Μια ευρεία γεωπολιτική ακτινογραφία, από τη Μέση Ανατολή και το Ιράν μέχρι το Αιγαίο, την Τουρκία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, παρουσίασε ο αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος, στη συνέντευξή του στον διδάκτορα Ιστορίας Νίκο Παπαδάτο για το Diplomatic Front.
Ο έμπειρος απόστρατος αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού επιχείρησε να εντάξει τις επιμέρους κρίσεις σε μια ευρύτερη εικόνα ανακατανομής ισχύος, υποστηρίζοντας ότι ο κόσμος βρίσκεται σε διαδικασία μεγάλης αναδιοργάνωσης, η οποία, κατά την εκτίμησή του, θα συνεχιστεί μέχρι περίπου το 2030.
Η «μεγάλη εικόνα» και η νέα εποχή της γεωοικονομίας
Κατά τον Γιάννη Εγκολφόπουλο, το μεταπολεμικό διεθνές μοντέλο αλλάζει, καθώς νέες δυνάμεις, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την Κίνα, διεκδικούν επιρροή όχι μόνο μέσω στρατιωτικής ισχύος αλλά κυρίως μέσω της οικονομίας.
Στο νέο περιβάλλον, όπως υποστήριξε, οι οικονομικές σχέσεις αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στη διαμόρφωση των στρατηγικών συμμαχιών.
«Η οικονομία φέρνει στρατιωτικές συμμαχίες», ήταν μία από τις κεντρικές θέσεις που ανέπτυξε στη συνέντευξη, περιγράφοντας ένα διεθνές σύστημα στο οποίο το οικονομικό συμφέρον επηρεάζει όλο και περισσότερο τη γεωπολιτική τοποθέτηση των κρατών.
Συνέδεσε αυτή τη μεταβολή με τις αναταράξεις που προκάλεσαν η διεθνής οικονομική κρίση, η περίοδος της πανδημίας και στη συνέχεια ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Μέση Ανατολή: Από τη Χαμάς στο Ιράν
Μεγάλο μέρος της συζήτησης περιστράφηκε γύρω από τη Μέση Ανατολή.
Ο αντιναύαρχος ε.α. απέδωσε στο Ιράν κομβικό ρόλο στη στρατηγική που ανέπτυξε τα προηγούμενα χρόνια ο λεγόμενος «άξονας της αντίστασης», αναφερόμενος στη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι.
Κατά την ανάλυσή του, η Τεχεράνη αντιλήφθηκε ότι η περιφερειακή ισορροπία μεταβαλλόταν εις βάρος της καθώς προωθούνταν η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και αραβικών κρατών.
Ο Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου άνοιξε έναν κύκλο κλιμάκωσης που εξαπλώθηκε από τη Γάζα στον Λίβανο και τελικά στην άμεση αντιπαράθεση Ισραήλ–Ιράν.
Μιλώντας για τη φύση του πολέμου, έκανε μάλιστα προσωπική αναφορά στην κρίση των Ιμίων.
Όπως είπε, σε συνθήκες πραγματικής στρατιωτικής αντιπαράθεσης η λογική του στρατιώτη αλλάζει δραματικά: «Ο θάνατός σου, η ζωή μου».
Θυμήθηκε ότι το βράδυ της κρίσης των Ιμίων η δική του σκέψη ως αξιωματικού ήταν πώς θα προστατευθούν τα ελληνικά πληρώματα και πώς θα επιστρέψουν νικητές.
Αιγαίο: «Η κατάληψη νησιού είναι από τις δυσκολότερες επιχειρήσεις»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η τοποθέτησή του για την τουρκική στρατιωτική παρουσία απέναντι από τα ελληνικά νησιά.
Σύμφωνα με τον Εγκολφόπουλο, οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις είχαν παρακολουθήσει στο παρελθόν τουρκικές ασκήσεις που εξέταζαν σενάρια κατάληψης νησιού.
Υποστήριξε, ωστόσο, ότι μία πραγματική επιχείρηση κατάληψης και διατήρησης ελληνικού νησιού θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη, καθώς θα απαιτούσε πλήρη αεροπορική και ναυτική υπεροχή αλλά και αδιάλειπτη υποστήριξη των αποβατικών δυνάμεων.
Στο σημείο αυτό χρησιμοποίησε μία από τις πλέον σκληρές διατυπώσεις της συνέντευξης, λέγοντας ότι για ενδεχόμενη τουρκική στρατιωτική ενέργεια αυτού του είδους «τους έχουμε πει ότι εμείς πάμε σε ολοκληρωτικό πόλεμο».
«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Γιατί θεωρεί ότι ανησυχεί η Τουρκία
Το μεγαλύτερο ελληνικού ενδιαφέροντος τμήμα της συνέντευξης αφορούσε την «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Ο Εγκολφόπουλος περιέγραψε τον σχεδιασμό ως προσπάθεια δημιουργίας ενός ενιαίου, ολοκληρωμένου δικτύου άμυνας, στο οποίο διαφορετικά μέσα και οπλικά συστήματα θα διασυνδέονται και θα ελέγχονται από κοινό κέντρο διοίκησης.
Στην αρχιτεκτονική αυτή ενέταξε αεροσκάφη, πολεμικά πλοία, επίγειες μονάδες, αντιπλοϊκά συστήματα στα νησιά, Patriot, Crotale, αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας, ιπτάμενα ραντάρ και δορυφορικά μέσα.
Κατά την παρουσίασή του, στόχος είναι η δημιουργία πολλαπλών επιπέδων άμυνας με σημαντική αξιοποίηση ισραηλινής τεχνολογίας και τεχνογνωσίας.
Ο αντιναύαρχος ε.α. υποστήριξε ότι η εξέλιξη αυτή αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για την Τουρκία.
«Όταν βλέπετε τους Τούρκους να ανησυχούν τόσο πολύ, σημαίνει ότι κάτι πολύ καλό πάει να γίνει», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Κατά την εκτίμησή του, το πρώτο ζήτημα για την Άγκυρα είναι επιχειρησιακό: θα πρέπει να βρει τρόπους αντιμετώπισης συστημάτων με δυνατότητες τις οποίες δεν γνωρίζει πλήρως.
Το δεύτερο, όπως είπε, αφορά τον ίδιο τον τουρκικό εξοπλιστικό σχεδιασμό, ο οποίος ενδέχεται να χρειαστεί να αναπροσαρμοστεί προκειμένου να αντιμετωπίσει τη νέα ελληνική αμυντική αρχιτεκτονική.
«Πρέπει να αλλάξουν το εξοπλιστικό τους πρόγραμμα», εκτίμησε.
Στην ίδια λογική τοποθέτησε και τα ελληνικά Rafale, υποστηρίζοντας ότι η τουρκική πλευρά επιχειρεί να κατανοήσει τις πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητές τους.
«Η Τουρκία ήταν τυφλή»
Ιδιαίτερη ήταν η αναφορά του στην εμπειρία του Ισραήλ στον ηλεκτρονικό πόλεμο.
Ο Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι κατά τις ισραηλινές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν τα τουρκικά συστήματα δεν είχαν ουσιαστική εικόνα των κινήσεων της ισραηλινής αεροπορίας, χρησιμοποιώντας τη χαρακτηριστική έκφραση ότι «η Τουρκία ήταν τυφλή».
Αυτή ακριβώς την τεχνολογική εμπειρία θεωρεί σημαντική για την ελληνική πλευρά.
Παράλληλα αναφέρθηκε στις δυνατότητες των νέων ελληνικών φρεγατών, σημειώνοντας ότι τα σύγχρονα συστήματα επιτήρησης αυξάνουν κατακόρυφα την εικόνα της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο πηγαίος κώδικας και το ελληνικό C2 με τεχνητή νοημοσύνη
Ο αντιναύαρχος ε.α. επιχείρησε επίσης να ξεκαθαρίσει τη συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από τον «πηγαίο κώδικα» των ισραηλινών συστημάτων.
Όπως εξήγησε, άλλο πράγμα είναι οι κώδικες που συνοδεύουν επιμέρους οπλικά συστήματα και άλλο το λογισμικό του κεντρικού ελληνικού συστήματος διοίκησης και ελέγχου.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο κώδικας του κεντρικού συστήματος θα δημιουργηθεί από την ελληνική πλευρά, καθώς μόνο η Ελλάδα γνωρίζει τις δικές της επιχειρησιακές προτεραιότητες και τα εθνικά σχέδια άμυνας.
Έκανε μάλιστα αναφορά σε ένα σύστημα Command and Control με αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης, εκφράζοντας ιδιαίτερα θετική άποψη για τις δυνατότητες των Ελλήνων αξιωματικών, μηχανικών και επιχειρήσεων που συμμετέχουν στον σχεδιασμό.
«Τα ελληνικά μυαλά θα σκίσουν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι Belharra και η ελληνική διαμόρφωση
Στη συνέντευξη υποστήριξε επίσης ότι η ελληνική πλευρά συνέβαλε στη διαμόρφωση των νέων φρεγατών με διαφορετικές απαιτήσεις ως προς τα οπλικά τους συστήματα.
Κατά τον ίδιο, η συγκεκριμένη ελληνική προσέγγιση κρίθηκε τόσο αποτελεσματική ώστε επηρέασε και μεταγενέστερους σχεδιασμούς.
Το παράδειγμα αυτό το χρησιμοποίησε για να υποστηρίξει ότι στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας και στις ελληνικές εταιρείες έχει αρχίσει να αναπτύσσεται σοβαρή τεχνογνωσία σε ζητήματα ψηφιακής άμυνας και προηγμένων συστημάτων.
Καλίν και Φιντάν
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην τουρκική ηγεσία.
Για τον Ιμπραήμ Καλίν, ο Εγκολφόπουλος σημείωσε ότι δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών, καθώς κατά την εκτίμησή του συμμετέχει ενεργά στην παραγωγή της τουρκικής πολιτικής.
«Είναι πολιτικός εγκέφαλος», είπε χαρακτηριστικά.
Αντίθετα, για τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν υποστήριξε ότι οι διπλωματικές επιτυχίες του μέχρι σήμερα δεν ανταποκρίθηκαν στις υψηλές προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί όταν ανέλαβε το υπουργείο Εξωτερικών.
Η σύνδεση Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας
Ο αντιναύαρχος ε.α. έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στη στρατηγική σχέση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, την οποία τοποθέτησε μέσα σε έναν ευρύτερο γεωοικονομικό άξονα που θα μπορούσε να συνδέει την Ινδία, τις αραβικές χώρες, το Ισραήλ και την Ευρώπη.
Κατά την ανάλυσή του, οι ενεργειακοί και εμπορικοί δρόμοι μετατρέπονται ταυτόχρονα και σε άξονες ασφαλείας.
Αναφέρθηκε επίσης στον EastMed, θεωρώντας ότι η ενεργειακή σύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη εξακολουθεί να έχει γεωπολιτική σημασία.
Ουκρανία: «Οι Ευρωπαίοι πιστεύουν ότι θα εξασθενήσουν τη Ρωσία»
Το τελευταίο μεγάλο κεφάλαιο της συζήτησης ήταν ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Ο Εγκολφόπουλος διατύπωσε ιδιαίτερα επικριτική άποψη για τη στρατηγική που ακολουθεί τμήμα της Ευρώπης.
Κατά την προσωπική του εκτίμηση, οι Ευρωπαίοι συνεχίζουν να στηρίζουν τον πόλεμο επειδή θεωρούν ότι μπορούν να εξασθενήσουν σταδιακά τη Ρωσία.
Ο ίδιος διαφώνησε με αυτή την προσέγγιση, θεωρώντας ότι η Ουκρανία έχει ήδη αποδυναμωθεί σημαντικά και ότι δεν είναι ρεαλιστικό να αντιμετωπίζεται η Ρωσία σαν χώρα που θα καταρρεύσει εύκολα υπό την πίεση ενός πολέμου φθοράς.
Η αιχμηρή αναφορά στη Γερμανία
Ακόμη πιο αιχμηρός ήταν για τη Γερμανία.
Ο Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι το γερμανικό οικονομικό μοντέλο είχε στηριχθεί σε μεγάλο βαθμό στη φθηνή ρωσική ενέργεια και ότι η απώλειά της δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στο Βερολίνο.
Στο πλαίσιο της δικής του ερμηνείας, ο ευρωπαϊκός επανεξοπλισμός λειτουργεί και ως εργαλείο τόνωσης της βιομηχανικής δραστηριότητας.
Έφτασε μάλιστα στο σημείο να υποστηρίξει ότι «ο πόλεμος συμφέρει κυρίως τη Γερμανία», θέση την οποία συνέδεσε με την ανάγκη λειτουργίας της γερμανικής και ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Οι συγκεκριμένες τοποθετήσεις αποτελούν την προσωπική γεωπολιτική ερμηνεία του αντιναυάρχου ε.α. και όχι διαπιστωμένα δεδομένα.
«Η Ρωσία δεν γονατίζει εύκολα»
Στην κορύφωση της συζήτησης για την Ουκρανία, ο Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική υποτιμά τις αντοχές της Ρωσίας.
Παράλληλα άσκησε κριτική στις επιλογές της ουκρανικής ηγεσίας πριν και κατά τη διάρκεια του πολέμου, θεωρώντας ότι υπήρχαν περιθώρια διαφορετικής διαχείρισης της κρίσης πριν από τη ρωσική εισβολή.
Επανέφερε, τέλος, την ανάγκη αναζήτησης ενός νέου συστήματος ευρωπαϊκής ασφάλειας, μέσα στο οποίο –κατά την άποψή του– θα πρέπει μακροπρόθεσμα να βρεθεί τρόπος συνύπαρξης Ευρώπης και Ρωσίας.
Η συνέντευξη του Γιάννη Εγκολφόπουλου στο Diplomatic Front κινήθηκε έτσι σε τρία διαδοχικά επίπεδα: τη διαμόρφωση της νέας παγκόσμιας γεωοικονομίας, τη ριζική αλλαγή των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο και την προσπάθεια της Ελλάδας να μετατρέψει την τεχνολογική και στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ σε ολοκληρωμένο σύστημα αποτροπής.
Κεντρικό μήνυμα της ανάλυσής του ήταν ότι η επόμενη περίοδος δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των όπλων αλλά από την ικανότητα ενός κράτους να συνδέει πληροφορίες, αισθητήρες, πλατφόρμες, ηλεκτρονικό πόλεμο και τεχνητή νοημοσύνη σε ένα ενιαίο επιχειρησιακό σύστημα.