Γράφει ο Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com, Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 7 Μαΐου 2026
Προσπαθώ να συστηματοποιήσω τις σκέψεις μου στηριζόμενος σε όσα έχουν πει άλλοι πριν από εμένα και σε όσα δεν έχω διαβάσει ή ακούσει από άλλους. Έχω διαμορφώσει έτσι τρεις αρχές και δύο στόχους.
Αρχές 1. Υπάρχω σημαίνει ότι διαφέρω από ό,τι εγώ δεν είμαι. Η ύπαρξή μας είναι τρισυπόστατη. Το αισθητό Εγώ μας σε σχέση με το Σύμπαν αρχίζει να υπάρχει με τη σύλληψή μας. Το νοητό Εγώ μας με τη γέννησή μας. Το κοινωνικό Εγώ μας, με μια κοινωνική ιεροτελεστία.
2. Αντανακλαστικά. Μονάδα της συμπεριφοράς μας είναι τα αντανακλαστικά μας. Κάποια από αυτά είναι συγγενή, κληρονομικά. Κάποια άλλα (εξαρτημένα) είναι επίκτητα και αρχίζουν να σχηματίζονται αμέσως μόλις γεννηθούμε, στη βάση των συγγενών. Και κάποια άλλα (δευτεροβάθμια εξαρτημένα) δημιουργούνται στη βάση προσχηματισμένων πρωτοβάθμιων. Έτσι η μέση συμπεριφορά μας (χαρακτήρας, προσωπικότητά) στηρίζεται στο σύνολο των αντανακλαστικών μας δηλαδή στο περιβάλλον μας (εξαρτημένα αντανακλαστικά) στα πλαίσια των δυνατοτήτων μας (φυσικά αντανακλαστικά).
3. Ταλάντωση. Τα πάντα εξελίσσονται με τρόπο τυχαίο και προγραμματισμένο, σα μια ιδιάζουσα ταλάντωση (χάλασης). Σ΄ αυτήν περιοδικά επαναλαμβάνονται ποικίλες φάσεις, ποτέ καμιά ακριβώς ίδια με οποιαδήποτε προηγούμενη ή επόμενη, αλλά πάντα στα ίδια πλαίσια που ταλαντώνονται, επαναλαμβάνονται δηλαδή περνώντας από τις ίδιες φάσεις. Ο κόσμος εξελίσσεται διαρκώς με αιτία και αιτιατό, αλλά όχι γραμμικά, ακολουθώντας τους νόμους των ταλαντώσεων που επιτρέπουν την επέμβαση της τυχαιότητας σ΄ αυτή την προγραμματισμένη πορεία.
Πάνω σ΄ αυτές τις αρχές έχω χτίσει δύο κύριους στόχους. Μιας πολιτείας και μιας γραφής. Οι στόχοι μου μοιάζουν ακραίοι. Για κάποιους είναι υπερβολικά προοδευτικοί, για άλλους όμως, υπερβολικά συντηρητικοί, διότι επιζητούν να εφαρμοστούν σήμερα συστήματα που είχαν, δοκιμαστεί με επιτυχία από τους προγόνους μας πριν από 2.5 χιλιετίες.
Στόχοι Α. Δημοκρατία. Ο Αριστοτέλης την ορίζει με σαφήνεια: «Λέγω δ΄ οἷον δοκεῖ δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχὰς, τὸ δ΄ αἱρετὰς ὀλιγαρχικὸν». Και «Ἒχει δὲ καὶ περὶ τὴν αἳρεσιν τῶν ἀρχόντων τὸ ἐξ αἱρετῶν αἱρετούς ἐπικίνδυνον». Στη δημοκρατία οι άρχοντες κληρώνονται, ενώ στην ολιγαρχία εκλέγονται. Η εκλογή μεταξύ προεπιλεγμένων είναι επικίνδυνη. Από όλες τις διαφορές μεταξύ δημοκρατίας και ολιγαρχίας, θεωρεί ειδοποιό διαφορά τον τρόπο επιλογής των αρχόντων.
‘Ένα πολίτευμα έχει τρεις εξουσίες. Νομοθετική (βουλή), εκτελεστική (κυβέρνηση) και δικαστική. Η κυβέρνηση κύριο έργο έχει την επιλογή προβλημάτων και την υλοποίηση της λύσης τους. Χρειάζεται επομένως ανθρώπους με τεκμηριωμένες γνώσεις και πείρα. Η δικαιοσύνη έχει δύο κύρια σκέλη, την ποινική από τη μια και την αστική και διοικητική από την άλλη. Η αστική και η διοικητική δικαιοσύνη απαιτεί επομένως ανθρώπους με τεκμηριωμένη γνώση των νόμων (νομικούς). Η ποινική δικαιοσύνη αντίθετα κρίνει αν ένα έγκλημα έχει τελεστεί από συγκεκριμένο πρόσωπο (κατηγορούμενο). Τέτοια κρίση δεν χρειάζεται ειδικές γνώσεις. Αρκεί η εντιμότητα και ο κοινός νους, που είναι και τα δύο κατανεμημένα εξίσου σε όλους τους πολίτες ανεξάρτητα από οποιαδήποτε άλλη ιδιότητά τους. Γι΄ αυτό, σε πολλές χώρες, ακόμη και σήμερα, επιλέγονται με κλήρωση μεταξύ όλων των πολιτών (ένορκοι). Ωστόσο, σε μια δίκη πρέπει να τηρούνται κάποιοι κανόνες για τους οποίους υπεύθυνοι θα είναι νομικοί, συνήγοροι, κατήγοροι και πρόεδρος, όλοι χωρίς συμμετοχή στη λήψη της απόφασης. Ανάλογα με την τεκμηριωμένη πείρα και ικανότητά τους οι νομικοί αυτοί μπορούν να είναι μέλη πρωτοβάθμιου, δευτεροβάθμιου και τριτοβάθμιου δικαστηρίου. Στη βουλή οι βουλευτές πρέπει να εκφράζουν τη βούληση των πολιτών. Όπως οι ένορκοι, δεν χρειάζεται να έχουν ιδιαίτερες γνώσεις. Αρκεί να έχουν εντιμότητα και κοινό νου. Όπως και στους ενόρκους, αν κάποιος δεν έχει αυτά τα προσόντα ή έχει προκαταλήψεις μπορεί να εξαιρεθεί μετά την κλήρωση.
Η κλήρωση παρέχει τη δυνατότητα να εκφράζονται όλες οι απόψεις με επιχειρήματα μέσα στη βουλή, αντί στους δρόμους με συνθήματα. Επίσης καταργεί το πελατειακό κράτος, όπου ο βουλευτής πουλά προσωπική εξυπηρέτηση σε βάρος του συνόλου έναντι αγοράς ψήφων.
Β. Γραφή. Οι άνθρωποι επικοινωνούν κυρίως με έναρθρους ήχους. Αυτή είναι η γλώσσα, η λαλιά μας. Μιλώντας οι άνθρωποι μετέδιδαν έννοιες, αρχικά επιφωνήματα, αργότερα υλικά σώματα (ουσιαστικά) και ενέργεια (ρήματα) που τελικά εξελίχτηκαν στα γνωστά μας 10 μέρη του λόγου. Τα περισσότερα από όσα έλεγαν σύντομα ξεχνιόνταν. Κάποτε άρχισαν να σκαλίζουν σημάδια πάνω σε στερεά σώματα που αντιστοιχούσαν σε ό,τι λέγανε. Αρχικά τα σημάδια εξέφραζαν έννοιες, ιδέες, όπως τα ιερογλυφικά, ακόμη σήμερα η κινεζική γραφή και άλλες ειδικές γραφές, όπως οι αριθμοί και άλλα επιστημονικά, μουσικά κλπ σύμβολα. Κάποτε άρχισαν να συμβολίζουν ήχους, όπως είναι οι συλλαβές (γραμμική Β γραφή). Αργότερα οι Φοίνικες συμβόλισαν με τα γράμματα φθόγγους και το σύστημά τους τελειοποιήθηκε από τους Έλληνες. Το σύστημα αυτό έφερε μια επανάσταση στον πολιτισμό. Χρησιμοποιούσαν την ιδανική ορθογραφία, που ο Μανώλης Τριανταφυλλίδης την ορίζει ως «ἐκείνη ποὺ δείχνει με ξεχωριστὸ γράμμα τὸν κάθε φθόγγο καὶ ποὺ κάθε γράμμα της ἒχει πάντα τὴν ἲδια φωνητικὴ ἀξία, τὴν ἲδια προφορά». Με ελάχιστη προσπάθεια μπορούσε να την μάθει κάθε πολίτης. Με μόνο 24 περίπου σύμβολα μπορούσε να εκφρασθεί το σύνολο της ανθρώπινης σκέψης. Γράφοντας κάποιος έκανε τη σκέψη του προσιτή σε όποιον γύρω του επιθυμούσε και την άφηνε να μεταδοθεί στους άλλους και στις επόμενες γενιές. Η γνώση της κοινωνίας αυξανόταν έτσι με εκθετικό ρυθμό. Η δημοκρατία που αναφέραμε παραπάνω στηριζόταν κυρίως στην παραδοχή πως όλοι οι πολίτες έχουν ισοδύναμη βούληση. Η ισότητα αφορούσε αντίστοιχα ισοπολιτεία, ισονομία και ισηγορία. Η ισηγορία έγινε δυνατή χάρη στην ιδανική ορθογραφία των προγόνων μας. Όπως όλα, με το χρόνο εξελίχτηκε και γλώσσα μας. Η γραφή της όμως έμεινε καθηλωμένη στον τρόπο που χρειαζόταν για να εκφράζει τη γλώσσα όπως μιλιόταν πριν από 2,5 χιλιετίες και όχι όπως μιλιέται σήμερα.
Η σκέψη μου με οδηγεί όχι σε ένα μέσο όρο, αλλά σε ένα πάντρεμα των δυνατοτήτων μας που προκύπτουν από την αρχαία και νεότερη ιστορία. Δημοκρατική (με κλήρωση) επιλογή βουλευτών και ενόρκων, αλλά ολιγαρχική (με επιλογή από προεπιλεγμένους) κυβέρνηση και αστική και διοικητική δικαιοσύνη είναι η μία. Υποχρεωτική διδασκαλία της γραφής της τρέχουσας γλώσσας μας με την ιδανική ορθογραφία και της ανάγνωσης, όχι γραφής, των παραδοσιακών κειμένων στην καθαρεύουσα, και αρχαία μορφή της.
Η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών σήμερα αντιδρά αρνητικά. Ίσως διότι το καθεστώς μας αποσιωπά αυτές τις απλές ιδέεςꞏ ίσως και διότι όλοι μας έχομε συνηθίσει την κατάσταση που ζούμε, σε μια ολιγαρχία με την ιστορική παράλογη γραφή.