Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η Τουρκία επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση και να αναδειχθεί σε βασικό κόμβο εμπορίου και ενέργειας ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη, με τους Financial Times να επισημαίνουν ότι η Άγκυρα προωθεί πλέον πιο επιθετικά τον λεγόμενο «Μεσαίο Διάδρομο» ως χερσαία εναλλακτική απέναντι σε θαλάσσια σημεία ασφυξίας όπως το Στενό του Ορμούζ. Στο επίκεντρο αυτού του σχεδίου βρίσκεται η προοπτική επαναλειτουργίας τουρκικών διελεύσεων προς την Αρμενία, ώστε να ενεργοποιηθεί μια νέα εμπορική αρτηρία που θα συνδέει την Ευρώπη με την Ασία μέσω του Νοτίου Καυκάσου. Το δημοσίευμα συνδέει άμεσα αυτή την επιδίωξη με το TRIPP, το αμερικανικά υποστηριζόμενο σχέδιο διαδρόμου που προβλέπει διέλευση μέσω της νότιας Αρμενίας προς το Ναχιτσεβάν και από εκεί προς την Τουρκία.
Σύμφωνα με το ίδιο πλαίσιο ανάλυσης, η τουρκική φιλοδοξία δεν ξεκινά από το μηδέν. Η χώρα ήδη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές: περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διέρχονται από τον Βόσπορο, ενώ ο αγωγός Μπακού–Τιφλίδα–Τζεϊχάν διαθέτει δυναμικότητα έως 1,2 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Παράλληλα, η συζήτηση για έναν μελλοντικό Trans-Caspian αγωγό φυσικού αερίου παραμένει στο τραπέζι ως πιθανός πολλαπλασιαστής της γεωοικονομικής σημασίας της Τουρκίας.
Το βασικό επιχείρημα της Άγκυρας είναι ότι οι αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και η αβεβαιότητα γύρω από το Ορμούζ δίνουν νέα ώθηση σε χερσαίες διαδρομές που παρακάμπτουν τα παραδοσιακά θαλάσσια περάσματα. Η στρατηγική αυτή δεν στηρίζεται μόνο στην ενέργεια, αλλά και στο εμπόριο, καθώς ο «Μεσαίος Διάδρομος» προβάλλεται ως ταχύτερη σύνδεση Ασίας–Ευρώπης. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σκληρή από τη φιλοδοξία: η Παγκόσμια Τράπεζα έχει επισημάνει ότι ακόμη και στην περίπτωση ομαλής ανάπτυξης, ο Middle Corridor θα παραμείνει κυρίως ένας περιφερειακός διάδρομος και μικρός παίκτης για το διαηπειρωτικό εμπόριο, παρότι οι όγκοι μέσω Κασπίας θα μπορούσαν να τριπλασιαστούν έως το 2030 σε σχέση με το 2021.
Αυτό ακριβώς είναι και το κεντρικό συμπέρασμα των Financial Times. Η τουρκική επιδίωξη είναι σαφής, όμως η αντικατάσταση θαλάσσιων κομβικών σημείων όπως το Στενό του Ορμούζ στο άμεσο μέλλον παραμένει μάλλον απίθανη. Η επιτυχία του σχεδίου θα εξαρτηθεί από μια σειρά βαριών προϋποθέσεων: από τις πολιτικές συμφωνίες ανάμεσα σε Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν, από τη σταθερή αμερικανική στήριξη, από μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε υποδομές, αλλά και από το κατά πόσο η περιοχή θα αποφύγει νέες εκρήξεις αστάθειας.
Και αυτό γιατί το περιβάλλον ασφαλείας μόνο σταθερό δεν είναι. Το Reuters σημειώνει ότι το Ορμούζ παραμένει το κρισιμότερο σημείο διέλευσης πετρελαίου και αερίου στον κόσμο, μεταφέροντας υπό φυσιολογικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς, ενώ ακόμη και σε φάσεις προσωρινής αποκλιμάκωσης η αποκατάσταση των ροών δεν θεωρείται καθόλου απλή υπόθεση. Με άλλα λόγια, η Τουρκία βλέπει ευκαιρία, αλλά αυτή η ευκαιρία γεννιέται μέσα σε ένα περιβάλλον σύγκρουσης, αβεβαιότητας και υψηλού γεωπολιτικού ρίσκου.
Σενάριο σκληρής αντίδρασης από Τεχεράνη
Στο ίδιο θέμα, ο Αρμένιος αναλυτής, Μίκα Μπανταλιάν σχολιάζει σε ιδιαίτερα δραματικούς τόνους ότι η τουρκική προώθηση του «Μεσαίου Διαδρόμου» μέσω αρμενικού εδάφους δεν συνιστά απλώς μια εμπορική ή συγκοινωνιακή πρωτοβουλία, αλλά μια εξέλιξη που, κατά την εκτίμησή του, στρέφεται ευθέως κατά των ιρανικών συμφερόντων.
Υποστηρίζει ότι η αξιοποίηση της Αρμενίας ως εναλλακτικής οδού απέναντι στο Ορμούζ μπορεί να οδηγήσει την Τεχεράνη σε σκληρή αντίδραση, ακόμη και σε στρατιωτική παρέμβαση στο Σιουνίκ, προκειμένου να αποτραπεί ο γεωπολιτικός αποκλεισμός του Ιράν. Κατά τον ίδιο, η επιτάχυνση του έργου TRIPP δεν προμηνύει εμπορική εξομάλυνση, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο ενός μεγάλου και αιματηρού πολέμου, τον οποίο συνδέει άμεσα και με τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στην Αρμενία.