχουν εμποδίσει τη δημιουργία του οικονομικού οικοσυστήματος που είχε σχεδιαστεί γύρω από το λιμάνι.
Παρά τις περιόδους αυξημένης διακίνησης φορτίων, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια περιφερειακών κρίσεων, η εμπορική αξιοποίηση του Γκουαντάρ εξακολουθεί να απέχει από τις προσδοκίες.
Οι επιθέσεις στο Μπαλουχιστάν και η ανησυχία του Πεκίνου
Στις οικονομικές δυσκολίες προστίθεται το σοβαρό πρόβλημα ασφάλειας στην επαρχία Μπαλουχιστάν, όπου έχουν καταγραφεί επανειλημμένες επιθέσεις εναντίον κινεζικών συμφερόντων, εργαζομένων και υποδομών.
Οι επιθέσεις ένοπλων αυτονομιστικών οργανώσεων, σε συνδυασμό με τη γενικότερη αστάθεια στην περιοχή, έχουν αυξήσει το κόστος προστασίας των έργων και αποθαρρύνει νέες επενδύσεις.
Για την Κίνα, το πρόβλημα ξεπερνά τις οικονομικές απώλειες. Η προστασία των υπηκόων της και των επενδύσεών της αποτελεί πλέον κρίσιμο ζήτημα στις διμερείς σχέσεις με το Πακιστάν.
Η κινεζική ηγεσία έχει επανειλημμένα ζητήσει αποτελεσματικότερα μέτρα προστασίας, ενώ το Ισλαμαμπάντ έχει δεσμευθεί να ενισχύσει την ασφάλεια των κινεζικών έργων και του προσωπικού.
Το γεωπολιτικό διακύβευμα για την Κίνα
Η σημασία του CPEC δεν περιορίζεται στην οικονομική συνεργασία Πεκίνου και Ισλαμαμπάντ.
Ο διάδρομος αποτελεί βασικό στοιχείο της κινεζικής στρατηγικής για τη σύνδεση της επαρχίας Σιντζιάνγκ με τον Ινδικό Ωκεανό, μέσω χερσαίων μεταφορικών δικτύων και του λιμανιού Γκουαντάρ.
Μια λειτουργική σύνδεση θα μπορούσε να προσφέρει στην Κίνα πρόσθετες επιλογές για τη διακίνηση εμπορευμάτων και ενεργειακών πόρων, ενισχύοντας την παρουσία της σε μια περιοχή ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας.
Παράλληλα, θα υποστήριζε τη μακροπρόθεσμη προσπάθεια του Πεκίνου να περιορίσει μέρος της εξάρτησής του από παραδοσιακές θαλάσσιες διαδρομές. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι ο χερσαίος διάδρομος μπορεί εύκολα να αντικαταστήσει τη μαζική και οικονομικά αποδοτικότερη μεταφορά φορτίων διά θαλάσσης.
Η περιορισμένη εμπορική απόδοση του Γκουαντάρ, σε συνδυασμό με τις απειλές ασφαλείας, δυσχεραίνει την υλοποίηση των κινεζικών σχεδιασμών.
Το Πεκίνο επιμένει στη δεύτερη φάση του CPEC
Παρά τις δυσκολίες, το πρόγραμμα δεν έχει εγκαταλειφθεί.
Κίνα και Πακιστάν έχουν προχωρήσει στον σχεδιασμό της δεύτερης φάσης, γνωστής ως CPEC 2.0, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη βιομηχανική συνεργασία, την καινοτομία, την αγροτική ανάπτυξη και τις περιφερειακές διασυνδέσεις.
Η νέα αυτή προσέγγιση αποσκοπεί στη μετάβαση από την κατασκευή μεγάλων υποδομών στη δημιουργία παραγωγικών δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να στηρίξουν μακροπρόθεσμα την οικονομία του Πακιστάν.
Τον Μάιο του 2026, οι δύο χώρες επαναβεβαίωσαν την πρόθεσή τους να προχωρήσουν στην ανάπτυξη του οικονομικού διαδρόμου και να μετατρέψουν το Γκουαντάρ σε περιφερειακό κόμβο συνδεσιμότητας.
Ωστόσο, η συνέχιση της συνεργασίας δεν αναιρεί τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί.
Η εξέλιξη του CPEC αποτελεί πλέον δοκιμασία τόσο για την οικονομική αντοχή του Πακιστάν όσο και για την αποτελεσματικότητα της κινεζικής στρατηγικής επενδύσεων στο εξωτερικό.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο το Πεκίνο και το Ισλαμαμπάντ θα καταφέρουν να μετατρέψουν τις ήδη κατασκευασμένες υποδομές σε παραγωγική δραστηριότητα, εμπορικές συναλλαγές και βιώσιμα έσοδα.
Διαφορετικά, ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα της πρωτοβουλίας Belt and Road κινδυνεύει να παραμείνει χαρακτηριστικό παράδειγμα της απόστασης ανάμεσα στους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς και την οικονομική πραγματικότητα.