breaking newsΕλλάδα

Η έμπρακτη οικοδόμηση του πολυπολικού κόσμου και η αναδιάρθρωση του διεθνούς συστήματος

Του Δημήτρη Παπαδογιάννη

Εισαγωγή

Η Σύνοδος Κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στην πόλη Shenzhen της Κίνας αποκτά αξιοσημείωτη γεωπολιτική σημασία με το παγκόσμιο βλέμμα στραμμένο πάνω της, καθώς στο περιθώριό της πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ των Προέδρων των ΗΠΑ, Donald Trump, της Ρωσίας, Vladimir Putin, και της Κίνας, Xi Jinping, τουτέστιν των τριών πλανητικών υπερδυνάμεων και φυσικά πυρηνικών δρώντων. Η συνάντηση των ηγετών των τριών κρατών με την ισχυρότερη παγκόσμια επιρροή έλαβε χώρα σε μια περίοδο έντονων διεθνών ανταγωνισμών, ανακατατάξεων ισχύος και αμφισβήτησης της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης. Μέσα από την τρέχουσα Σύνοδο Κορυφής ο κόσμος βιώνει μία από τις πιο ιστορικές στιγμές της μεταψυχροπολεμικής περιόδου και σταδιακά καθίσταται πλέον έκδηλο πως φυτεύονται οι σπόροι της μετάβασης σε μία νέα γεωπολιτική τάξη πραγμάτων.

Η ατζέντα και οι στρατηγικές επιδιώξεις

Η ατζέντα των συνομιλιών επικεντρώθηκε σε πέντε βασικούς άξονες: την πυρηνική ασφάλεια και τον έλεγχο των εξοπλισμών, τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή με την περίπτωση του Ιράν στο μικροσκόπιο, την ενεργειακή ασφάλεια, καθώς και τη μεταρρύθμιση του διεθνούς θεσμικού συστήματος. Παράλληλα, οι οικονομικές και τεχνολογικές σχέσεις, ο εμπορικός ανταγωνισμός του αμερικανικού και του σινικού παράγοντα καθώς και η πρόσβαση σε κρίσιμα τεχνολογικά εργαλεία, αποτελούν καθοριστικές παραμέτρους της ευρύτερης στρατηγικής αντιπαράθεσης.

Για την Ουάσιγκτον, η απευθείας επικοινωνία με τη Μόσχα και το Πεκίνο αποτελεί μέσο διαχείρισης των διεθνών κινδύνων και διατήρησης ή διάσωσης της αμερικανικής επιρροής. Η Ρωσία επιδιώκει την ενίσχυση της διεθνούς διαπραγματευτικής της θέσης και την αναγνώρισή της ως αναγκαίου παράγοντα της παγκόσμιας ασφάλειας. Αντίστοιχα, η Κίνα αξιοποιεί τη διπλωματική της παρουσία για να ενισχύσει τον ρόλο της ως κεντρικού πόλου της διεθνούς πολιτικής και οικονομικής αρχιτεκτονικής. Επιπλέον επιδιώκει την κατασίγαση των δύο εν εξελίξει εντονότερων πολεμικών κρίσεων (Ουκρανία και Μέση Ανατολή) ώστε να απελευθερώσει με μεγαλύτερη ασφάλεια την εμπορική της δραστηριότητα. Εν ολίγοις και οι τρεις πόλοι ισχύος στοχεύουν στη στρατηγική τους αναβάθμιση.

Η αναδιαμόρφωση της διεθνούς ισορροπίας ισχύος

Η συνάντηση δεν σηματοδοτεί κατ’ ανάγκη τη συγκρότηση μιας νέας στρατηγικής συμμαχίας των τριών δυνάμεων. Τουναντίον, αναδεικνύει τη μετάβαση προς ένα περισσότερο σύνθετο και ανταγωνιστικό πολυπολικό σύστημα, στο οποίο η συνεργασία και η αντιπαράθεση συνυπάρχουν. Πρόκειται για μία νέας μορφής διεθνή δομή από την οποία απουσιάζει ο απόλυτος ηγεμόνας και η παγκόσμια επιρροή επιμερίζεται σε περισσότερους πλην ισχυρούς παίκτες συνάμα.

Η Κίνα φαίνεται να ενισχύει τη διπλωματική και οικονομική της ακτινοβολία, διατηρώντας παράλληλα τη στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία και τον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ. Η Μόσχα αποκτά πρόσθετο διπλωματικό περιθώριο, αν και η αυξανόμενη οικονομική εξάρτησή της από το Πεκίνο περιορίζει την αυτονομία των επιλογών της. Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία της, αποφεύγοντας την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση των ανταγωνισμών. Επιπρόσθετα αντανακλά την αυστηρή κρατοκεντρική αντίληψη του Προέδρου Trump για την επίλυση των διευθέτηση των διεθνών διαφορών. Όπως προκρίνει τη διπλωματική συνεννόηση σε διακρατικό επίπεδο παρά μέσω διεθνών οργανισμών.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η ευρωπαϊκή διάσταση. Η πιθανότητα διμερών ή τριμερών διευθετήσεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταδεικνύει τα όρια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και ενισχύει την ανάγκη αναβάθμισης των αμυντικών και διπλωματικών της δυνατοτήτων. Στην τρέχουσα φάση η Ε.Ε. δείχνει να έχει μείνει στο περιθώριο ως ο παθητικός παρατηρητής και ο πραγματικός απομονωμένος.

Προοπτικές και συμπεράσματα

Για την επόμενη ημέρα διαγράφονται τρεις βασικές προοπτικές: πρώτον, η επιλεκτική συνεργασία των μεγάλων δυνάμεων σε ζητήματα πυρηνικής ασφάλειας και ενέργειας· δεύτερον, η συνέχιση της ανταγωνιστικής πολυπολικότητας, με επίκεντρο την τεχνολογία, το εμπόριο και τη στρατιωτική ισχύ· και τρίτον, η ενίσχυση μιας διεθνούς διπλωματίας στην οποία οι μεγάλες δυνάμεις θα επιχειρούν να διαχειρίζονται περιφερειακές κρίσεις μέσω άμεσων διαπραγματεύσεων ώστε να μην εκτροχιαστούν από τον έλεγχο.

Εν συνόλω, η συνάντηση στο πλαίσιο του APEC αποτελεί ένδειξη της αυξανόμενης σημασίας της διπλωματίας των μεγάλων δυνάμεων στη διαμόρφωση της διεθνούς τάξης. Ωστόσο, η συμβολική της διάσταση δεν πρέπει να συγχέεται με μια ουσιαστική ανακατανομή της παγκόσμιας ισχύος. Η πραγματική της σημασία θα κριθεί από το κατά πόσο οι συνομιλίες θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες συμφωνίες και μηχανισμούς συνεργασίας.

Το κεντρικό γεωπολιτικό διακύβευμα έγκειται στο εάν η διεθνής κοινότητα θα οδηγηθεί σε ένα περισσότερο σταθερό πολυπολικό σύστημα, βασισμένο στη συνεννόηση και την ισορροπία συμφερόντων ή σε μια νέα περίοδο ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, με αυξημένους κινδύνους για την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια

Back to top button