Στην απόσταση που χωρίζει τις τουρκικές εξαγγελίες από την αποδεδειγμένη επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα επικεντρώθηκε ο συνταγματάρχης ε.α. και αναλυτής Τουρκίας Παναγιώτης Νάστος, κατά την ομιλία του στο Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, με θέμα τις δυνατότητες και τις δυσχέρειες της τουρκικής αεράμυνας.
Με συντονιστή τον σμήναρχο ε.α. Νίκο Λεφάκη, η εκδήλωση ανέδειξε τόσο τη μεγάλη προσπάθεια της Άγκυρας να δημιουργήσει ένα εγχώριο, πολυεπίπεδο δίκτυο προστασίας όσο και τα ερωτήματα για την ετοιμότητά του απέναντι σε σύνθετες αεροπορικές και πυραυλικές απειλές.
Ο ομιλητής συνόψισε την προσέγγισή του με μία χαρακτηριστική επισήμανση: «Η Τουρκία δεν είναι τόσο ισχυρή όσο θέλει να μας δείχνει ότι είναι, αλλά δεν είναι και τόσο ανίσχυρη όσο θα θέλαμε εμείς να είναι».
Τι επιχειρεί να χτίσει η Τουρκία
Ο Παναγιώτης Νάστος παρουσίασε τον «Ατσάλινο Θόλο» ως μια συνολική αρχιτεκτονική αεράμυνας, η οποία αποσκοπεί στην ενοποίηση ραντάρ, αντιαεροπορικών όπλων και μέσων ηλεκτρονικού πολέμου υπό κοινή διοίκηση και έλεγχο.
Στην περιγραφή του περιλαμβάνονται τέσσερα επίπεδα προστασίας: από την αντιμετώπιση μικρών drones και απειλών σε χαμηλό ύψος, μέχρι την αναχαίτιση στόχων σε μεγαλύτερες αποστάσεις και υψόμετρα.
Στα επιμέρους συστήματα αναφέρθηκαν τα πυροβόλα KORKUT, οι πύραυλοι SUNGUR, η οικογένεια HISAR και τα συστήματα SIPER. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης και στα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου KORAL και VURAL/REDET.
Όπως εξήγησε, το ζητούμενο για την Άγκυρα είναι όλα αυτά να λειτουργούν συντονισμένα, με κοινή αεροπορική εικόνα και δυνατότητα επιλογής του κατάλληλου όπλου για κάθε απειλή. Η ύπαρξη διαφορετικών συστημάτων, επομένως, αποτελεί μόνο ένα μέρος της προσπάθειας. Η αποτελεσματική διασύνδεσή τους είναι καθοριστική.
Η ολοκλήρωση απαιτεί χρόνο
Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που παρουσίασε ο ομιλητής, η ανάπτυξη του τουρκικού δικτύου εξελίσσεται σταδιακά και η πλήρης κάλυψη τοποθετείται στη δεκαετία του 2030.
Ο ίδιος αναγνώρισε ότι πρόκειται για πρόγραμμα που έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει παραδόσεις και επιμέρους λειτουργικές δυνατότητες. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι η εικόνα ενός πλήρως ολοκληρωμένου και επιχειρησιακά ώριμου «θόλου» υπερβαίνει τη σημερινή κατάσταση που περιέγραψε.
Η διάκριση αυτή αποτέλεσε κεντρικό σημείο της εισήγησης: η ένταξη ενός οπλικού συστήματος στο οπλοστάσιο και η επιτυχία συγκεκριμένων δοκιμών δεν απαντούν αυτομάτως σε όλα τα ερωτήματα για την απόδοσή του σε πραγματικές συνθήκες πολέμου.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις δοκιμές HISAR και SIPER
Το μεγαλύτερο μέρος της ανάλυσης επικεντρώθηκε στα αεροσκάφη-στόχους που χρησιμοποιούνται για τη δοκιμή των τουρκικών αντιαεροπορικών συστημάτων.
Ο κ. Νάστος υποστήριξε, επικαλούμενος δημόσιες αναφορές που παρουσίασε στην ομιλία, ότι οι γνωστές δοκιμές των HISAR και SIPER έχουν επικεντρωθεί κυρίως σε υποηχητικούς στόχους. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στα Şimşek, Süper Şimşek και σε άλλες πλατφόρμες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της αναχαίτισης.
Κατά την επιχειρηματολογία του, για να τεκμηριωθεί η επιχειρησιακή ωριμότητα απαιτούνται δοκιμές που να καλύπτουν μεγαλύτερη ποικιλία ταχυτήτων, ελιγμών, υψομέτρων και ηλεκτρονικών παρεμβολών, καθώς και πιο σύνθετες συνθήκες εμπλοκής.
Με βάση αυτή την προσέγγιση, αμφισβήτησε την αποδεδειγμένη αξιοπιστία των συγκεκριμένων συστημάτων απέναντι σε υπερηχητικούς στόχους και στις απαιτήσεις που θα δημιουργούσε η ελληνική Πολεμική Αεροπορία.
Πρόκειται για την εκτίμηση του ομιλητή από τα στοιχεία που επικαλέστηκε. Η παρουσίασή του δεν περιλάμβανε πλήρη επιχειρησιακά δεδομένα όλων των τουρκικών δοκιμών, ώστε το συμπέρασμα να εκληφθεί ως οριστική απόδειξη αδυναμίας αναχαίτισης.
Γιατί συνέδεσε τους S-400 με την ωρίμανση του τουρκικού δικτύου
Ο συνταγματάρχης ε.α. συνέδεσε τη συζήτηση για το μέλλον των S-400 με τον χρόνο που απαιτείται για να ωριμάσουν οι εγχώριες τουρκικές δυνατότητες.
Εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Άγκυρα δεν επιθυμεί να αποχωριστεί το ρωσικό σύστημα προτού αισθανθεί ότι οι επόμενες εκδόσεις του SIPER μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες της.
Υπό αυτό το πρίσμα, παρουσίασε το ζήτημα των S-400 ως συνάρτηση τόσο της σχέσης της Τουρκίας με τις ΗΠΑ και το πρόγραμμα F-35 όσο και των πραγματικών αναγκών της τουρκικής αεράμυνας.
Η ελληνική Αεροπορία στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Η συζήτηση απέκτησε ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν συμμετέχων επικαλέστηκε συμπεράσματα πολεμικού παιγνίου για το τουρκικό στρατηγικό βάθος και διατύπωσε την άποψη ότι οι ελληνικές αεροπορικές δυνάμεις θα αντιμετώπιζαν πολύ σοβαρούς περιορισμούς στην προβολή ισχύος εντός της Τουρκίας.
Η τοποθέτηση προκάλεσε έντονες αντιρρήσεις. Ο Παναγιώτης Νάστος ζήτησε τεκμηρίωση και αντέτεινε την ποιότητα του ελληνικού προσωπικού, την παρουσία των Rafale και την αναβάθμιση των F-16 στην έκδοση Viper.
Παρέμβαση έκανε επίσης εν ενεργεία αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας, ο οποίος δήλωσε ότι διαφωνεί με βάση τα δεδομένα που γνωρίζει, επισημαίνοντας παράλληλα ότι δεν μπορεί να δημοσιοποιήσει επιχειρησιακές πληροφορίες. Ζήτησε να παρουσιαστούν οι παραδοχές και τα στοιχεία της μελέτης, ώστε τα συμπεράσματά της να μπορούν να αξιολογηθούν.
Στη συζήτηση αναδείχθηκε, πάντως, και μια διαφορετική παράμετρος: η δυνατότητα υποστήριξης επιχειρήσεων μεγάλης διάρκειας, όπου η εγχώρια αμυντική παραγωγή, τα αποθέματα και η αναπλήρωση απωλειών αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα. Αναγνωρίστηκε ότι η τουρκική βιομηχανική βάση αποτελεί παράγοντα που η Ελλάδα οφείλει να συνυπολογίζει.
Κατσαρός: Καθοριστική η δικτύωση — διαρκής πρόκληση τα drones
Ο αντιπτέραρχος ε.α. Παναγιώτης Κατσαρός έδωσε έμφαση στην κοινή επιχειρησιακή εικόνα, στη διασύνδεση των μέσων και στη σωστή εκτίμηση της απειλής.
Όπως εξήγησε, η αποτελεσματικότητα της αεράμυνας εξαρτάται από το κατά πόσο τα διαθέσιμα μέσα ανταλλάσσουν πληροφορίες και αξιοποιούνται εγκαίρως απέναντι στον κατάλληλο στόχο. Αναφέρθηκε επίσης στις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και στις σοβαρές συνέπειες που μπορεί να έχει ένα σφάλμα αναγνώρισης ή αξιολόγησης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στα μη επανδρωμένα συστήματα. Υπογράμμισε ότι η αντιμετώπισή τους απαιτεί συνεχή προσαρμογή, καθώς οι τεχνολογίες και τα αντίμετρα εξελίσσονται γρήγορα. Η προμήθεια μεγάλου αριθμού συστημάτων, από μόνη της, δεν εξασφαλίζει διαχρονική αποτελεσματικότητα.
Ινδία, BrahMos και ενίσχυση της αποτροπής
Απαντώντας σε ερώτηση για τις δυνατότητες αμυντικής συνεργασίας με την Ινδία, ο κ. Νάστος τάχθηκε υπέρ της εμβάθυνσης των σχέσεων και της εξέτασης επιλογών ενίσχυσης του ελληνικού πυραυλικού οπλοστασίου.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στους BrahMos, εκτιμώντας ότι όπλα μεγαλύτερου βεληνεκούς θα μπορούσαν να προσθέσουν δυνατότητες στην ελληνική αποτροπή.
Συνέδεσε την προσέγγιση Ελλάδας–Ινδίας με ευρύτερες γεωπολιτικές συγκλίσεις, τον διάδρομο IMEC και τη συνεργασία Τουρκίας–Πακιστάν. Η αναφορά στους BrahMos έγινε ως πρόταση και εκτίμηση για πιθανή κατεύθυνση συνεργασίας, χωρίς να παρουσιάζεται ως ολοκληρωμένη ελληνική προμήθεια.
Οι τουρκικές δυνάμεις απέναντι από τα νησιά
Η συζήτηση επεκτάθηκε στις τουρκικές στρατιωτικές αναδιατάξεις και στην ενίσχυση της αμφίβιας οργάνωσης της γειτονικής χώρας.
Ο Παναγιώτης Νάστος συνέδεσε τις εξελίξεις στο κουρδικό και συριακό μέτωπο με τη δυνατότητα αποδέσμευσης τουρκικών μονάδων και μετακίνησής τους προς άλλες κατευθύνσεις. Στο πλαίσιο αυτό, αξιολόγησε τη συγκέντρωση δυνάμεων στα μικρασιατικά παράλια ως ένδειξη της προτεραιότητας που διατηρεί το Αιγαίο στον τουρκικό σχεδιασμό.
Απέρριψε την άποψη ότι η Τουρκία ασχολείται ελάχιστα με την Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι οι διεκδικήσεις της και η στρατιωτική της διάταξη επιβάλλουν σταθερή ελληνική επαγρύπνηση.
Κλείνοντας τις απαντήσεις του, επανέλαβε ότι η ελληνική στάση εδράζεται στην αποφυγή του πολέμου και στην αποφασιστική υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η εμπιστοσύνη στις Ένοπλες Δυνάμεις συνδυάστηκε, σε όλη τη συζήτηση, με την ανάγκη συνεχούς ενίσχυσης της αποτροπής και προσεκτικής αξιολόγησης των δυνατοτήτων της Τουρκίας.