Με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Παράξενοι καιροί», ο απόστρατος πρέσβης της Τουρκίας και πρώην επικεφαλής της τουρκικής διπλωματικής αποστολής στην Ουάσιγκτον, Ναμίκ Ταν, προχώρησε σε μία αιχμηρή αποτίμηση της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Ερντογάν.
Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Στην εκτενή ανάρτησή του, ο Ταν καταγράφει σειρά αντιφάσεων, θεσμικών κενών και διαφορετικών δημόσιων εκδοχών για κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, με επίκεντρο την αποκαλούμενη Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν.
Ο έμπειρος Τούρκος διπλωμάτης θέτει ευθέως το ερώτημα εάν υπάρχει ολοκληρωμένο και δεσμευτικό κείμενο, ποιο είναι το πραγματικό περιεχόμενό του και πότε πρόκειται να κατατεθεί προς έγκριση στην τουρκική Εθνοσυνέλευση.
Παρά τις επίσημες ανακοινώσεις περί υπογραφής, το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με τον Ταν, αφήνει ανοικτό ακόμη και το ενδεχόμενο όσα παρουσιάστηκαν ως ιστορική συμφωνία συλλογικής άμυνας να περιορίζονται, επί του παρόντος, σε μία κοινή πολιτική διακήρυξη.
TUHAF ZAMANLAR
Mekke’de varılan üçlü savunma anlaşmasının var olup olmadığı, varsa içeriğinin ne olduğu ve TBMM’ye ne zaman getirileceği yoksa üzerinde uzlaşılanın bir basın açıklamasından mı ibaret olduğu belirsiz.
Belirli olan yani bildiğimiz ABD Başkanı Trump’ın kendi sosyal…
— Namık Tan (@NamikTan) August 18, 2026
Τρεις διαφορετικές εκδοχές για την ίδια συμφωνία
Ο Ναμίκ Ταν εντοπίζει ουσιαστικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η συμφωνία από τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Χακάν Φιντάν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος χαιρέτισε, με καθυστέρηση αρκετών ημερών, την υπογραφή της συμφωνίας. Στην ανάρτησή του στο Truth Social υποστήριξε ότι η εξέλιξη δείχνει πως η Μέση Ανατολή «έρχεται κοντά» και ότι τα κράτη της περιοχής θα μπορούν να υπερασπίζονται αποτελεσματικότερα τον εαυτό τους.
Έκλεισε, μάλιστα, το πανηγυρικό μήνυμά του με τη χαρακτηριστική αναφώνηση «WOW».
Ο Ερντογάν, από την πλευρά του, εμφανίστηκε περισσότερο συγκρατημένος στη συνέντευξή του στο Al Jazeera. Ανέφερε ότι, σε περίπτωση εξωτερικής επίθεσης, οι τρεις χώρες θα έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν από κοινού στα απαιτούμενα βήματα, δίνοντας παράλληλα ιδιαίτερη έμφαση στην ειρήνη, στην περιφερειακή σταθερότητα και στο μήνυμα που εκπέμπει η συμφωνία προς τον κόσμο.
Ο Τούρκος πρόεδρος άφησε επίσης ανοικτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης του σχήματος με την Αίγυπτο.
Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν προχώρησε αρκετά πιο πέρα. Χαρακτήρισε τη ρήτρα συλλογικής άμυνας «τεχνικά ίδια» με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Την ίδια στιγμή, όμως, διευκρίνισε ότι το κείμενο περιλαμβάνει γενικές δεσμεύσεις και ότι η πρακτική εφαρμογή τους θα εξαρτάται από συζητήσεις και αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων.
Μάλιστα, ο ίδιος ο Φιντάν παραδέχθηκε ότι δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη κοινή απειλή που να έχει καταγραφεί στο κείμενο. Υποστήριξε ότι η συμφωνία αποτελεί περισσότερο μία αρχική δέσμευση των τριών κρατών να ενδιαφέρονται για την ασφάλεια του ενός και του άλλου. Οι συγκεκριμένες δηλώσεις καταγράφηκαν στην ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών μέσω του Anadolu.
Αυτή ακριβώς η απόσταση μεταξύ των πανηγυρικών διατυπώσεων και των ασαφών μηχανισμών ενεργοποίησης αποτελεί, κατά τον Ταν, βασικό πρόβλημα. Δεν έχει αποσαφηνιστεί εάν μία επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη δημιουργεί αυτόματη στρατιωτική υποχρέωση, ποιος θα αποφασίζει τη μορφή της βοήθειας ούτε ποια θα είναι η προβλεπόμενη κοινοβουλευτική διαδικασία.
Η συνέντευξη Ερντογάν και το «τεράστιο κενό»
Ο Ταν ασκεί κριτική και στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνήθηκε η συνέντευξη του Τούρκου προέδρου στο Al Jazeera.
Όπως αναφέρει, το πλήρες κείμενό της δεν κατέστη άμεσα διαθέσιμο στα τουρκικά, με αποτέλεσμα να απαιτείται αναζήτηση σε διαφορετικές πηγές και μετάφραση από τα αραβικά για να σχηματιστεί μία αποσπασματική εικόνα των δηλώσεων του Ερντογάν.
Ακόμη και όταν συγκεντρώθηκαν τα επιμέρους αποσπάσματα, ο απόστρατος πρέσβης εκτιμά ότι παρέμεινε ένα «τεράστιο κενό» ως προς την ουσία της συμφωνίας, τις πραγματικές δεσμεύσεις που ανέλαβε η Τουρκία και τη θέση της νέας συμμαχίας μέσα στο ήδη περίπλοκο πλέγμα των περιφερειακών ανταγωνισμών.
Η επισήμανση δεν αφορά μόνο την επικοινωνιακή διαχείριση. Αγγίζει τον πυρήνα της θεσμικής λειτουργίας του τουρκικού κράτους, καθώς μία συμφωνία που παρουσιάζεται ως αντίστοιχη του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ συνεπάγεται δυνητικά σοβαρές στρατιωτικές και πολιτικές υποχρεώσεις.
Παρ’ όλα αυτά, η τουρκική κοινή γνώμη και η Εθνοσυνέλευση δεν έχουν πλήρη εικόνα του κειμένου.
Ο Σύρος υπουργός στην Κωνσταντινούπολη – Ο Μπάρακ αντί του Φιντάν
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο Ναμίκ Ταν και στην παρουσία του Σύρου υπουργού Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι στην Κωνσταντινούπολη.
Όπως παρατηρεί, ο Σύρος αξιωματούχος δεν εμφανίστηκε δίπλα στον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, αλλά συναντήθηκε στην περιοχή του Κεράτιου Κόλπου με τον Αμερικανό πρέσβη στην Τουρκία και ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ για τη Συρία και το Ιράκ, Τομ Μπάρακ.
Η συνάντηση αφορούσε τις αμερικανοσυριακές σχέσεις, τις περιφερειακές εξελίξεις, την πλήρη άρση των κυρώσεων και την ανοικοδόμηση της Συρίας, σύμφωνα με τη συριακή κρατική υπηρεσία SANA.
Τη σχετική φωτογραφία δημοσιοποίησε η συριακή πλευρά, με τον Ταν να στέκεται και στον έντονα ανεπίσημο χαρακτήρα της εικόνας: ο Σαϊμπάνι εμφανίστηκε με κοστούμι και γραβάτα, ενώ ο Μπάρακ τον υποδέχθηκε με μπλούζα πόλο.
Πίσω από τον συμβολισμό της εικόνας βρίσκεται ένα σοβαρότερο πολιτικό ερώτημα. Η Κωνσταντινούπολη εμφανίζεται να λειτουργεί ως επιχειρησιακή βάση της αμερικανικής διπλωματίας για τον συριακό φάκελο, με τον Μπάρακ να συνομιλεί απευθείας με τη νέα ηγεσία της Δαμασκού και να αναλαμβάνει ρόλο κεντρικού διαμεσολαβητή.
Η Άγκυρα επιδιώκει να παρουσιάζεται ως η δύναμη με τη μεγαλύτερη επιρροή στη μεταπολεμική Συρία. Ωστόσο, η εικόνα που περιγράφει ο Ταν δείχνει ότι ο πραγματικός συντονισμός των κρίσιμων επαφών περνά σε μεγάλο βαθμό μέσα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το τηλεφώνημα Τραμπ–Ερντογάν και η ισραηλινή επίθεση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πραγματοποιήθηκε και η τελευταία τηλεφωνική επικοινωνία του Ερντογάν με τον Τραμπ. Η τουρκική προεδρία δεν διευκρίνισε ποια πλευρά ζήτησε τη συνομιλία.
Ανακοίνωσε, ωστόσο, ότι ο Ερντογάν παρουσίασε στον Αμερικανό πρόεδρο την τριμερή συμφωνία με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία ως ισχυρή συμβολή στην περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Στη συνομιλία συζητήθηκαν επίσης το Ιράν, η Γάζα και οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις, σύμφωνα με το Reuters.
Σχεδόν ταυτόχρονα, το Ισραήλ έπληξε την αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στη βορειοδυτική Συρία, σε απόσταση περίπου 70 χιλιομέτρων από τα τουρκικά σύνορα.
Σύμφωνα με τα συριακά μέσα, πραγματοποιήθηκαν οκτώ πλήγματα στον διάδρομο και στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης της βάσης, χωρίς να αναφερθούν θύματα.
Η δημόσια επίκριση της επίθεσης δεν ήρθε μόνο από την Άγκυρα και τη Δαμασκό. Ο Τομ Μπάρακ τη χαρακτήρισε «περιττή κλιμάκωση» που δεν υπηρετεί την περιφερειακή σταθερότητα, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η κυβέρνηση του Άχμεντ αλ-Σάρα έχει επιλέξει την αποκλιμάκωση και δεν διατηρεί επιθετική στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Για τον Ταν, η αλληλουχία είναι αποκαλυπτική: η Τουρκία ανακοινώνει μία νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, ο Τραμπ τη χαιρετίζει, αλλά ο Αμερικανός απεσταλμένος εξακολουθεί να διαχειρίζεται προσωπικά τις ισορροπίες μεταξύ Συρίας, Τουρκίας και Ισραήλ.
Την ίδια στιγμή, ισραηλινά αεροσκάφη πλήττουν μία βάση κοντά στα τουρκικά σύνορα, χωρίς η νέα συμφωνία της Μέκκας να έχει οποιαδήποτε εμφανή λειτουργική επίδραση.
«Πού βρίσκονται οι υποσχέσεις του Τραμπ;»
Ο απόστρατος πρέσβης επαναφέρει, τέλος, το ζήτημα των δεσμεύσεων που είχε αναλάβει ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
Όπως επισημαίνει, δεν υπάρχουν ακόμη απτά νέα για την υλοποίησή τους, ενώ η τουρκική κυβέρνηση προβάλλει ως μεγάλη επιτυχία μία τριμερή συμφωνία της οποίας οι κρίσιμες λεπτομέρειες παραμένουν άγνωστες.
Το συμπέρασμα του Ναμίκ Ταν είναι ότι οι στόχοι, τα διαθέσιμα μέσα και οι σχέσεις συμμαχίας της Τουρκίας δεν βρίσκονται σε υγιή ευθυγράμμιση. Η επιδίωξη ενεργότερου περιφερειακού ρόλου είναι θεμιτή, αλλά δεν μπορεί να είναι βιώσιμη χωρίς νομική σαφήνεια, ισχυρό θεσμικό συντονισμό και διαφανή ενημέρωση.
Η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως αυτόνομος πόλος ισχύος, παραμένει όμως εξαρτημένη από τις αμερικανικές αποφάσεις, τις νατοϊκές ισορροπίες και τις κινήσεις του Ισραήλ στη Συρία.
Όσο οι επίσημες δηλώσεις διαφέρουν μεταξύ τους και τα πραγματικά κείμενα των συμφωνιών παραμένουν κλειστά, η εικόνα στρατηγικής αυτονομίας θα συνοδεύεται από αυξανόμενη αβεβαιότητα.
«Στην εξωτερική πολιτική χρειάζονται περισσότερη διαφάνεια, θεσμική αρμονία και στρατηγική συνέπεια», είναι το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του.
Διαφορετικά, καταλήγει, η περιορισμένη ροή πληροφοριών και οι αντιφάσεις στις κυβερνητικές τοποθετήσεις θα συνεχίσουν να ενισχύουν τη σύγχυση γύρω από την πραγματική θέση της Τουρκίας.