Ιδιαίτερη πολιτική και διπλωματική βαρύτητα αποκτά η επίσκεψη του Αμερικανού πρέσβη στην Ινδία και ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ για τη Νότια και Κεντρική Ασία, Σέρτζιο Γκορ, στο Σριναγκάρ του Τζαμού και Κασμίρ.
Πρόκειται για μια επίσκεψη που κάθε άλλο παρά συνηθισμένη μπορεί να χαρακτηριστεί: ο Γκορ γίνεται μόλις ο πέμπτος εν ενεργεία πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ινδία που επισκέπτεται επιβεβαιωμένα την πόλη τα τελευταία 30 χρόνια.
Η παρουσία του Αμερικανού διπλωμάτη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της σαφούς τοποθέτησής του για το καθεστώς της περιοχής.
Μετά τη συνάντησή του με τον επικεφαλής της κυβέρνησης του Τζαμού και Κασμίρ, Ομάρ Αμπντουλάχ, ο Γκορ χαρακτήρισε το Τζαμού και Κασμίρ «σημαντικό τμήμα της Ινδίας», στέλνοντας ένα μήνυμα που αναπόφευκτα διαβάζεται και πέρα από τα ινδικά σύνορα.
Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερο βάρος λόγω της μακρόχρονης αντιπαράθεσης Ινδίας και Πακιστάν για το Κασμίρ και της ευαισθησίας με την οποία το Νέο Δελχί αντιμετωπίζει οποιαδήποτε εξωτερική αναφορά στο ζήτημα.
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρέσβης άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης της αμερικανικής ταξιδιωτικής οδηγίας για το Τζαμού και Κασμίρ, κάτι που, εφόσον υλοποιηθεί, θα μπορούσε να αποκτήσει τόσο συμβολικό όσο και πρακτικό χαρακτήρα.
Πρώτη επίσκεψη του Γκορ στο Τζαμού και Κασμίρ
Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη του Σέρτζιο Γκορ στην περιοχή μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ως πρέσβη των ΗΠΑ στην Ινδία.
Η χρονική συγκυρία μόνο αδιάφορη δεν είναι.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, στην ομιλία του για την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Ινδίας στις 15 Αυγούστου, ο Ομάρ Αμπντουλάχ επανέφερε με ένταση το αίτημα για αποκατάσταση του καθεστώτος του Τζαμού και Κασμίρ ως ομόσπονδου κρατιδίου.
Το Τζαμού και Κασμίρ έχασε το προηγούμενο ειδικό συνταγματικό καθεστώς του το 2019, όταν η κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι προχώρησε στην κατάργηση των βασικών προβλέψεων του Άρθρου 370 του ινδικού Συντάγματος και στην αναδιοργάνωση της περιοχής.
Ο Αμπντουλάχ υποστηρίζει ότι η επαναφορά της πολιτειακής υπόστασης θα ενίσχυε τον ινδικό ομοσπονδιακό χαρακτήρα και έχει καταστήσει το συγκεκριμένο ζήτημα κεντρικό αίτημα της κυβέρνησής του.
Ωστόσο, πριν από τη συνάντησή του με τον Γκορ φρόντισε να χαράξει μία ξεκάθαρη γραμμή: δήλωσε ότι δεν επρόκειτο να συζητήσει τα εσωτερικά πολιτικά ζητήματα του Τζαμού και Κασμίρ με τον Αμερικανό πρέσβη, υπογραμμίζοντας ότι αυτά πρέπει να επιλυθούν με την κεντρική κυβέρνηση στο Νέο Δελχί και όχι με την Ουάσιγκτον.
Μόλις πέντε Αμερικανοί πρέσβεις σε τρεις δεκαετίες
Η σπανιότητα τέτοιων επισκέψεων αποτυπώνεται στην ίδια τη διπλωματική ιστορία των τελευταίων δεκαετιών.
Από το 1996 μέχρι σήμερα, σύμφωνα με το Sunday Guardian, μόλις πέντε εν ενεργεία πρέσβεις των ΗΠΑ στην Ινδία έχουν πραγματοποιήσει επιβεβαιωμένες επισκέψεις στο Σριναγκάρ: οι Φρανκ Γουίσνερ, Ρόμπερτ Μπλάκγουιλ, Τίμοθι Ρόμερ, Κένεθ Τζάστερ και πλέον ο Σέρτζιο Γκορ.
Οι επιβεβαιωμένες επισκέψεις είναι συνολικά έξι, καθώς ο Τζάστερ βρέθηκε δύο φορές στην περιοχή.
Ο Φρανκ Γουίσνερ επισκέφθηκε το Κασμίρ τον Αύγουστο του 1996, σε μία περίοδο κατά την οποία η περιοχή βρισκόταν στη δίνη ένοπλης βίας και βαθιάς πολιτικής αβεβαιότητας.
Ο Ρόμπερτ Μπλάκγουιλ ακολούθησε τον Δεκέμβριο του 2002, συνοδευόμενος από ανώτερα στελέχη της αμερικανικής πρεσβείας, λαμβάνοντας ενημέρωση για την κατάσταση ασφαλείας και τη Γραμμή Ελέγχου που χωρίζει τις υπό ινδικό και πακιστανικό έλεγχο περιοχές.
Τον Μάρτιο του 2011, ο Τίμοθι Ρόμερ επισκέφθηκε το Τζαμού και Κασμίρ και συναντήθηκε επίσης με τον Ομάρ Αμπντουλάχ. Ιδιαίτερη σημασία είχε τότε η απόφασή του να μην πραγματοποιήσει συναντήσεις με αυτονομιστές ηγέτες.
Ο Κένεθ Τζάστερ πραγματοποίησε αυτόνομη επίσκεψη στο Σριναγκάρ τον Αύγουστο του 2018, ενώ επέστρεψε τον Ιανουάριο του 2020 ως μέλος αντιπροσωπείας ξένων διπλωματών που είχε οργανώσει το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών μετά την κατάργηση του ειδικού καθεστώτος του Άρθρου 370.
Έτσι, η παρουσία του Γκορ αποτελεί την πρώτη αυτόνομη επίσκεψη εν ενεργεία Αμερικανού πρέσβη στο Τζαμού και Κασμίρ από τον Αύγουστο του 2018.
Το μήνυμα της Ουάσιγκτον
Το σημαντικότερο στοιχείο, όμως, βρίσκεται στην πολιτική σημειολογία.
Το Κασμίρ αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πλέον επικίνδυνα γεωπολιτικά ρήγματα της Ασίας, καθώς βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης μεταξύ δύο πυρηνικών δυνάμεων, της Ινδίας και του Πακιστάν, ενώ η ευρύτερη εξίσωση επηρεάζεται και από την Κίνα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επιλογή ενός εν ενεργεία Αμερικανού πρέσβη —ο οποίος ταυτόχρονα έχει ρόλο ειδικού απεσταλμένου για τη Νότια και Κεντρική Ασία— να μεταβεί στο Σριναγκάρ και στη συνέχεια να περιγράψει δημόσια το Τζαμού και Κασμίρ ως «σημαντικό τμήμα της Ινδίας» δεν περνά απαρατήρητη.
Η Ουάσιγκτον δεν παρεμβαίνει με τη συγκεκριμένη επίσκεψη στο εσωτερικό αίτημα για αποκατάσταση της πολιτειακής υπόστασης της περιοχής. Αντίθετα, ο ίδιος ο Αμπντουλάχ ξεκαθάρισε ότι το συγκεκριμένο θέμα αφορά τις σχέσεις του Σριναγκάρ με το Νέο Δελχί.
Αυτό που έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική αξία είναι η δημόσια αμερικανική αναφορά στη σύνδεση του Τζαμού και Κασμίρ με την Ινδία.
Και έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία η στρατηγική σημασία της Ινδίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αυξηθεί κατακόρυφα λόγω του ανταγωνισμού με την Κίνα και της προσπάθειας διαμόρφωσης νέων ισορροπιών στον Ινδοειρηνικό.
Για το Νέο Δελχί, επομένως, η επίσκεψη έχει σαφή συμβολική αξία. Για το Ισλαμαμπάντ, αντιθέτως, η φρασεολογία του Αμερικανού πρέσβη είναι δύσκολο να περάσει απαρατήρητη.
Ο Σέρτζιο Γκορ μπορεί να είναι μόλις ο πέμπτος Αμερικανός πρέσβης που φθάνει στο Σριναγκάρ μέσα σε τρεις δεκαετίες, όμως το πραγματικό βάρος της επίσκεψης βρίσκεται σε κάτι περισσότερο από τη στατιστική της σπανιότητα: στο πολιτικό μήνυμα που εκπέμπει η παρουσία ενός κορυφαίου Αμερικανού διπλωμάτη σε μία από τις πιο ευαίσθητες γεωπολιτικές περιοχές της Ασίας.