Σε μια συνέντευξη που ξεκίνησε από την ποίηση, αλλά εξελίχθηκε σε βαθιά πολιτική και θεσμική παρέμβαση, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την ποιότητα της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, ασκώντας σκληρή κριτική στο πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο διακυβέρνησης.
Μιλώντας στον Γιώργο Λιάνη με αφορμή την πρώτη ποιητική συλλογή του, με τίτλο «Σταλακτίτες», ο Προκόπης Παυλόπουλος υποστήριξε ότι η εκτελεστική εξουσία έχει αποκτήσει υπερβολικά μεγάλη ισχύ, περιορίζοντας στην πράξη την αυτονομία της Βουλής και επηρεάζοντας συνολικά τη λειτουργία του πολιτεύματος.
«Η εκτελεστική εξουσία είναι δυστυχώς παντοδύναμη», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας ένα σύστημα στο οποίο η κυβέρνηση δεν περιορίζεται στην άσκηση της διοίκησης, αλλά ουσιαστικά καθορίζει και το περιεχόμενο της νομοθετικής λειτουργίας.
Όπως επισήμανε, η συντριπτική πλειονότητα των νομοθετικών πρωτοβουλιών προέρχεται από την κυβέρνηση, ενώ οι προτάσεις νόμου των βουλευτών είναι ελάχιστες. Κατά την εκτίμησή του, αυτή η πραγματικότητα έχει δημιουργήσει ένα ισχυρό δίπολο εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας, το οποίο ενισχύει ακόμη περισσότερο τον πρωθυπουργοκεντρικό χαρακτήρα του ελληνικού πολιτικού συστήματος.
«Πάσχει η ποιότητα της Δημοκρατίας μας»
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας συνέδεσε άμεσα την ποιότητα της Δημοκρατίας με την πραγματική έκταση της ελευθερίας που απολαμβάνει ο πολίτης. Υποστήριξε ότι η ελευθερία δεν μπορεί να καθορίζεται ποιοτικά από εκείνους που ασκούν την εξουσία, ακόμη και αν το Σύνταγμα και οι νόμοι οριοθετούν το πλαίσιο λειτουργίας μιας οργανωμένης πολιτείας.
Κατά τον Προκόπη Παυλόπουλο, το κρίσιμο πρόβλημα της σημερινής Ελλάδας είναι ότι τόσο η Δημοκρατία όσο και η ελευθερία παρουσιάζουν σοβαρές αδυναμίες. Η δημοκρατική λειτουργία, όπως τόνισε, δεν εξαντλείται στην τήρηση των τύπων, αλλά κρίνεται από την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, την ισονομία και τη δυνατότητα του πολίτη να συμμετέχει ουσιαστικά στα κοινά.
Ο ίδιος δεν απέφυγε την αυτοκριτική. Συμπεριέλαβε τον εαυτό του στο πολιτικό σύστημα που κυβέρνησε τη χώρα και παραδέχθηκε ότι τόσο ως υπουργός όσο και ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναγκάστηκε να προχωρήσει σε συμβιβασμούς. Όπως είπε, εξακολουθεί να αναρωτιέται εάν ορισμένοι από αυτούς υπήρξαν καθοριστικοί.
Παράλληλα, καταλόγισε στο πολιτικό σύστημα τη μεγαλύτερη ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση και ειδικότερα για την υποβάθμιση της ποιότητας της Δημοκρατίας. Η ποίηση, εξήγησε, λειτουργεί για τον ίδιο ως δίοδος εξομολόγησης, αλλά και ως μέσο προσωπικής αυτοκριτικής.
Το έλλειμμα Δικαιοσύνης
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην έννοια της Δικαιοσύνης, την οποία συνέδεσε με τη δυνατότητα μιας πολιτείας να αποδίδει στον καθένα όσα πραγματικά του αναλογούν.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, είναι ότι η Ελλάδα αδυνατεί να αξιολογήσει τους πολίτες με βάση τις ικανότητες και την αξία τους. Αυτή η αποτυχία δεν αφορά μόνο τη δικαστική λειτουργία, αλλά διαπερνά την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα.
Για τον Προκόπη Παυλόπουλο, η κρίση της Δικαιοσύνης είναι ταυτόχρονα κρίση της Δημοκρατίας, καθώς η υποχώρηση της ισονομίας οδηγεί αναπόφευκτα και σε περιορισμό της πραγματικής ελευθερίας.
Η διχόνοια ως διαχρονική ελληνική πληγή
Αναφερόμενος στην ανάγκη εθνικής ενότητας, χαρακτήρισε τον διχασμό ένα σχεδόν αρχετυπικό αμάρτημα του Ελληνισμού. Έκανε μια ιστορική αναδρομή από την εκστρατεία στην Τροία και τον Πελοποννησιακό Πόλεμο έως τις εμφύλιες συγκρούσεις της Επανάστασης του 1821, τον Εθνικό Διχασμό και τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Κατά την άποψή του, η ρίζα του ελληνικού διχασμού βρίσκεται στον φθόνο, τον οποίο χαρακτήρισε «προπατορικό αμάρτημα» των Ελλήνων. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι η χώρα δεν έχει ακόμη συνειδητοποιήσει πλήρως πόσα δεινά συσσώρευσε σε κάθε ιστορική περίοδο η εσωτερική σύγκρουση.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, υπογράμμισε, έχει μέγα χρέος να υπερασπίζεται την ενότητα του λαού, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τον αξιακό του κώδικα. Οφείλει να λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο του Συντάγματος και του κράτους δικαίου, επιλέγοντας κάθε φορά τη λύση που περιορίζει όσο το δυνατόν λιγότερο την ελευθερία.
«Ντροπή να φοβόμαστε τον Ερντογάν»
Απαντώντας σε ερώτηση για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τα αποτελέσματα της Συνόδου του ΝΑΤΟ, ο Προκόπης Παυλόπουλος υποστήριξε ότι ο Τούρκος πρόεδρος δεν είναι ο πραγματικός κερδισμένος, ακόμη κι αν αυτή είναι η εικόνα που εμφανίζεται προσωρινά.
Άσκησε δριμεία κριτική στις αναθεωρητικές επιδιώξεις της Άγκυρας, χαρακτηρίζοντας τη «Γαλάζια Πατρίδα» μια φαντασίωση η οποία δεν οδηγεί πουθενά. Κάλεσε, μάλιστα, την Ελλάδα να αντισταθεί στην τουρκική πολιτική χωρίς φοβικά σύνδρομα.
Εμφανίστηκε κατηγορηματικός ως προς τις δυνατότητες αποτροπής των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, επισημαίνοντας το φρόνημα του προσωπικού και τις δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας. Χαρακτήρισε, μάλιστα, προσβλητικό για τους Έλληνες να καλλιεργείται διαρκώς ο φόβος ενός θερμού επεισοδίου.
Κατά την εκτίμησή του, η εικόνα ισχύος που προβάλλει σήμερα ο Ερντογάν μοιάζει περισσότερο με πυροτέχνημα περιορισμένης διάρκειας. Απέναντι σε αυτήν, η Ελλάδα οφείλει να αντιτάξει το θάρρος, την παιδεία και την ιστορική της αυτοπεποίθηση.
Η ποίηση ως εξομολόγηση
Η αφετηρία της συζήτησης ήταν η ποιητική συλλογή «Σταλακτίτες», την οποία ο Προκόπης Παυλόπουλος αποφάσισε να εκδώσει έπειτα από δεκαετίες γραφής.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του ποιητή με την πλήρη έννοια του όρου. Αντιμετωπίζει την ποίηση ως διαρκή άσκηση στην ελληνική γλώσσα, αλλά και ως μια θεραπευτική διαδικασία που τον βοηθά να αναγνωρίζει τις προσωπικές του ελλείψεις.
Μίλησε για τις επιρροές που δέχθηκε από τον Παπαδιαμάντη, τον Παλαμά, τον Σεφέρη και τον Ελύτη, αλλά και για τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε στα νεανικά του χρόνια η Λαϊκή Βιβλιοθήκη της Καλαμάτας.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διαχρονική δύναμη της ελληνικής γλώσσας, την οποία παρουσίασε ως βασικό στοιχείο της συγκρότησης του ελληνικού έθνους και ως όχημα διαλόγου ανάμεσα στους λαούς και στους πολιτισμούς.
Η συλλογή «Σταλακτίτες» εκδόθηκε με τη συμβολή του καθηγητή και ποιητή Νάσου Βαγενά, ενώ συνοδεύεται από δεκατρία χαρακτικά του ζωγράφου Γιάννη Ψυχοπαίδη.
Ο «Μινώταυρος» του πολιτικού συστήματος
Κλείνοντας τη συζήτηση, ο Προκόπης Παυλόπουλος χρησιμοποίησε τον συμβολισμό του λαβύρινθου και του Μινώταυρου, για να περιγράψει την παγίδευση της χώρας σε μια μακρά πολιτική και κοινωνική κρίση.
Για να βγει η Ελλάδα από τον λαβύρινθο, υποστήριξε, πρέπει πρώτα να κατανοήσει πώς οδηγήθηκε σε αυτόν. Στη συνέχεια, ο πολιτικός κόσμος οφείλει να νικήσει τον δικό του «Μινώταυρο»: την αυταρέσκεια, τους συμβιβασμούς και την αντίληψη ότι η εξουσία αποτελεί αυτοσκοπό.
Το μήνυμά του ήταν σαφές. Η πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επάγγελμα ούτε ως μηχανισμός επιβολής. Ο πολιτικός πρέπει πρωτίστως να είναι συνειδητοποιημένος πολίτης, καθώς μόνο τότε μπορεί να υπηρετήσει πραγματικά το δημόσιο συμφέρον και τη Δημοκρατία.