Σε μια συνέντευξη-ποταμό, διάρκειας άνω των τριών ωρών, ο καθηγητής Παθολογίας, Επιδημιολογίας, Πληθυσμιακής Υγείας και Επιστήμης Δεδομένων του Πανεπιστημίου Stanford, Γιάννης Ιωαννίδης, επιχείρησε να αποτυπώσει το «καμένο πρόσωπο της Ελλάδας».
Καλεσμένος του Γιώργου Σαχίνη στην τελευταία εκπομπή των «Αντιθέσεων» για την τηλεοπτική περίοδο, ο διεθνώς αναγνωρισμένος Έλληνας επιστήμονας μίλησε για τον εκφυλισμό των θεσμών, τη δημογραφική κατάρρευση, τη διάλυση της δημόσιας υγείας, τη φτωχοποίηση των νέων, τη φυγή των καλύτερων μυαλών και την υποχώρηση της ελληνικής γλώσσας και παιδείας.
Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε ανήμερα της επετείου για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Ο καθηγητής χαρακτήρισε την 24η Ιουλίου ημέρα γιορτής, αλλά και πένθους, υποστηρίζοντας ότι η ελπίδα της Μεταπολίτευσης δεν πραγματώθηκε.
«Η Ελληνική Δημοκρατία εκφυλίστηκε σταδιακά σε μία φαρσοκωμωδία», ανέφερε, κάνοντας λόγο για ευτελισμό θεσμών, διαπλοκή, διαφθορά και εξορία των δημιουργικών Ελλήνων από τον ίδιο τους τον τόπο.
«Η αριστεία βρίσκεται υπό διωγμό»
Ο Γιάννης Ιωαννίδης εξήγησε γιατί χρησιμοποιεί τον βαρύ όρο «αχρηστοκρατία». Όπως υποστήριξε, στην Ελλάδα έχει εμπεδωθεί ένα σύστημα που προωθεί «τους χειρότερους των χειρότερων», ενώ αναγκάζει τους πραγματικά ικανούς είτε να εγκαταλείψουν τη χώρα είτε να απομονωθούν μέσα σε αυτήν.
«Η αριστεία βρίσκεται σε κατάσταση διωγμού», τόνισε, σημειώνοντας ότι οι άνθρωποι που δημιουργούν και προσφέρουν δεν διαθέτουν πλέον ούτε τον ζωτικό χώρο για να εργαστούν μακριά από τα κυκλώματα εξουσίας.
Κατά τον ίδιο, η διεθνής εικόνα της χώρας απέχει δραματικά από την επικοινωνιακή πραγματικότητα που παρουσιάζεται στο εσωτερικό. Η Ελλάδα, είπε, υποχωρεί στις διεθνείς κατατάξεις και βρίσκεται πλέον πιο κοντά σε κράτη με σοβαρά θεσμικά, οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα παρά στον ευρωπαϊκό πυρήνα.
Η δημογραφική εξαφάνιση
Στην κορυφή της ανάλυσής του τοποθέτησε το δημογραφικό, προειδοποιώντας ότι η Ελλάδα έφτασε να καταγράφει περίπου διπλάσιους θανάτους από γεννήσεις. Τα μέτρα που ανακοινώνονται, όπως είπε, δεν αποτελούν πραγματική δημογραφική πολιτική, αλλά «ασπιρίνες για μεταστατικό καρκίνο».
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που παρουσίασε, περίπου μία στις τρεις γεννήσεις στην Ελλάδα αφορά παιδί με έναν ή δύο γονείς μεταναστευτικής προέλευσης. Υποστήριξε ακόμη ότι σήμερα αντιστοιχεί περίπου μία γέννηση από γονείς γεννημένους στην Ελλάδα ανά 3.500 γεννήσεις παγκοσμίως, όταν γύρω στο 1930 η αναλογία ήταν μία προς 350.
Η Ελλάδα, επισήμανε, είναι η γηραιότερη χώρα της Ευρώπης και η δεύτερη γηραιότερη στον κόσμο, με περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού να βρίσκεται άνω των 65 ετών.
«Το μέλλον μας εξαφανίζεται», προειδοποίησε, τονίζοντας ότι το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται με μικρά επιδόματα, αλλά μόνο εάν η χώρα γίνει ξανά βιώσιμη για τους νέους, την εργασία και την οικογένεια.
Υγεία από την τσέπη του ασθενούς
Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η κριτική του για την κατάσταση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, το 34% των συνολικών δαπανών υγείας στην Ελλάδα καλύπτεται απευθείας από τους ασθενείς, ενώ μόλις το 61% προέρχεται από δημόσιους φορείς.
Για τα φάρμακα, η συμμετοχή των πολιτών προσεγγίζει, κατά την παρουσίασή του, το 48%-50%, όταν ο μέσος όρος στις χώρες του ΟΟΣΑ βρίσκεται περίπου στο 16%.
Παράλληλα, ανέφερε ότι το 9,5% των ελληνικών νοικοκυριών μέσα σε ένα μόνο έτος αντιμετώπισε «καταστροφικό κόστος υγείας», δηλαδή υποχρεώθηκε να διαθέσει πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για ιατρικές ανάγκες.
«Αν πάθουμε κάτι σοβαρό, τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα», είπε χαρακτηριστικά, καταγγέλλοντας ότι το ΕΣΥ υποσκάπτεται συστηματικά, παρά την αυταπάρνηση γιατρών και νοσηλευτών.
Αναφέρθηκε επίσης στη λανθασμένη διάρθρωση του συστήματος: πολλοί γιατροί στα χαρτιά, ελάχιστοι νοσηλευτές και εξαιρετικά μικρός αριθμός γιατρών πρώτης γραμμής. Το αποτέλεσμα, όπως εξήγησε, είναι από τη μία η έλλειψη βασικής φροντίδας και από την άλλη η υπερβολική χρήση φαρμάκων, εξετάσεων και επεμβάσεων.
Η νεολαία χωρίς μέλλον
Σοκαριστικά ήταν και τα δεδομένα που παρουσίασε για τους εφήβους. Περίπου το 30% είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο, το 36% έχει ασχοληθεί με τυχερά παιχνίδια με χρήματα, ενώ το 7% εμφανίζει ήδη προβληματική εξάρτηση από τον τζόγο. Παράλληλα, το 92% δηλώνει ότι έχει πολύ εύκολη πρόσβαση στο αλκοόλ και έως το 60% έχει δεχθεί σχολικό ή διαδικτυακό εκφοβισμό.
Για τους νέους ηλικίας 20 έως 30 ετών σημείωσε ότι για πρώτη φορά είναι λιγότεροι από ένα εκατομμύριο, έχοντας μειωθεί κατά 36% μέσα σε δύο δεκαετίες. Το 74% δηλώνει ετήσιο εισόδημα μικρότερο των 10.000 ευρώ.
Αυτή η πραγματικότητα, σύμφωνα με τον καθηγητή, εξηγεί και την εκλογική αποχή των νεότερων γενεών. Οι νέοι, είπε, αισθάνονται ότι η χώρα δεν ενδιαφέρεται για αυτούς και περιορίζονται στην καθημερινή επιβίωση.
«Μας έχουν πάρει χαμπάρι διεθνώς»
Ο Γιάννης Ιωαννίδης παρέθεσε στοιχεία και για την ποιότητα της Δημοκρατίας, την ελευθερία του Τύπου και τη διαφθορά. Η Ελλάδα, όπως ανέφερε, υποχώρησε από την 20ή θέση στην ποιότητα των δημοκρατικών θεσμών το 2010 στην 51η θέση, ενώ βρίσκεται στην 86η θέση ως προς την ελευθερία του Τύπου.
«Μας έχουν πάρει χαμπάρι διεθνώς», ήταν η χαρακτηριστική του φράση.
Έκανε λόγο για ένα καθεστώς που έχει μεγάλη αποτελεσματικότητα στην επικοινωνία, ενσωματώνει διαφορετικούς κομματικούς χώρους και αναπαράγει οικογενειοκρατία, ευνοιοκρατία και κλεπτοκρατία.
«Δεν είμαστε πλέον στο χείλος του γκρεμού. Αυτό ήταν πριν από 15 ή 20 χρόνια. Πέσαμε στον γκρεμό και πανηγυρίζουμε ότι έχουμε πέσει», υπογράμμισε.
Πανεπιστήμια, επιστήμη και brain drain
Στο πεδίο της έρευνας και της εκπαίδευσης, ο καθηγητής υποστήριξε ότι το κράτος αντιμετωπίζει με περιφρόνηση τα δημόσια πανεπιστήμια και τους επιστήμονες. Η συνολική ετήσια χρηματοδότηση των 24 δημόσιων πανεπιστημίων, όπως είπε, ανέρχεται περίπου στα 150 εκατ. ευρώ, ποσό που χαρακτήρισε ανεπαρκές.
Παράλληλα, ανέφερε ότι καμία από τις ιδιωτικές πανεπιστημιακές δομές που ήρθαν στην Ελλάδα δεν υπερβαίνει ποιοτικά τα υπάρχοντα δημόσια πανεπιστήμια. «Δεν φέραμε το Stanford, το Harvard ή το MIT. Φέραμε τη μετριότητα και κάτω», ήταν το νόημα της παρέμβασής του.
Από τους 300 Έλληνες επιστήμονες με τη μεγαλύτερη διεθνή επιρροή, μόνο 40 είχαν το 2025 κύρια ακαδημαϊκή διεύθυνση στην Ελλάδα. Η μέση ηλικία των εν ζωή επιστημόνων αυτής της ομάδας που παρέμειναν στη χώρα, όπως ανέφερε, φτάνει τα 73 χρόνια.
«Η Ελλάδα γίνεται μια ξοφλημένη χώρα για ξοφλημένους. Δεν πρόκειται να συμβιβαστώ με αυτό», δήλωσε.
Ελληνική γλώσσα και τεχνητή νοημοσύνη
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην υποχώρηση της ελληνικής γλώσσας, επισημαίνοντας ότι τα ελληνικά κείμενα αποτελούν μόλις το 0,5% του διαδικτυακού περιεχομένου και η παρουσία τους συνεχίζει να συρρικνώνεται.
Προειδοποίησε επίσης για την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και τη συγκέντρωση της γνώσης στα χέρια λίγων ιδιωτικών εταιρειών. Κατά την εκτίμησή του, οι κοινωνίες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε κοινωνίες «αντιγραφής της αντιγραφής», χωρίς πρωτοβουλία, ανεξαρτησία και ελευθερία.
«Δεν υπάρχουν Μεσσίες»
Παρά τη ζοφερή εικόνα, ο Γιάννης Ιωαννίδης δεν υιοθέτησε τη λογική της παραίτησης. Ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχουν Μεσσίες ή μοναχικοί σωτήρες και κάλεσε τους πολίτες να αναζητήσουν ξανά την εσωτερική ελευθερία, την εντιμότητα, τη σεμνότητα και την αίσθηση ευθύνης.
«Αν είναι να σβήσουμε, θα πρέπει να σβήσουμε με εντιμότητα και αξιοπρέπεια», είπε, τονίζοντας ότι ο ελληνικός πολιτισμός εξακολουθεί να ακτινοβολεί σε ολόκληρο τον κόσμο, ακόμη κι αν το ελληνικό κράτος έχει εγκαταλείψει την υπεράσπισή του.
Η εκπομπή έκλεισε με αναφορά στον Κωστή Παλαμά και με το ερώτημα που διαπέρασε ολόκληρη τη συζήτηση: τι πρέπει να αλλάξει, ώστε η Ελλάδα να πάψει να πανηγυρίζει για την πτώση της και να αρχίσει ξανά να αγωνίζεται για την ανόρθωσή της.