Σε μια ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση στο ΣΙΓΜΑ, ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης ανέλυσε τη στρατηγική που, κατά την εκτίμησή του, βρίσκεται πίσω από τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα», υποστηρίζοντας ότι δεν πρόκειται για μία απλή περιβαλλοντική πρωτοβουλία, αλλά για ακόμη ένα εργαλείο εφαρμογής της αναθεωρητικής πολιτικής της Άγκυρας στο Αιγαίο.
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης συνέδεσε ευθέως τις κινήσεις αυτές με τη «Γαλάζια Πατρίδα», ασκώντας παράλληλα σκληρή κριτική στην ελληνική πολιτική των λεγόμενων «ήρεμων νερών».
«Όλοι αυτοί οι οποίοι μίλησαν στο ρεπορτάζ είναι οπαδοί των ήρεμων νερών. Τώρα διαπιστώνουν ότι υπάρχει φουρτούνα», ανέφερε χαρακτηριστικά, θέτοντας το ερώτημα γιατί, εφόσον οι τουρκικές προθέσεις ήταν γνωστές και η Αθήνα εμφανίζεται σήμερα έτοιμη «για όλα τα σενάρια», δεν αποτράπηκε η εξέλιξη που είχε προαναγγελθεί εδώ και περίπου έναν χρόνο.
«Περικυκλώνονται τα νησιά του Αιγαίου»
Ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων στάθηκε ιδιαίτερα στη γεωγραφία των τουρκικών κινήσεων.
Όπως εξήγησε, η πρώτη περιοχή που αφορά τον τουρκικό σχεδιασμό βρίσκεται στη βόρεια είσοδο του Αιγαίου, στην περιοχή της Σαμοθράκης και της Τενέδου, ενώ η δεύτερη αφορά τη νοτιοανατολική πλευρά, στην ευρύτερη ζώνη Κρήτης, Καρπάθου, Ρόδου και Καστελόριζου.
Κατά τον ίδιο, η εικόνα που δημιουργείται δεν είναι τυχαία.
Η Τουρκία επιχειρεί να αποκτήσει στρατηγικό έλεγχο στις πύλες του Αιγαίου προς βορρά και νότο, δημιουργώντας ένα πλαίσιο γεωπολιτικής πίεσης προς την Ελλάδα.
«Η στρατηγική της Τουρκίας μάς στέλνει το μήνυμα […] ότι θέλει να κλείσει τις πύλες του Αιγαίου προς τα ανατολικά και προς τα νότια, για να εγκλωβίσει την Ελλάδα στο Αιγαίο», τόνισε.
Και προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι ο τελικός στόχος είναι η μετατροπή της Γαλάζιας Πατρίδας από θεωρητικό δόγμα σε εφαρμοσμένη πολιτική.
Το Καστελόριζο στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο Καστελόριζο, υποστηρίζοντας ότι με τη χάραξη της τουρκικής ζώνης το ακριτικό ελληνικό νησί εμφανίζεται ουσιαστικά εγκλωβισμένο.
Κατά τον Χαραλαμπίδη, η Άγκυρα δεν περιορίζεται σε κινήσεις εντός των τουρκικών χωρικών υδάτων, αλλά χρησιμοποιεί τα θαλάσσια πάρκα για να προβάλει αξιώσεις σε περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται, σύμφωνα με την ανάλυσή του, η μεγάλη παγίδα: ένα μέτρο που παρουσιάζεται ως περιβαλλοντικό μπορεί στην πράξη να χρησιμοποιηθεί ως μέσο άσκησης κρατικής δικαιοδοσίας.
Τι προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης αναφέρθηκε εκτενώς και στο Δίκαιο της Θάλασσας.
Εξήγησε ότι ένα παράκτιο κράτος μπορεί, στο πλαίσιο των δικαιωμάτων που διαθέτει στην ΑΟΖ, να λαμβάνει μέτρα προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και να δημιουργεί προστατευόμενες περιοχές.
Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, εμφανίζεται όταν οι διεκδικήσεις δύο γειτονικών κρατών επικαλύπτονται.
Επικαλέστηκε ειδικότερα το άρθρο 74, παράγραφος 3, της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, σημειώνοντας ότι τα εμπλεκόμενα κράτη οφείλουν να αποφεύγουν μονομερείς ενέργειες που μπορούν να δυσχεράνουν την επίτευξη συμφωνίας ή να αυξήσουν την ένταση.
Κατά την εκτίμησή του, η τουρκική κίνηση κινείται ακριβώς προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η προειδοποίηση για τους Έλληνες ψαράδες
Το πλέον κρίσιμο σημείο της παρέμβασής του αφορούσε το τι μπορεί να ακολουθήσει στην πράξη.
Ο Χαραλαμπίδης έθεσε ένα συγκεκριμένο σενάριο: τι θα συμβεί εάν η Τουρκία, επικαλούμενη πλέον την προστασία του «θαλάσσιου πάρκου», στείλει περιπολικά για να εμποδίσει Έλληνες αλιείς να δραστηριοποιηθούν στην περιοχή;
«Αύριο θα στείλει δύο περιπολικά να απαγορεύσουν στους Έλληνες ψαράδες στην περιοχή να ψαρεύουν. Ερώτηση τώρα: θα κάνει η Ελλάδα πόλεμο;» διερωτήθηκε.
Το ερώτημα αυτό συμπυκνώνει και τη βασική θέση της ανάλυσής του: ότι η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργεί σταδιακά τετελεσμένα επί του πεδίου, φέρνοντας την ελληνική πλευρά κάθε φορά μπροστά στο δίλημμα είτε της αποδοχής είτε μιας επικίνδυνης κλιμάκωσης.
Το καλώδιο και η τουρκική απειλή
Στην ίδια στρατηγική ενέταξε και το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Ο Χαραλαμπίδης υποστήριξε ότι το πρόβλημα της πόντισης του καλωδίου δεν είναι αποκλειστικά οικονομικό.
Υπενθύμισε ότι η Τουρκία έχει αντιδράσει στην πραγματοποίηση εργασιών, στέλνοντας πολεμικά πλοία και αμφισβητώντας στην πράξη το δικαίωμα εκτέλεσής τους.
Έτσι, σύμφωνα με τον ίδιο, το ζήτημα του καλωδίου, τα θαλάσσια πάρκα και οι ευρύτερες τουρκικές αξιώσεις αποτελούν διαφορετικές εκφάνσεις της ίδιας αναθεωρητικής στρατηγικής.
«Βήμα-βήμα ροκανίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα»
Το σκληρότερο πολιτικό σκέλος της τοποθέτησής του αφορούσε την πολιτική των «ήρεμων νερών».
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση όχι μόνο δεν περιόρισε τον τουρκικό αναθεωρητισμό, αλλά επέτρεψε στην Άγκυρα να βελτιώσει τη διεθνή εικόνα της, ενώ ταυτόχρονα συνέχιζε να προωθεί τις αξιώσεις της.
Όπως είπε, δημιουργήθηκε διεθνώς η εντύπωση ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα», δίνοντας στην Τουρκία την ευκαιρία «βήμα-βήμα να ροκανίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας», να εμπεδώνει τις γκρίζες ζώνες και να μετατρέπει τις διεκδικήσεις της σε νέα πραγματικότητα.
Χαρακτήρισε μάλιστα την τουρκική συμπεριφορά «πειρατεία», συνδέοντάς την με την πολιτική κατευνασμού που, κατά την άποψή του, ακολουθήθηκε απέναντι στην Άγκυρα.
«Το Διεθνές Δίκαιο πηγαίνει χέρι-χέρι με την ισχύ»
Η παρέμβαση ολοκληρώθηκε με μία φράση που αποτύπωσε το κεντρικό μήνυμα της ανάλυσης Χαραλαμπίδη.
Το Διεθνές Δίκαιο, τόνισε, δεν αρκεί από μόνο του όταν ένα κράτος δεν διαθέτει την απαραίτητη αποτρεπτική ισχύ για να προστατεύσει τα δικαιώματά του.
«Το Διεθνές Δίκαιο μπορεί να επιβληθεί όταν πηγαίνει χέρι-χέρι με την ισχύ», ανέφερε.
Διευκρίνισε, μάλιστα, ότι η ισχύς δεν είναι απαραίτητη για να οδηγηθεί ένα κράτος στον πόλεμο. Το αντίθετο: η αποτρεπτική ισχύς είναι αυτή που μπορεί να αποτρέψει την απειλή, την κρίση και τελικά τον ίδιο τον πόλεμο.
Η προειδοποίηση του Γιάννου Χαραλαμπίδη είναι σαφής: τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα δεν πρέπει να εξετάζονται απομονωμένα. Κατά την ανάλυσή του αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας μέσω της οποίας η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από τους χάρτες και τις διακηρύξεις στην πραγματικότητα του Αιγαίου.