Νέο κύκλο αντιπαράθεσης γύρω από τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην Ανατολική Μεσόγειο προκαλούν οι τουρκικές αντι-NAVTEX για προγραμματισμένες ερευνητικές δραστηριότητες που συνδέονται με υποθαλάσσια καλώδια.
Η Άγκυρα αμφισβητεί την αρμοδιότητα ελληνικών και κυπριακών αρχών να εκδίδουν ναυτιλιακές αγγελίες σε συγκεκριμένες περιοχές, ενώ η Ελλάδα και η Κύπρος προετοιμάζουν την επανεκκίνηση εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector.
Δύο τουρκικές αντι-NAVTEX μέσα σε λίγες ώρες
Στις 16 Οκτωβρίου η Τουρκία εξέδωσε δύο αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας ελληνικές και κυπριακές αρμοδιότητες σε θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Η πρώτη τουρκική παρέμβαση συνδέθηκε με ελληνική ναυτιλιακή αγγελία για τη διεθνή στρατιωτική δραστηριότητα EUNOMIA, στο πλαίσιο της οποίας η Άγκυρα αμφισβήτησε τη δικαιοδοσία της ελληνικής πλευράς.
Ακολούθησε νέα αντι-NAVTEX που αφορούσε προγραμματισμένες έρευνες για υποθαλάσσιο τηλεπικοινωνιακό καλώδιο.
Η τουρκική πλευρά υποστήριξε ότι η περιοχή των ερευνών εμπίπτει στην υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί και αμφισβήτησε την αρμοδιότητα του σταθμού της Λάρνακας να εκδίδει τις σχετικές ναυτιλιακές αναγγελίες.
Οι τουρκικές ενέργειες εντάσσονται στη συνεχιζόμενη διαφωνία για τη θαλάσσια δικαιοδοσία στην περιοχή ανάμεσα στην Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία και την Τουρκία.
Στο επίκεντρο το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο East to Med Corridor
Η δεύτερη τουρκική αντι-NAVTEX συνδέεται με το έργο East to Med Corridor (EMC).
Πρόκειται για υποθαλάσσια τηλεπικοινωνιακή διασύνδεση που σχεδιάζεται να συνδέσει την Ασία και τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη, μέσω της Σαουδικής Αραβίας, της Κύπρου και της Ελλάδας.
Το έργο αφορά τη μεταφορά δεδομένων και όχι ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Άγκυρα αμφισβητεί τη δυνατότητα διεξαγωγής ερευνητικών δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες περιλαμβάνει στις δικές της διεκδικήσεις υφαλοκρηπίδας.
Η νέα αντι-NAVTEX επαναφέρει το ζήτημα που είχε ανακύψει και το 2025, όταν τουρκικές παρεμβάσεις είχαν συνδεθεί με εργασίες έρευνας για το ίδιο τηλεπικοινωνιακό έργο.
Οι σχεδιαζόμενες έρευνες αφορούν την εξέταση του θαλάσσιου βυθού και τη συλλογή δεδομένων για τη διαδρομή της υποδομής.
Ξεχωριστό μέτωπο για το Great Sea Interconnector
Παράλληλα με το East to Med Corridor, βρίσκονται σε εξέλιξη προετοιμασίες για την επανέναρξη ερευνών που σχετίζονται με το ηλεκτρικό καλώδιο Great Sea Interconnector.
Το συγκεκριμένο έργο αφορά τη διασύνδεση των ηλεκτρικών συστημάτων Ελλάδας και Κύπρου, με αφετηρία την Κρήτη.
Η γαλλική εταιρεία Nexans, η οποία έχει αναλάβει την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου, επιδιώκει την εξασφάλιση των αναγκαίων εγκρίσεων για την επανεκκίνηση των ερευνητικών εργασιών.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει δημοσιοποιηθεί, το ερευνητικό σκάφος Abeille Marengo αναμένεται να κινητοποιηθεί από το Ηράκλειο της Κρήτης, με πιθανό χρονικό ορίζοντα τα τέλη Οκτωβρίου ή τις αρχές Νοεμβρίου.
Η έναρξη των δραστηριοτήτων εξαρτάται από τις απαιτούμενες διαδικασίες και την έκδοση των σχετικών ναυτιλιακών αγγελιών.
Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι όλες οι προγραμματισμένες εργασίες έχουν ήδη αρχίσει.
Το Great Sea Interconnector και το East to Med Corridor είναι δύο διαφορετικά έργα, με διαφορετικό τεχνικό αντικείμενο, παρότι αμφότερα αφορούν κρίσιμες υποθαλάσσιες διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι τουρκικές διεκδικήσεις μεταξύ Κρήτης και Κύπρου
Οι αντιρρήσεις της Άγκυρας αφορούν θαλάσσιες περιοχές στις οποίες προβάλλει αξιώσεις υφαλοκρηπίδας, αμφισβητώντας τις ελληνικές και κυπριακές θέσεις.
Η αντιπαράθεση έχει επικεντρωθεί επανειλημμένα σε περιοχές γύρω από τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο, καθώς και δυτικά της Κύπρου.
Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι για ορισμένες υποθαλάσσιες δραστηριότητες απαιτείται προηγούμενη συνεννόηση ή έγκριση από την ίδια.
Από την πλευρά τους, η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία δεν αποδέχονται τις τουρκικές αξιώσεις στις επίμαχες περιοχές.
Η αντιπαράθεση αφορά τόσο τις διαφορετικές θέσεις για την έκταση των θαλάσσιων δικαιοδοσιών όσο και το δικαίωμα διεξαγωγής συγκεκριμένων δραστηριοτήτων στον βυθό.
Οι NAVTEX αποτελούν ναυτιλιακές αναγγελίες για δραστηριότητες και κινδύνους που πρέπει να γνωρίζουν τα πλοία. Η έκδοση ή αμφισβήτηση μιας NAVTEX δεν συνιστά από μόνη της διεθνώς αναγνωρισμένη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Γαλλική παρουσία και προετοιμασία επανέναρξης των ερευνών
Η προετοιμασία των εργασιών για το Great Sea Interconnector πραγματοποιείται μετά από περίοδο επαφών μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας και γαλλικών εμπλεκόμενων φορέων.
Στο έργο συμμετέχουν η γαλλική κατασκευάστρια Nexans, ενώ στις σχετικές διεργασίες έχει αναφερθεί και ο γαλλικός επενδυτικός όμιλος Meridiam.
Το ερευνητικό σκάφος Abeille Marengo έχει επίσης συνδεθεί με τον σχεδιασμό των επικείμενων εργασιών.
Η επανέναρξη των ερευνών αποκτά σημασία μετά τις προηγούμενες καθυστερήσεις του έργου, οι οποίες συνδέθηκαν μεταξύ άλλων με τις αντιρρήσεις της Τουρκίας για δραστηριότητες σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές.
Η ηλεκτρική διασύνδεση αποτελεί έργο διασυνοριακής ενεργειακής υποδομής, με στόχο τη σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω Ελλάδας.
Η διαφορά για τη θαλάσσια δικαιοδοσία
Οι τουρκικές αντι-NAVTEX επαναφέρουν τη σύγκρουση των διαφορετικών θέσεων για τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία επικαλούνται το διεθνές δίκαιο της θάλασσας για την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων τους.
Η Τουρκία, η οποία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, προβάλλει διαφορετικές θέσεις ως προς την οριοθέτηση και την επήρεια των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Στο πλαίσιο αυτό, οι διεκδικήσεις της Άγκυρας επηρεάζουν την εξέλιξη ερευνητικών δραστηριοτήτων για υποθαλάσσιες διασυνδέσεις.
Η δυνατότητα τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων και οι ειδικές αρμοδιότητες των παράκτιων κρατών δεν ταυτίζονται σε όλες τις περιπτώσεις. Το εφαρμοστέο νομικό καθεστώς εξαρτάται από τη θαλάσσια ζώνη, τη φύση των εργασιών και τις σχετικές διατάξεις του διεθνούς δικαίου.
Αναμονή για τις επόμενες ναυτιλιακές αγγελίες
Το επόμενο στάδιο αφορά την ολοκλήρωση των προετοιμασιών για τις νέες ερευνητικές δραστηριότητες.
Η έκδοση των απαιτούμενων NAVTEX, η κινητοποίηση των ερευνητικών σκαφών και η εξέλιξη των εργασιών θα καθορίσουν το επιχειρησιακό χρονοδιάγραμμα.
Η τουρκική πλευρά έχει ήδη καταστήσει γνωστές τις αντιρρήσεις της μέσω των πρόσφατων αντι-NAVTEX.
Μέχρι τις 23 Οκτωβρίου δεν έχει επιβεβαιωθεί νέα φυσική παρεμπόδιση του Abeille Marengo στο πλαίσιο των προγραμματισμένων εργασιών του τέλους Οκτωβρίου.
Οι επόμενες εξελίξεις αναμένονται με την οριστικοποίηση του προγράμματος των ερευνών και των αντίστοιχων ναυτιλιακών αναγγελιών.