Ένας εξαιρετικά ευαίσθητος και άτυπος δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν φαίνεται να λειτουργεί εδώ και μήνες μέσω του Ιρακινού Κουρδιστάν, με κεντρικό πρόσωπο τον πρόεδρο της Περιφέρειας του Κουρδιστάν, Νετσιρβάν Μπαρζανί.
Παρά τη διάψευση των Φρουρών της Επανάστασης στις πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί ανεπίσημων επαφών με την Τεχεράνη, υψηλόβαθμες κουρδικές πηγές στο Ιράκ υποστηρίζουν ότι μηνύματα πράγματι ανταλλάσσονται μεταξύ των δύο πλευρών.
Σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στην προεδρία της Περιφέρειας του Κουρδιστάν, τις οποίες επικαλείται το Al Arabiya/Al Hadath, ο Μπαρζανί άρχισε να αναλαμβάνει ρόλο μεσολαβητή ήδη από τις αρχές Μαρτίου, λίγες ημέρες μετά την έναρξη των αεροπορικών επιδρομών των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν.
Εκείνη την περίοδο, οι απευθείας επαφές ανάμεσα σε Αμερικανούς και Ιρανούς αξιωματούχους φέρονται να ήταν ιδιαίτερα δύσκολες, γεγονός που αύξησε τη σημασία τρίτων προσώπων με πρόσβαση και στις δύο πλευρές.
Γιατί επελέγη ο Νετσιρβάν Μπαρζανί
Η επιλογή του Νετσιρβάν Μπαρζανί δεν θεωρείται τυχαία.
Ο πρόεδρος της Περιφέρειας του Κουρδιστάν διατηρεί σταθερούς διαύλους τόσο με την Ουάσινγκτον όσο και με την Τεχεράνη, ενώ το Ερμπίλ εδώ και χρόνια επιχειρεί να ισορροπεί ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν, την Τουρκία και τη Βαγδάτη.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Μπαρζανί φέρεται να έχει πραγματοποιήσει έκτοτε σειρά επαφών με υψηλόβαθμους αξιωματούχους και των δύο πλευρών, με βασικό στόχο να περιοριστεί ο κίνδυνος περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Το μοντέλο αυτό δεν παραπέμπει σε επίσημη διαπραγμάτευση, αλλά περισσότερο σε backchannel diplomacy: μεταφορά μηνυμάτων, διερεύνηση προθέσεων και προσπάθεια να παραμείνει ανοικτός ένας ελάχιστος δίαυλος συνεννόησης όταν οι επίσημες σχέσεις είναι σχεδόν ανύπαρκτες.
Δύο συναντήσεις με τον διοικητή της Δύναμης Κουντς
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι πληροφορίες για τις επαφές του Μπαρζανί με τον Ισμαΐλ Καανί, διοικητή της επίλεκτης Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι δύο άνδρες συναντήθηκαν δύο φορές στη Βαγδάτη: μία τον Ιούλιο και μία στις αρχές Αυγούστου.
Κατά τις επαφές αυτές, ο Μπαρζανί φέρεται να μετέφερε ανεπίσημα μηνύματα μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Το γεγονός ότι ο συνομιλητής από την ιρανική πλευρά ήταν ο ίδιος ο διοικητής της Δύναμης Κουντς έχει ιδιαίτερη σημασία. Η συγκεκριμένη δομή των Φρουρών της Επανάστασης βρίσκεται στον πυρήνα των περιφερειακών επιχειρήσεων του Ιράν και έχει καθοριστικό ρόλο στις σχέσεις της Τεχεράνης με τα ένοπλα δίκτυα επιρροής της στην περιοχή.
Εάν οι πληροφορίες αυτές επιβεβαιώνονται, τότε το κανάλι του Μπαρζανί δεν περιοριζόταν σε συμβολική ανταλλαγή μηνυμάτων, αλλά έφθανε σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα λήψης αποφάσεων της ιρανικής στρατιωτικής και περιφερειακής πολιτικής.
Η μεσολάβηση και ο περιορισμός των επιθέσεων στο Κουρδιστάν
Οι επαφές πραγματοποιούνται υπό καθεστώς μεγάλης μυστικότητας.
Κουρδική πηγή υποστήριξε ότι ο συγκεκριμένος δίαυλος είχε και πρακτικό αποτέλεσμα: συνέβαλε στον περιορισμό των ιρανικών επιθέσεων εναντίον στόχων στην Περιφέρεια του Κουρδιστάν.
Το στοιχείο αυτό, εφόσον ισχύει, ενισχύει την εικόνα του Μπαρζανί όχι μόνο ως μεταφορέα μηνυμάτων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, αλλά και ως παράγοντα που επιδιώκει να προστατεύσει την ίδια την Περιφέρεια του Κουρδιστάν από τις συνέπειες μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.
Για το Ερμπίλ, άλλωστε, η ισορροπία είναι εξαιρετικά λεπτή.
Η Περιφέρεια φιλοξενεί ισχυρή αμερικανική παρουσία και ταυτόχρονα συνορεύει με το Ιράν, ενώ στο παρελθόν έχει βρεθεί αρκετές φορές στο στόχαστρο ιρανικών επιθέσεων.
Οι επιθέσεις με drones αλλάζουν τα δεδομένα
Νέο και ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο αποτελούν οι πρόσφατες επιθέσεις με δύο drones εναντίον του ιδιωτικού γραφείου του πρωθυπουργού της Περιφέρειας του Κουρδιστάν και εγκαταστάσεων της υπηρεσίας ασφαλείας Parastin.
Ιρακινή κουρδική πηγή εκτιμά ότι οι συγκεκριμένες επιθέσεις ενδέχεται να δυσχεράνουν τον μεσολαβητικό ρόλο του Μπαρζανί.
Δεν είναι ακόμη σαφές ποιος ήταν ο ακριβής στόχος ή ποιος επιδίωκε να στείλει μήνυμα μέσω των επιθέσεων.
Ωστόσο, εφόσον ο Μπαρζανί λειτουργεί πράγματι ως ένας από τους βασικούς μυστικούς διαύλους μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, κάθε επίθεση εναντίον ευαίσθητων κουρδικών εγκαταστάσεων αποκτά αναπόφευκτα και διπλωματική διάσταση.
Ο Τραμπ έφερε το θέμα στο φως
Η υπόθεση απέκτησε δημοσιότητα μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αποκάλυψε ότι η Ουάσινγκτον βρίσκεται σε επικοινωνία με την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης μέσω ανεπίσημων διαύλων.
Οι Φρουροί της Επανάστασης διέψευσαν την ύπαρξη τέτοιων επαφών.
Ωστόσο, το Axios μετέδωσε τη Δευτέρα, επικαλούμενο πηγές με γνώση των συνομιλιών, ότι η κυβέρνηση Τραμπ είχε πράγματι δημιουργήσει μήνες νωρίτερα ένα μυστικό κανάλι με την ηγεσία των Φρουρών.
Η απόφαση φέρεται να ελήφθη όταν στην Ουάσινγκτον άρχισαν να υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο οι επίσημοι Ιρανοί διαπραγματευτές διέθεταν την πραγματική πολιτική ισχύ ώστε να δεσμεύσουν το ιρανικό σύστημα εξουσίας σε μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Τρεις πηγές με άμεση γνώση των επαφών, σύμφωνα με το Axios, ανέφεραν ότι η αμερικανική κυβέρνηση επέλεξε τον Νετσιρβάν Μπαρζανί ακριβώς επειδή απολαμβάνει υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης και στις δύο πρωτεύουσες.
Ένας Κούρδος ηγέτης ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον.
Ο Νετσιρβάν Μπαρζανί βρίσκεται επικεφαλής μιας πολιτικής οντότητας που επί δεκαετίες έχει στηριχθεί σε στενή σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί να αγνοήσει την ισχύ και τη γεωγραφική εγγύτητα του Ιράν.
Το Ιρακινό Κουρδιστάν γνωρίζει πολύ καλά το κόστος της σύγκρουσης μεταξύ μεγαλύτερων δυνάμεων.
Αυτό του δίνει ταυτόχρονα κίνητρο και δυνατότητα να λειτουργήσει ως ενδιάμεσος.
Η αξία ενός τέτοιου μεσολαβητή είναι ακριβώς ότι δεν απαιτείται οι δύο αντίπαλοι να εμφανιστούν δημοσίως ότι διαπραγματεύονται μεταξύ τους.
Μπορούν να μεταφέρουν προειδοποιήσεις, όρους, κόκκινες γραμμές ή πιθανά σημεία συμβιβασμού χωρίς να αναλαμβάνουν το πολιτικό κόστος μιας επίσημης επαφής.
Παράλληλη αποστολή μεταξύ Βαγδάτης και Δαμασκού
Ο ρόλος του Μπαρζανί φαίνεται, πάντως, να ξεπερνά τον άξονα ΗΠΑ–Ιράν.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, έχει αναλάβει παράλληλη μεσολάβηση μεταξύ Βαγδάτης και Δαμασκού, με αμερικανική υποστήριξη.
Νωρίτερα μέσα στον Αύγουστο επισκέφθηκε τη συριακή πρωτεύουσα και είχε συνομιλίες με τον πρόεδρο της Συρίας Άχμαντ αλ Σάραα, με αντικείμενο την περιφερειακή ασφάλεια και την οικονομία.
Οι επαφές αυτές φέρονται να έχουν και έναν συγκεκριμένο πολιτικό στόχο: να προετοιμάσουν το έδαφος για επίσημη επίσκεψη του Ιρακινού πρωθυπουργού στη Συρία πριν από το τέλος του έτους.
Αυτό σημαίνει ότι ο Μπαρζανί επιχειρεί να καταστεί διαμεσολαβητικός κόμβος σε περισσότερα από ένα ανοιχτά μέτωπα της περιοχής.
Γιατί έχει σημασία ο παράγοντας Καανί
Η αναφορά στον Ισμαΐλ Καανί είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Η αμερικανική κυβέρνηση, σύμφωνα με το Axios, φέρεται να αναζητούσε απευθείας πρόσβαση σε πρόσωπα που μπορούν πραγματικά να επηρεάσουν τις αποφάσεις της ιρανικής ηγεσίας.
Στο ιρανικό σύστημα, το υπουργείο Εξωτερικών δεν είναι πάντοτε το μοναδικό ή το αποφασιστικό κέντρο για ζητήματα πολέμου, ασφάλειας και περιφερειακής στρατηγικής.
Οι Φρουροί της Επανάστασης αποτελούν αυτόνομο και εξαιρετικά ισχυρό πόλο.
Επομένως, μια επαφή που φθάνει μέσω Μπαρζανί έως τον διοικητή της Δύναμης Κουντς δίνει στην Ουάσινγκτον πρόσβαση σε πολύ διαφορετικό επίπεδο του ιρανικού συστήματος σε σύγκριση με μια συνηθισμένη διπλωματική ανταλλαγή.
Μυστική διπλωματία ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται
Το μεγαλύτερο παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι οι επαφές αυτές φαίνεται να πραγματοποιούνται ενώ οι δύο πλευρές εξακολουθούν να βρίσκονται σε βαθιά αντιπαράθεση.
Αυτό, όμως, δεν είναι ασυνήθιστο στη διεθνή πολιτική.
Ακριβώς στις πιο επικίνδυνες περιόδους, οι μυστικοί δίαυλοι αποκτούν μεγαλύτερη αξία, επειδή μπορούν να αποτρέψουν μια λανθασμένη εκτίμηση ή ένα στρατιωτικό επεισόδιο από το να μετατραπεί σε ανεξέλεγκτη σύγκρουση.
Η διαφορά είναι ότι στην περίπτωση αυτή ο ενδιάμεσος δεν είναι κάποια μεγάλη ουδέτερη δύναμη.
Είναι ο πρόεδρος του Ιρακινού Κουρδιστάν.
Και αυτό αναδεικνύει την αυξανόμενη διπλωματική βαρύτητα του Ερμπίλ σε μια Μέση Ανατολή όπου οι παλιές συμμαχίες και οι παραδοσιακοί δίαυλοι επικοινωνίας έχουν αποδυναμωθεί.
Εάν οι πληροφορίες των Al Arabiya/Al Hadath και Axios επιβεβαιώνονται, ο Νετσιρβάν Μπαρζανί βρίσκεται σήμερα σε μια εξαιρετικά λεπτή θέση: ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, με αποστολή να κρατήσει ανοικτό έναν δίαυλο που καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται ακόμη έτοιμη να παραδεχθεί πλήρως ότι χρειάζεται.