Ένα εξαιρετικά φιλόδοξο και υψηλού ρίσκου μυστικό σχέδιο για την αποστολή χιλιάδων Κούρδων μαχητών στο εσωτερικό του Ιράν, με απώτερο στόχο να πυροδοτηθεί εξέγερση που θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανατροπή του καθεστώτος της Τεχεράνης, είχαν εξετάσει Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα της βρετανικής Telegraph.
Το σχέδιο φέρεται να είχε επεξεργαστεί η Μοσάντ και να είχε συζητηθεί με τη CIA, χωρίς όμως να λάβει τελικά το απαιτούμενο αμερικανικό «πράσινο φως».
Καθοριστικός παράγοντας, σύμφωνα πάντα με τις πηγές που επικαλείται η βρετανική εφημερίδα, ήταν και η παρέμβαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Τούρκος πρόεδρος φέρεται να ξεκαθάρισε στον Ντόναλντ Τραμπ ότι η Άγκυρα δεν επρόκειτο να αποδεχθεί μια εξέλιξη που θα ενίσχυε δραματικά τις ένοπλες κουρδικές οργανώσεις και θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια νέα κουρδική οντότητα στην περιοχή.
Η υπόθεση αποκαλύπτει ένα πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι: το Ισραήλ φέρεται να εξέταζε τους Κούρδους ως πιθανό καταλύτη για την αποσταθεροποίηση του ιρανικού καθεστώτος, την ώρα που η Τουρκία αντιμετώπιζε ακριβώς το ίδιο σενάριο ως δυνητική στρατηγική απειλή για την ίδια.
Το σχέδιο: Από το Ιρακινό Κουρδιστάν στο Ιράν
Σύμφωνα με την Telegraph, η επιχείρηση προέβλεπε τη μετακίνηση χιλιάδων Κούρδων μαχητών από το βόρειο Ιράκ προς τα δυτικά σύνορα του Ιράν.
Οι δυνάμεις αυτές θα περνούσαν στο ιρανικό έδαφος υπό αμερικανική αεροπορική κάλυψη και θα επιχειρούσαν να εκμεταλλευθούν την πίεση που δεχόταν η Τεχεράνη.
Στόχος δεν θα ήταν απλώς μια περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση στα σύνορα.
Η επιδίωξη, όπως παρουσιάζεται στο δημοσίευμα, ήταν πολύ μεγαλύτερη: να δημιουργηθεί ένα ένοπλο μέτωπο στο εσωτερικό του Ιράν, να εξοπλιστούν οι τοπικοί κουρδικοί πληθυσμοί και να δημιουργηθούν οι συνθήκες για μια ευρύτερη αντικαθεστωτική εξέγερση.
Στο σχέδιο φέρονται να είχαν εμπλακεί μαχητές και από τις έξι παρατάξεις των Ιρανών Κούρδων, οι οποίοι θα περνούσαν τα σύνορα και στη συνέχεια θα προμήθευαν με όπλα ομοεθνείς τους στο εσωτερικό του Ιράν.
Η πρόταση Νετανιάχου μέσα στον Λευκό Οίκο
Το σχέδιο φέρεται να έφθασε στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο στις 11 Φεβρουαρίου, κατά τη συνάντηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου με τον Ντόναλντ Τραμπ στην αίθουσα επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου.
Σύμφωνα με υψηλόβαθμο Ισραηλινό αξιωματούχο που επικαλείται η Telegraph και ο οποίος φέρεται να ήταν παρών στη συνάντηση, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός προσπάθησε να πείσει τον Τραμπ ότι είχε δημιουργηθεί ένα παράθυρο ευκαιρίας για την ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας.
Η λογική του σχεδίου ήταν ότι συνδυασμένες στρατιωτικές και μυστικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν σε τέτοιο βαθμό τον κρατικό μηχανισμό, ώστε οι εσωτερικές αντιδράσεις να μετατραπούν σε γενικευμένη εξέγερση.
Ο Νετανιάχου, σύμφωνα με την πηγή της εφημερίδας, υποστήριξε ουσιαστικά ότι μπορούσαν να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε ο ίδιος ο ιρανικός λαός να «πάρει τη μοίρα του στα χέρια του».
Κεντρικό κομμάτι αυτής της στρατηγικής θα ήταν το κουρδικό μέτωπο στα δυτικά.
Οι Κούρδοι περίμεναν το «πράσινο φως» για τις 18 Μαρτίου
Η προετοιμασία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, είχε προχωρήσει πολύ περισσότερο από μια θεωρητική συζήτηση.
Η κουρδική συμμαχία φέρεται να είχε προετοιμαστεί για την έναρξη της επιχείρησης στις 18 Μαρτίου και ανέμενε την τελική απόφαση του Αμερικανού προέδρου.
Ο γενικός γραμματέας της κουρδικής οργάνωσης Khabat, Μπαμπασέιχ Χοσεϊνί, είχε δηλώσει στην Telegraph ότι η παρουσία κουρδικών δυνάμεων στο πεδίο θα μπορούσε να επιταχύνει δραματικά την πτώση του ιρανικού καθεστώτος.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μια χερσαία παρουσία των δυνάμεών τους σε συνδυασμό με κάλεσμα προς τον κουρδικό πληθυσμό του ιρανικού Κουρδιστάν –του Ροζελάτ– για εξέγερση θα έφερνε πολύ πιο κοντά την κατάρρευση της Τεχεράνης.
Όσο όμως πλησίαζε η ώρα της επιχείρησης, οι κουρδικές οργανώσεις φέρονται να ζητούσαν κάτι περισσότερο από όπλα και αεροπορική υποστήριξη: πολιτικές εγγυήσεις για την επόμενη ημέρα.
Και αυτό ήταν ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα.
Γιατί αντέδρασε ο Ερντογάν
Εδώ εμφανίζεται ο παράγοντας Τουρκία.
Σύμφωνα με ισραηλινές και αραβικές πηγές που επικαλείται η Telegraph, ο Ερντογάν παρενέβη προσωπικά προς τον Τραμπ, καθιστώντας σαφές ότι δεν θα δεχόταν τη δημιουργία μιας ανεξάρτητης κουρδικής οντότητας στην ευρύτερη περιοχή.
Για την Άγκυρα, το ζήτημα αγγίζει μία από τις βαθύτερες στρατηγικές της ανησυχίες.
Η Τουρκία βρίσκεται εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες αντιμέτωπη με το PKK, ενώ αντιμετωπίζει με μεγάλη καχυποψία κάθε διαδικασία στρατιωτικής και πολιτικής ενδυνάμωσης των Κούρδων σε Συρία, Ιράκ και Ιράν.
Από αυτή την οπτική, χιλιάδες εξοπλισμένοι Κούρδοι μαχητές, με αμερικανική και ισραηλινή υποστήριξη και ενδεχομένως με πολιτικά ανταλλάγματα για τη συμμετοχή τους σε μια επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος, αποτελούσαν για την Άγκυρα δυνητικά πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα από την ίδια την Τεχεράνη.
Η επιτυχία μιας τέτοιας επιχείρησης θα μπορούσε, άλλωστε, να μεταβάλει ολόκληρο τον χάρτη του κουρδικού ζητήματος.
Το Ισραήλ και ο κουρδικός παράγοντας
Το ενδιαφέρον του Ισραήλ για τους Κούρδους δεν είναι καινούργιο.
Το Ισραήλ έχει ιστορικά αντιμετωπίσει κουρδικούς παράγοντες ως δυνητικούς συμμάχους ή εταίρους σε μια περιοχή όπου βρίσκεται αντιμέτωπο με ισχυρά αραβικά και μη αραβικά κράτη.
Στην περίπτωση του Ιράν, η γεωγραφία προσφέρει ένα επιπλέον πλεονέκτημα.
Οι κουρδικές περιοχές εκτείνονται κατά μήκος ενός σημαντικού τμήματος των δυτικών συνόρων της χώρας, δίπλα στο Ιρακινό Κουρδιστάν. Ένα οργανωμένο ένοπλο μέτωπο εκεί θα μπορούσε να αναγκάσει την Τεχεράνη να μεταφέρει δυνάμεις και πόρους σε μια περίοδο κατά την οποία θα δεχόταν πίεση και από άλλες κατευθύνσεις.
Παράλληλα, οι Κούρδοι του Ιράν έχουν μακρά ιστορία συγκρούσεων με την κεντρική εξουσία, τόσο κατά την περίοδο του Σάχη όσο και μετά την Ισλαμική Επανάσταση.
Για το Ισραήλ, επομένως, αποτελούσαν έναν πιθανό εσωτερικό μοχλό πίεσης.
Τα ισραηλινά πλήγματα και το σενάριο του «διαδρόμου»
Πρόσθετες υποψίες είχαν προκαλέσει τα ισραηλινά πλήγματα στη δυτική πλευρά του Ιράν.
Το Ισραήλ είχε χτυπήσει αξιωματούχους και υποδομές του καθεστώτος, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, πυραυλικά συστήματα, αστυνομικά τμήματα και θέσεις της πολιτοφυλακής Μπασίτζ.
Η γεωγραφική συγκέντρωση ορισμένων επιθέσεων είχε τότε προκαλέσει εικασίες ότι επιχειρούνταν η δημιουργία ενός ασφαλέστερου διαδρόμου για πιθανή κουρδική προέλαση από το βόρειο Ιράκ.
Η Telegraph εντάσσει πλέον αυτές τις πληροφορίες στο ευρύτερο πλαίσιο του σχεδίου που βρισκόταν υπό συζήτηση.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι αποδεικνύεται πως τα συγκεκριμένα πλήγματα πραγματοποιήθηκαν αποκλειστικά ή πρωτίστως για να προετοιμάσουν κουρδική εισβολή. Πρόκειται για μια σύνδεση που αποτέλεσε αντικείμενο εκτιμήσεων και εικασιών γύρω από την επιχείρηση.
Η CIA και οι σοβαρές αμερικανικές επιφυλάξεις
Στην Ουάσινγκτον, πάντως, η υποδοχή του σχεδίου κάθε άλλο παρά ενθουσιώδης ήταν.
Σύμφωνα με πληροφορίες που αποδίδονται στους New York Times, Αμερικανοί αξιωματούχοι που εξέτασαν τα σενάρια μετά τη συνάντηση της 11ης Φεβρουαρίου αντιμετώπισαν ορισμένες από τις ισραηλινές προτάσεις –ανάμεσά τους και το ενδεχόμενο χερσαίας κουρδικής επιχείρησης– ως εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστούν στην πραγματικότητα.
Όταν ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ ενημέρωσε τον Τραμπ, ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, να χαρακτήρισε τα σενάρια αλλαγής καθεστώτος που του παρουσιάστηκαν «φαιδρά».
Αυτό δεν σήμανε αμέσως το τέλος της υπόθεσης.
Την 1η Μαρτίου, ο Τραμπ φέρεται να συνομίλησε με Κούρδους ηγέτες, ενώ συνεχίστηκαν επαφές με παράγοντες που δυνητικά θα μπορούσαν να εκμεταλλευθούν μια αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος.
Οι διαρροές άρχισαν να «καίνε» την επιχείρηση
Στη συνέχεια, όμως, το σχέδιο άρχισε να αποσυντίθεται.
Πληροφορίες για την προετοιμαζόμενη κουρδική επιχείρηση διέρρευσαν στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης.
Το Fox News μετέδωσε τον Μάρτιο πληροφορίες περί έναρξης επίθεσης, με αποτέλεσμα η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ να δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εξόπλιζαν Κούρδους για μια τέτοια επιχείρηση.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την Telegraph, η τουρκική πίεση προς την Ουάσινγκτον εντάθηκε.
Και δεν ήταν μόνο η Τουρκία που ανησυχούσε.
Κράτη του Κόλπου φέρονται επίσης να προειδοποίησαν ότι η κατάρρευση της ιρανικής κεντρικής εξουσίας και μια πιθανή εθνοτική διάσπαση του Ιράν θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα χάος με συνέπειες για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Το ζητούμενο για τις χώρες αυτές δεν ήταν μόνο η αποδυνάμωση ενός αντιπάλου. Ήταν και το τι θα ακολουθούσε.
Αναταράξεις και μέσα στη Μοσάντ
Η μη υλοποίηση του σχεδίου φέρεται, σύμφωνα με την Telegraph, να προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στο Ισραήλ.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι ο Ρόμαν Γκόφμαν, τον οποίο παρουσιάζει ως διευθυντή της Μοσάντ, απομάκρυνε στη συνέχεια δύο υψηλόβαθμα στελέχη της υπηρεσίας που είχαν συμμετάσχει στην κατάρτιση του σχεδίου αλλαγής καθεστώτος.
Και αυτή η πληροφορία, όπως και το σύνολο των λεπτομερειών γύρω από την απόρρητη επιχείρηση, αποδίδεται στο ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας.
Ο Νετανιάχου δεν εγκατέλειψε την ιδέα
Παρά την αποτυχία της επιχείρησης, ο Νετανιάχου φέρεται να μην εγκατέλειψε τη στρατηγική της αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη.
Σύμφωνα με τις πηγές της Telegraph, κατά τη νέα συνάντησή του με τον Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο στις 28 Ιουλίου, επανέφερε το ζήτημα.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός φέρεται να επέμεινε ότι, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, η ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας παρέμενε εφικτή.
Δεν κατάφερε όμως να μεταπείσει τον Αμερικανό πρόεδρο.
Ο Τραμπ επέλεξε τελικά, σύμφωνα με το δημοσίευμα, να προκρίνει μια παρατεταμένη εκστρατεία οικονομικής πίεσης αντί μιας νέας στρατιωτικής επιχείρησης με άμεσο στόχο την πτώση του καθεστώτος.
Το κουρδικό ζήτημα στο κέντρο της γεωπολιτικής σκακιέρας
Η αποκάλυψη της Telegraph έχει σημασία πολύ πέρα από το γεγονός ότι ένα συγκεκριμένο σχέδιο δεν υλοποιήθηκε.
Αποκαλύπτει πόσο καθοριστικός παραμένει ο κουρδικός παράγοντας στους στρατηγικούς υπολογισμούς των μεγαλύτερων δυνάμεων της Μέσης Ανατολής.
Για το Ισραήλ, οι Κούρδοι μπορούν υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις να λειτουργήσουν ως στρατηγικό αντίβαρο απέναντι στο Ιράν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις.
Για την Τουρκία, αντίθετα, η στρατιωτική και πολιτική ενδυνάμωση των Κούρδων οπουδήποτε κατά μήκος του τεράστιου τόξου από τη Συρία και το Ιράκ έως το Ιράν αποτελεί μία από τις βασικότερες ανησυχίες εθνικής ασφαλείας.
Και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η εμπειρία προηγούμενων πολέμων θέτει ένα πολύ δύσκολο ερώτημα: ακόμη και εάν είναι δυνατή η αποδυνάμωση ή ανατροπή ενός εχθρικού καθεστώτος, ποιος ελέγχει την επόμενη ημέρα;
Το σχέδιο που περιγράφει η Telegraph δεν έφτασε ποτέ στο πεδίο της μάχης.
Αν όμως οι πληροφορίες της εφημερίδας επιβεβαιωθούν στο σύνολό τους, δείχνουν ότι κάποια στιγμή βρέθηκε στο τραπέζι ένα σενάριο ικανό να αλλάξει όχι μόνο την τύχη της Τεχεράνης, αλλά τις ισορροπίες του κουρδικού ζητήματος και ενδεχομένως τον ίδιο τον γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής.