Καθώς οι μουσουλμάνες γυναίκες στο Κεμπέκ διαμαρτύρονται για τους περιορισμούς στη χρήση της χιτζάμπ σε ορισμένους χώρους εργασίας του δημόσιου τομέα, συνεντεύξεις με γυναίκες στο Κεντρικό Τζαμί της Οτάβα αποκαλύπτουν μια άλλη διάσταση της συζήτησης για τη θρησκευτική ελευθερία: τις άνισες προσδοκίες που επιβάλλονται στις γυναίκες μέσα στις ίδιες τις θρησκευτικές τους κοινότητες.
Στις 5 Οκτωβρίου, μέλη της οργάνωσης Québécoises Musulmanes Tannées συγκεντρώθηκαν στο Μόντρεαλ για τη 18η συνεχόμενη εβδομαδιαία διαμαρτυρία τους ενάντια στους νόμους του Κεμπέκ περί κοσμικότητας. Οι διαδηλώτριες υποστήριξαν ότι οι περιορισμοί στα θρησκευτικά σύμβολα, συμπεριλαμβανομένης της χιτζάμπ, περιορίζουν τις ευκαιρίες απασχόλησης των γυναικών και την ελευθερία τους να ασκούν τη θρησκεία τους.
«Αυτοί οι νόμοι πρέπει να καταργηθούν», δήλωσε μια διαδηλώτρια στο City News, ένα τοπικό ειδησεογραφικό μέσο. «Ή να αναβληθούν επ’ αόριστον, εάν δεν μπορούν να καταργηθούν».
«Το Κεμπέκ έχει κάθε δικαίωμα να υπερασπιστεί τον κοσμικό χαρακτήρα της επαρχίας του περιορίζοντας τη χιτζάμπ από τον δημόσιο τομέα. Όχι μόνο προστατεύει την κοσμικότητα, αλλά προστατεύει και τις γυναίκες». — Yasmine Mohammed
Οι διαμαρτυρίες έχουν αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για το δικαίωμα των μουσουλμάνων γυναικών να φορούν τη χιτζάμπ. Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με το αν οι γυναίκες απολαμβάνουν την ίδια ελευθερία να απορρίπτουν τα θρησκευτικά ενδύματα και τις προσδοκίες εντός των κοινοτήτων τους.
Μέσα στο Κεντρικό Τζαμί της Οτάβα
Η διαμάχη με ώθησε να πραγματοποιήσω μια επίσκεψη την Παρασκευή στο Κεντρικό Τζαμί της Οτάβα, το οποίο λειτουργεί υπό τη Μουσουλμανική Ένωση της Οτάβα· ο διαχωρισμός μεταξύ ανδρών και γυναικών ήταν αμέσως αισθητός.
Οι γυναίκες πιστές οδηγούνταν σε μια ξεχωριστή είσοδο στο πίσω μέρος του κτιρίου. Αναμενόταν από τις γυναίκες να ντύνονται σεμνά, καλύπτοντας το σώμα τους και αποφεύγοντας τα στενά ρούχα.
Ενώ ο ιμάμης εκφωνούσε το κήρυγμά του στην αίθουσα προσευχής των ανδρών, οι γυναίκες συγκεντρώνονταν σε έναν άλλο χώρο και παρακολουθούσαν το κήρυγμα μέσω οθόνης.
Ο διαχωρισμός ήταν τόσο περιοριστικός που, ως γυναίκα, δεν μπόρεσα να εισέλθω ή να παρατηρήσω από κοντά τον χώρο προσευχής των ανδρών.
Ο διαχωρισμός των φύλων κατά τη διάρκεια της προσευχής είναι συνήθης στην παραδοσιακή ισλαμική πρακτική και γενικά εξηγείται μέσω θρησκευτικών διδασκαλιών που αφορούν τη σεμνότητα και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Ωστόσο, οι διευθετήσεις που παρατηρήθηκαν στο τζαμί έθεσαν ερωτήματα σχετικά με την πρόσβαση των γυναικών στους θρησκευτικούς χώρους και τις διαφορετικές προσδοκίες που διέπουν τη συμμετοχή τους.
Είναι η Χιτζάμπ Προσωπική Επιλογή;
Μετά τις προσευχές της Παρασκευής, πήρα συνέντευξη από δύο μουσουλμάνες γυναίκες σχετικά με τη χιτζάμπ, την ισότητα των φύλων, τις θρησκευτικές υποχρεώσεις και την προσωπική ελευθερία.
Και οι δύο υπερασπίστηκαν τη χρήση της χιτζάμπ ως δική τους απόφαση.
Όταν ρωτήθηκε αν μέλη της οικογένειάς της επηρέασαν την επιλογή της, η μία γυναίκα απάντησε: «Σίγουρα όχι εξαιτίας κάποιου μέλους της οικογένειας».
Εξήγησε ότι άρχισε να φοράει τη χιτζάμπ στα 16 της, επειδή πίστευε ότι ο Αλλάχ έδωσε εντολή στις γυναίκες να ντύνονται σεμνά.
Περιέγραψε επίσης αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα αγόρια και οι νεαροί άνδρες αλληλεπιδρούσαν μαζί της αφότου άρχισε να καλύπτει τα μαλλιά της, ιδιαίτερα όσον αφορά τη σωματική επαφή και τα προσωπικά όρια.
«Είναι ένα όριο», είπε.
Μια άλλη γυναίκα παραδέχτηκε ότι οι θρησκευτικές διδασκαλίες και η ανατροφή της επηρέασαν την απόφασή της.
«Ο Αλλάχ μάς είπε να το κάνουμε, αλλά έχεις και την ελεύθερη βούληση», είπε.
Και οι δύο υποστήριξαν ότι οι γυναίκες θα πρέπει να μπορούν να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένου του αν θα βγάλουν τη χιτζάμπ. Αναγνώρισαν επίσης ότι ορισμένες γυναίκες αναγκάζονται να τη φορούν.
Οι δηλώσεις τους αντικατόπτριζαν το κεντρικό επιχείρημα που έθεσαν οι διαδηλώτριες στο Κεμπέκ: οι γυναίκες θα πρέπει να έχουν την ελευθερία να αποφασίζουν αν θα φορούν θρησκευτικά ενδύματα.
Ωστόσο, τα σχόλιά τους έθεσαν επίσης ερωτήματα σχετικά με το πόσο ελεύθερα μπορούν οι γυναίκες να απορρίψουν προσδοκίες που θεωρούνται θρησκευτικές υποχρεώσεις.
Μια γυναίκα μελετά το Κοράνι στο κεντρικό τζαμί της Οτάβα κατά τη διάρκεια των προσευχών της Παρασκευής. (Ashti Waissi)
Οι Γυναίκες Αναγνωρίζουν την Άνιση Θρησκευτική Πίεση
Όταν ρωτήθηκε αν οι μουσουλμάνες γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη πίεση από τους άνδρες να ακολουθούν τις θρησκευτικές προσδοκίες, η μία συνεντευξιαζόμενη παραδέχτηκε ότι οι γυναίκες κρίνονται συχνά πιο αυστηρά για την εμφάνιση και τη συμπεριφορά τους.
«Δεν νομίζω ότι έπρεπε ποτέ να είναι έτσι», είπε.
Εξήγησε ότι οι γυναίκες που δεν φορούν τη χιτζάμπ ή δεν ντύνονται σεμνά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κριτική, ενώ οι άνδρες που δεν ακολουθούν τις θρησκευτικές προσδοκίες δεν δέχονται απαραίτητα τον ίδιο έλεγχο.
«Νομίζω ότι σίγουρα υπάρχει, αλλά είναι λάθος», πρόσθεσε.
Τα σχόλιά της ανέδειξαν τη διάκριση μεταξύ του να έχει κανείς τη νομική ελευθερία να ασκεί τη θρησκεία του και του να βιώνει πίεση να συμμορφωθεί με θρησκευτικές προσδοκίες.
Οι γυναίκες συζήτησαν επίσης τις διακρίσεις εκτός των κοινοτήτων τους.
Μία συμμετέχουσα περιέγραψε ότι αισθάνεται ευάλωτη επειδή η χιτζάμπ την προσδιορίζει αμέσως ως μουσουλμάνα.
«Είμαι σαν ένας κινούμενος μουσουλμανικός στόχος», είπε.
Οι εμπειρίες τους αποκάλυψαν αντικρουόμενες πιέσεις: προσδοκίες σχετικά με τη θρησκευτική τήρηση εντός των κοινοτήτων τους και διακρίσεις από ανθρώπους εκτός αυτών.
Τι Σημαίνει Ελευθερία για τις Μουσουλμάνες Γυναίκες;
Όταν της ζητήθηκε να ορίσει την ελευθερία, η απάντηση της μιας γυναίκας ξεπέρασε τα όρια της θρησκευτικής ενδυμασίας.
«Νιώθω ότι πρέπει πάντα να επιλέγω ανάμεσα στη ζωή μου ως μητέρα ή στη ζωή μου ως σύζυγος, σε αντιπαράθεση με τη ζωή μου ως άτομο», είπε.
Εξήγησε ότι οι γυναίκες συχνά ανατρέφονται ώστε να δίνουν προτεραιότητα στις οικογενειακές ευθύνες, ενώ οι άνδρες ενδέχεται να λαμβάνουν μεγαλύτερη ενθάρρυνση για να κυνηγήσουν ατομικές φιλοδοξίες.
Παρόλο που μίλησε «θετικά» για τον σύζυγό της, αναγνώρισε τις άνισες προσδοκίες που επιβάλλονται στις γυναίκες από νεαρή ηλικία.
Το συμπέρασμά της ήταν συγκλονιστικό.
«Δεν νομίζω ότι οι γυναίκες είναι ελεύθερες», είπε.
Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, διέκρινα μερικές φορές δισταγμό όταν συζητούσαμε για τις θρησκευτικές υποχρεώσεις και τις άνισες προσδοκίες. Οι γυναίκες υπερασπίστηκαν την πίστη τους, αλλά αναγνώρισαν επίσης πιέσεις που θεωρούσαν άδικες.
Άλλες γυναίκες στο τζαμί ήταν πρόθυμες να εξηγήσουν πώς το Ισλάμ σέβεται τις γυναίκες, με ορισμένες να με ενθαρρύνουν να ασπαστώ και η ίδια τη θρησκεία.
Οι απαντήσεις τους παρείχαν διαφορετικές οπτικές για τη θρησκευτική ελευθερία, την προσωπική επιλογή και τον ρόλο των γυναικών εντός των μουσουλμανικών κοινοτήτων.
Δύο Πλευρές της Συζήτησης για την Ελευθερία
Η διαμάχη για την κοσμικότητα στο Κεμπέκ έχει θέσει την ελευθερία των μουσουλμάνων γυναικών να φορούν θρησκευτικά ενδύματα στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Οι νόμοι της επαρχίας περί κοσμικότητας και οι περιορισμοί στα θρησκευτικά σύμβολα έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη θρησκευτική ελευθερία, τις ευκαιρίες απασχόλησης των γυναικών και τον ρόλο της θρησκείας στους δημόσιους θεσμούς.
Yasmine Mohammed.
Οι υποστηρικτές της νομοθεσίας υποστηρίζουν ότι οι περιορισμοί στα θρησκευτικά σύμβολα σε συγκεκριμένους δημόσιους φορείς προστατεύουν την ουδετερότητα του κράτους. Οι πολέμιοι υποστηρίζουν ότι αυτοί οι περιορισμοί επηρεάζουν δυσανάλογα τις μουσουλμάνες γυναίκες και περιορίζουν τις ευκαιρίες απασχόλησής τους.
Η Yasmine Mohammed, συγγραφέας του βιβλίου του 2019 Unveiled: How Western Liberals Empower Radical Islam (Αποκαλυμμένη: Πώς οι Δυτικοί Φιλελεύθεροι Ενδυναμώνουν το Ριζοσπαστικό Ισλάμ), η οποία αναφέρει ότι αναγκάστηκε να φορέσει τη χιτζάμπ στα εννέα της και το νικάμπ στα δεκαεννέα της, προσέφερε μια εντελώς διαφορετική οπτική για τη διαμάχη στο Κεμπέκ.
«Η χιτζάμπ είναι ένα εργαλείο θρησκευτικού μισογυνισμού. Χρησιμοποιείται για να ελέγχει γυναίκες και κορίτσια. Δεν ελέγχει μόνο τι μπαίνει πάνω στα κεφάλια τους, αλλά ελέγχει και τι μπαίνει μέσα στα κεφάλια τους», δήλωσε η Mohammed στο Focus on Western Islamism (FWI).
Υποστήριξε ότι η χιτζάμπ διδάσκει στα κορίτσια ότι προκαλούν φίτνα (πειρασμό/διχόνοια) και, ως εκ τούτου, αποτελούν όργανα χάους που πρέπει να κρύβονται. Η χιτζάμπ κανονικοποιεί τον διαχωρισμό των φύλων και στερεί από τις γυναίκες την ατομικότητά τους, προσθέτει.
«Το Κεμπέκ έχει κάθε δικαίωμα να υπερασπιστεί τον κοσμικό χαρακτήρα της επαρχίας του περιορίζοντας τη χιτζάμπ από τον δημόσιο τομέα. Όχι μόνο προστατεύει την κοσμικότητα, αλλά προστατεύει και τις γυναίκες», είπε.
Οι συνεντεύξεις στο Κεντρικό Τζαμί της Οτάβα ανέδειξαν ένα άλλο ερώτημα: αν οι γυναίκες έχουν την ίδια ελευθερία να απορρίψουν τις θρησκευτικές προσδοκίες.
Παρόλο που και οι δύο συνεντευξιαζόμενες περιέγραψαν τη χρήση της χιτζάμπ ως επιλογή τους, αναγνώρισαν ότι οι γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο θρησκευτικό έλεγχο από τους άνδρες.
Οι δηλώσεις τους ήρθαν επίσης σε αντίθεση με τις διευθετήσεις που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια των προσευχών της Παρασκευής, όπου οι γυναίκες εισέρχονταν από ξεχωριστή είσοδο και παρακολουθούσαν το κήρυγμα του ιμάμη από άλλη αίθουσα.
Αυτές οι παρατηρήσεις δεν αποδεικνύουν αν μεμονωμένες γυναίκες εξαναγκάστηκαν να ακολουθήσουν θρησκευτικές πρακτικές. Τεκμηριώνουν, ωστόσο, διαφορές στον τρόπο με τον οποίο άνδρες και γυναίκες συμμετείχαν στις θρησκευτικές τελετές.
Η συζήτηση για τη θρησκευτική ελευθερία των γυναικών, επομένως, εκτείνεται πέρα από τους περιορισμούς που επιβάλλει η κυβέρνηση. Αφορά επίσης τις προσδοκίες που συναντούν οι γυναίκες μέσα στις οικογένειες και τις θρησκευτικές τους κοινότητες.
Καθώς οι μουσουλμάνες γυναίκες στο Κεμπέκ συνεχίζουν να αμφισβητούν τους περιορισμούς στα θρησκευτικά ενδύματα, οι συνεντεύξεις που πήρα από γυναίκες στην Οτάβα εγείρουν ένα άλλο ερώτημα: Έχουν οι γυναίκες την ίδια ελευθερία να βγάλουν τη χιτζάμπ, να αμφισβητήσουν τις θρησκευτικές προσδοκίες ή να απορρίψουν τις παραδόσεις χωρίς πίεση ή τιμωρία;
Η συζήτηση για την ελευθερία των γυναικών δεν μπορεί να σταματήσει στο δικαίωμα να φορούν τη χιτζάμπ. Πρέπει επίσης να εξετάσει τις θρησκευτικές και κοινωνικές προσδοκίες που διαμορφώνουν τις επιλογές των γυναικών. Οι γυναίκες που έδωσαν συνέντευξη στην Οτάβα περιέγραψαν τους εαυτούς τους ως ελεύθερες, ωστόσο αναγνώρισαν άνισες πιέσεις που οι άνδρες δεν βιώνουν με τον ίδιο τρόπο. Οι μαρτυρίες τους, παράλληλα με τον διαχωρισμό των φύλων που παρατηρήθηκε στο τζαμί, εγείρουν ερωτήματα σχετικά με το πώς ασκείται η ισότητα εντός των θρησκευτικών θεσμών. Ο ίδιος έλεγχος που εφαρμόζεται στους κυβερνητικούς περιορισμούς των γυναικείων ελευθεριών θα πρέπει επίσης να επεκταθεί στις θρησκευτικές πρακτικές που επιβάλλουν διαφορετικές προσδοκίες σε άνδρες και γυναίκες.
Middle Easgt Forum