Σφοδρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική και στους χειρισμούς διαδοχικών κυβερνήσεων άσκησε ο διεθνολόγος Σταύρος Καλεντερίδης, μιλώντας στον Θήτα FM και τη δημοσιογράφο Βασιλική Πολίτου, με αφορμή την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Ο αναλυτής χαρακτήρισε την εξέλιξη πολιτική νίκη της Τουρκίας, προειδοποίησε για τον κίνδυνο περαιτέρω προσέγγισης Άγκυρας και Καΐρου και κατηγόρησε την Αθήνα για διαχρονική διπλωματική αδράνεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Πολιτική νίκη της Τουρκίας – Η Ελλάδα ήταν ανύπαρκτη»
Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρέθηκε η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2026, με την οποία το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης το 2019. Παράλληλα, ανακάλεσε προηγούμενες αποφάσεις του 2020 με τις οποίες είχε απορρίψει τις συμφωνίες με την Τουρκία.
Ο Σταύρος Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η εξέλιξη δεν συνιστά αυτομάτως νομική κατοχύρωση των τουρκικών διεκδικήσεων, αποτελεί όμως σημαντικό πολιτικό κέρδος για την Άγκυρα.
Κατά την εκτίμησή του, η τουρκική διπλωματία εργάστηκε συστηματικά τα τελευταία δύο χρόνια για να προσεγγίσει την ηγεσία της ανατολικής Λιβύης, ενώ η ελληνική πλευρά δεν ανέπτυξε την απαραίτητη δραστηριότητα.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Ιταλία, την οποία θεωρεί σημαντικό παράγοντα για την άσκηση πίεσης προς τη Λιβύη. Όπως υποστήριξε, η Αθήνα δεν αξιοποίησε τις δυνατότητες που προσέφερε η σχέση της με τη Ρώμη, ούτε ανέπτυξε αποτελεσματικές πρωτοβουλίες με τους υπόλοιπους περιφερειακούς παίκτες.
Η οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου
Ο διεθνολόγος συνέδεσε τις σημερινές εξελίξεις με τη διαχρονική απουσία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.
Υποστήριξε ότι η εκκρεμότητα αυτή δημιούργησε γεωπολιτικό κενό, το οποίο αξιοποίησε η Τουρκία για να προωθήσει τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στον πρώην υπουργό Εξωτερικών της Κύπρου Νίκο Ρολάνδη και σε παλαιότερες τοποθετήσεις του σχετικά με τις διαπραγματεύσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Ο Καλεντερίδης επικαλέστηκε όσα είχε αναφέρει ο Ρολάνδης για παρεμβάσεις της ελληνικής κυβέρνησης το 2003, όταν πρωθυπουργός ήταν ο Κώστας Σημίτης και υπουργός Εξωτερικών ο Γιώργος Παπανδρέου.
Σύμφωνα με την περιγραφή του, η τότε ελληνική πλευρά αντιτάχθηκε σε χειρισμούς που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση του συμπλέγματος της Μεγίστης στην οριοθέτηση με την Αίγυπτο, εξαιτίας ανησυχιών για ενδεχόμενη αντίδραση της Τουρκίας.
Ο αναλυτής παρουσίασε την υπόθεση ως χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας μακροχρόνιας πολιτικής αποφυγής πρωτοβουλιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο στόχαστρο οι συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο
Ο Σταύρος Καλεντερίδης άσκησε ιδιαίτερα αυστηρή κριτική στις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψε η κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη με την Ιταλία και την Αίγυπτο, καθώς και στην επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Ιόνιο.
Εστίασε σε τρεις βασικές αποφάσεις:
-
Την οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ιταλία και τις ρυθμίσεις που αφορούν τα αλιευτικά δικαιώματα.
-
Τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο, την οποία θεωρεί δυσμενή για τις ελληνικές θέσεις.
-
Την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποκλειστικά στο Ιόνιο.
Για τη συμφωνία με την Αίγυπτο ισχυρίστηκε ότι η Ελλάδα αποδέχθηκε μειωμένη επήρεια ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και της Ρόδου.
Επικαλέστηκε, μάλιστα, απώλεια θαλάσσιας έκτασης της τάξης του 8,6%, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη επιλογή αποδυνάμωσε τις ελληνικές θέσεις για μελλοντικές οριοθετήσεις.
Ο Καλεντερίδης επέκρινε επίσης τον τμηματικό χαρακτήρα της συμφωνίας, καθώς η οριοθέτηση δεν επεκτάθηκε ανατολικά μέχρι την περιοχή του Καστελορίζου.
Οι τοποθετήσεις αυτές αποτελούν την αξιολόγηση του αναλυτή. Η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 είναι κατατεθειμένη στον ΟΗΕ και προβλέπει ρητά τη δυνατότητα συνέχισης της οριοθέτησης πέρα από τα συμφωνημένα άκρα της.
Κάσος: «Πώς κάνουμε πίσω σε ένα κατοχυρωμένο δικαίωμα;»
Ξεχωριστό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στην υπόθεση της Κάσου και στις παρεμβάσεις του Άγγελου Συρίγου σχετικά με τους χειρισμούς της ελληνικής πλευράς.
Η Βασιλική Πολίτου έθεσε στον συνομιλητή της το επιχείρημα ότι η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να κινείται διαρκώς προς μία κατεύθυνση και ότι ορισμένες υποχωρήσεις ενδέχεται να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου διπλωματικού σχεδιασμού.
Ο Καλεντερίδης απέρριψε αυτή την προσέγγιση για τη συγκεκριμένη περίπτωση.
Υποστήριξε ότι η πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων αποτελεί δικαίωμα που αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο και ότι η Ελλάδα όφειλε να έχει προβλέψει το ενδεχόμενο τουρκικής παρενόχλησης.
Παράλληλα, έθεσε ζήτημα αξιοπιστίας της χώρας έναντι των διεθνών εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών συμφερόντων.
Κατηγόρησε επίσης την κυβέρνηση για αντιφατικές τοποθετήσεις σχετικά με τα γεγονότα της Κάσου, επικαλούμενος τις δηλώσεις Συρίγου και την επίσημη κυβερνητική γραμμή.
Τα αμερικανικά σχέδια για την επόμενη ημέρα στη Λιβύη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά του Σταύρου Καλεντερίδη στις διεργασίες για πιθανή πολιτική ενοποίηση της Λιβύης.
Κατά την εκτίμησή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν μια νέα πολιτική διευθέτηση που θα συνδέει τα στρατόπεδα της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης.
Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε στον Αμερικανό παράγοντα Μασάντ Μπούλος, τον οποίο συνέδεσε με τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις.
Ο Καλεντερίδης παρουσίασε ως πιθανό σενάριο τη δημιουργία ενός νέου κυβερνητικού σχήματος, στο οποίο θα μπορούσε να αναλάβει την προεδρία ο Σαντάμ Χαφτάρ, γιος του Χαλίφα Χαφτάρ, ενώ η πρωθυπουργία θα προερχόταν από το περιβάλλον της οικογένειας Ντμπεϊμπά.
Πρόκειται για εκτίμηση του αναλυτή σχετικά με ενδεχόμενες μελλοντικές εξελίξεις και όχι για ανακοινωμένη πολιτική συμφωνία.
Ο ίδιος εξέφρασε την ανησυχία ότι ένα τέτοιο σχήμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη.
Ανησυχία για την Αίγυπτο και τον ρόλο του Πακιστάν
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο διεθνολόγος άνοιξε τη συζήτηση στις ευρύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις.
Αναφέρθηκε στις σχέσεις Τουρκίας, Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, καθώς και στις συγκρούσεις στο Σουδάν.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην Αίγυπτο, εκφράζοντας προβληματισμό για τη στάση της έναντι των εξελίξεων στη Λιβύη.
Κατά την εκτίμησή του, η στάση του Καΐρου δημιουργεί ερωτήματα για πιθανές παρασκηνιακές συνεννοήσεις στην περιοχή.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η Αίγυπτος να επιδιώξει μελλοντικά θαλάσσια οριοθέτηση με την Τουρκία, αξιοποιώντας το τμήμα που δεν καλύπτεται από την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία.
Παράλληλα, έκανε αναφορά σε συμφωνία εξοπλισμών του Πακιστάν με τις δυνάμεις του Χαφτάρ, υποστηρίζοντας ότι το Ισλαμαμπάν αποκτά αυξανόμενο ρόλο στη βορειοαφρικανική χώρα.
Συνέδεσε τις εξελίξεις αυτές με την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας, το Σουέζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, περιγράφοντας ένα ευρύτερο πλέγμα περιφερειακών συμφερόντων.
Η στάση ΗΠΑ και Γερμανίας
Η Βασιλική Πολίτου έθεσε επίσης το ζήτημα της αμερικανικής αντίδρασης στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αναφερόμενη σε απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε ερώτηση του δημοσιογράφου Μιχάλη Ιγνατίου.
Ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει πλέον το ζήτημα με διαφορετική προσέγγιση σε σχέση με το 2019.
Επέκρινε την αμερικανική στάση, θεωρώντας ότι δεν προσφέρει την πολιτική υποστήριξη που θα επιθυμούσε η ελληνική πλευρά.
Ανάλογη κριτική άσκησε και στη Γερμανία, με αφορμή τοποθετήσεις για το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων κατά της Λιβύης.
Ο διεθνολόγος συνέδεσε τις αντιδράσεις των εταίρων με την εικόνα που, κατά την άποψή του, έχει διαμορφώσει η Ελλάδα μέσω των διπλωματικών της χειρισμών.
Η κεντρική θέση της παρέμβασής του ήταν ότι η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική Λιβύη αποτελεί το αποτέλεσμα μακροχρόνιων γεωπολιτικών διεργασιών, στις οποίες η Τουρκία κινήθηκε ενεργά, ενώ η Ελλάδα δεν κατάφερε, σύμφωνα με τον ίδιο, να αποτρέψει τη μεταβολή των συσχετισμών.