Σαν σήμερα, το 1914, συνεχιζόταν για έβδομη και τελευταία ημέρα η Σφαγή της Φώκαιας, μία από τις πιο βίαιες επιθέσεις κατά του ελληνικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας και γεγονός που εντάσσεται στην πρώτη φάση της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Τον Ιούνιο του 1914, η Φώκαια, ιστορική ελληνική πόλη στα παράλια της Μικράς Ασίας, ανατολικά του Αιγαίου, βρέθηκε στο στόχαστρο οργανωμένων τουρκικών ομάδων. Η πόλη, με ακμαίο ελληνικό στοιχείο, γνώρισε ημέρες τρόμου, λεηλασίας και καταστροφής.
Οι επιθέσεις δεν ήταν τυχαίες ούτε μεμονωμένες. Εντάσσονταν στο γενικότερο κλίμα ανθελληνικών διώξεων που είχαν εξαπολύσει οι οθωμανικές αρχές κατά των ελληνικών πληθυσμών. Ο στόχος ήταν σαφής: ο εκφοβισμός, η εκδίωξη και τελικά η εξάλειψη της ελληνικής παρουσίας από περιοχές όπου ο Ελληνισμός ζούσε και δημιουργούσε επί αιώνες.
Κατά τη διάρκεια της σφαγής, δεκάδες Έλληνες δολοφονήθηκαν, ενώ ελληνικά σπίτια λεηλατήθηκαν, πυρπολήθηκαν και καταστράφηκαν. Οι κάτοικοι της Φώκαιας βρέθηκαν αντιμέτωποι με οργανωμένη βία, μεθοδευμένη τρομοκράτηση και πλήρη ανατροπή της ζωής τους.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι ομάδες που συμμετείχαν στις επιθέσεις φέρονται να υποστηρίζονταν οικονομικά από το οθωμανικό κράτος. Αυτό το στοιχείο δείχνει πως δεν επρόκειτο απλώς για αυθόρμητα επεισόδια βίας, αλλά για τμήμα ευρύτερου σχεδίου εθνοτικής εκκαθάρισης των ελληνικών πληθυσμών.
Η Σφαγή της Φώκαιας αποτέλεσε προμήνυμα όσων θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια στον Πόντο, την Ιωνία, την Καππαδοκία, την Ανατολική Θράκη και σε άλλες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν μία από τις πρώτες μαζικές εκδηλώσεις της πολιτικής εξόντωσης και εκτοπισμού που εφαρμόστηκε εις βάρος των Ελλήνων.
Το καλοκαίρι του 1914 σημαδεύτηκε από σκληρές διώξεις κατά ελληνικών κοινοτήτων στα μικρασιατικά παράλια. Η Φώκαια, όμως, κατέχει ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη, καθώς η βαρβαρότητα της επίθεσης αποκάλυψε με ωμό τρόπο το σχέδιο που βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη.
Η μνήμη της Σφαγής της Φώκαιας δεν είναι απλώς ιστορική αναφορά. Είναι υπενθύμιση του τι σημαίνει οργανωμένη κρατική βία, στοχοποίηση ενός γηγενούς πληθυσμού και προσπάθεια ξεριζωμού μιας κοινότητας από την πατρώα γη της.
Εκατόν δώδεκα χρόνια μετά, η Φώκαια παραμένει σύμβολο θυσίας, μαρτυρίου και αδικαίωτης μνήμης. Η ιστορία της καλεί σε γνώση, τεκμηρίωση και επιμονή στην αλήθεια, απέναντι στη λήθη και την άρνηση.