Τον κίνδυνο κλιμάκωσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και ακόμη και ενός σοβαρού θερμού επεισοδίου ανέδειξε ο αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπαλτζώης, μιλώντας στη «Θεσσαλία Τηλεόραση», σε μια εκτενή ανάλυση για τις τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο, το Καστελόριζο, την ελληνική αποτρεπτική ισχύ και τη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ.
Ο κ. Μπαλτζώης υποστήριξε ότι η Άγκυρα παρακολουθεί με ιδιαίτερη ανησυχία τις τελευταίες κινήσεις της Αθήνας, επισημαίνοντας ιδιαίτερα το πρόγραμμα της «Ασπίδας του Αχιλλέα» αλλά και την εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης με το Ισραήλ.
«Αυτό που τους καίει ακόμα περισσότερο είναι αυτή η στρατηγική συμμαχία που έχουμε με το Ισραήλ», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ότι πρόκειται για μια εξέλιξη που επηρεάζει σοβαρά τους τουρκικούς στρατηγικούς υπολογισμούς.
Το «δόγμα των τριών πολέμων»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του στο λεγόμενο «δόγμα των τριών πολέμων», το οποίο, όπως είπε, εφαρμόζει η Τουρκία έναντι της Ελλάδας.
Ο Ιωάννης Μπαλτζώης το περιέγραψε ως ένα μοντέλο που περιλαμβάνει τρία παράλληλα επίπεδα πίεσης:
τον πόλεμο της κοινής γνώμης, με προσπάθεια διαμόρφωσης του εσωτερικού και διεθνούς ακροατηρίου· τον ψυχολογικό πόλεμο, με απειλές και καλλιέργεια φόβου στον αντίπαλο· και τον νομικό πόλεμο, μέσω της αμφισβήτησης της διεθνούς νομιμότητας και της διαφορετικής ερμηνείας των συνθηκών και του Δικαίου της Θάλασσας.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ψυχολογικού πολέμου υπενθύμισε παλαιότερες τουρκικές απειλές περί αιφνιδιαστικής ενέργειας «μια νύχτα», εντάσσοντας και τη σημερινή ρητορική της Άγκυρας σε μια ευρύτερη στρατηγική πίεσης.
Τι είπε για Δωδεκάνησα και Καστελόριζο
Μεγάλο μέρος της συζήτησης αφορούσε τις τουρκικές αιτιάσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών.
Ο κ. Μπαλτζώης στάθηκε ειδικά στα Δωδεκάνησα, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη των Παρισίων, μέσω της οποίας τα νησιά παραχωρήθηκαν από την Ιταλία στην Ελλάδα.
Κατά την τοποθέτησή του, η Άγκυρα δεν νομιμοποιείται να εγείρει αξιώσεις με βάση τη συγκεκριμένη συνθήκη.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο Καστελόριζο και στη στρατηγική σημασία του συμπλέγματος, σημειώνοντας ότι η περιοχή βρίσκεται στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ερωτηθείς εάν το Καστελόριζο θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο μιας τουρκικής ενέργειας, απάντησε:
«Μπορεί να είναι στόχος. Βεβαίως, όλα είναι πιθανά».
«Μπορεί να έχουμε ανταλλαγές πυρών»
Στο ερώτημα εάν η κατάσταση θα μπορούσε να οδηγηθεί σε θερμό επεισόδιο, ο Ιωάννης Μπαλτζώης εμφανίστηκε κατηγορηματικός ως προς το ότι κανένα ενδεχόμενο δεν πρέπει να θεωρείται εκ των προτέρων αδύνατο.
«Βεβαίως μπορεί να πάει», είπε, προσθέτοντας ότι θα μπορούσε να σημειωθεί ακόμη και «πολύ μεγάλο επεισόδιο» με ανταλλαγές πυρών.
Έσπευσε, πάντως, να διευκρινίσει ότι αναφέρεται σε πιθανότητες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον στρατηγικό σχεδιασμό και όχι σε βεβαιότητα ότι επίκειται σύγκρουση.
Στάθηκε μάλιστα στη σημασία της προετοιμασίας των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, αναφέροντας ότι υπάρχουν επιχειρησιακά σχέδια και φέρνοντας ως παράδειγμα την προσωπική του στρατιωτική εμπειρία από τη Σάμο και άλλα νησιά.
Τα Ίμια και τα τετελεσμένα
Η συζήτηση έφτασε και στην κρίση των Ιμίων, με τον κ. Μπαλτζώη να υποστηρίζει ότι η Ελλάδα τότε θα μπορούσε να είχε υιοθετήσει διαφορετική στάση απέναντι στην παρουσία των τουρκικών δυνάμεων.
Το βασικό δίδαγμα που ανέδειξε είναι ο κίνδυνος δημιουργίας νέων τετελεσμένων μέσω μιας περιορισμένης στρατιωτικής ενέργειας, χωρίς αυτή να εξελιχθεί αναγκαστικά σε γενικευμένο πόλεμο.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε σε τουρκικές τοποθετήσεις που, κατά την ανάλυσή του, δείχνουν αυξημένη προετοιμασία ακόμη και για το ενδεχόμενο σοβαρής στρατιωτικής κρίσης.
Το τουρκικό «καμπανάκι» για το 2030
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασης ήταν η αναφορά του σε μελέτη τουρκικού ινστιτούτου που, σύμφωνα με τον ίδιο, ενημερώνει και το τουρκικό υπουργείο Άμυνας.
Όπως περιέγραψε, η συγκεκριμένη ανάλυση αντιμετωπίζει την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ως εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη επειδή συνδυάζει αεράμυνα, πληροφορίες, έγκαιρη προειδοποίηση, δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις και στενότερη σύνδεση της Ελλάδας με την ισραηλινή στρατιωτική τεχνολογία.
Κατά τον κ. Μπαλτζώη, η τουρκική προσέγγιση βλέπει να διαμορφώνεται μια νέα στρατηγική αρχιτεκτονική από το Αιγαίο μέχρι το Ισραήλ.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ενίσχυση του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και στην προοπτική απόκτησης των F-35, υποστηρίζοντας ότι στην Τουρκία υπάρχει προβληματισμός για το πώς θα έχει διαμορφωθεί η ισορροπία μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Σύμφωνα με όσα μετέφερε από την τουρκική μελέτη, το ερώτημα που τίθεται στην άλλη πλευρά είναι γιατί να περιμένει η Τουρκία μέχρι το 2030, όταν η Ελλάδα θα έχει ενισχύσει σημαντικά τις στρατιωτικές της δυνατότητες.
Πρόκειται για ένα σημείο που ο ίδιος θεωρεί ότι πρέπει να αξιολογηθεί πολύ προσεκτικά από την Αθήνα.
«Μην μετράτε μόνο κανόνια και αεροπλάνα»
Ο Ιωάννης Μπαλτζώης απέρριψε τη μηχανιστική σύγκριση αριθμών μεταξύ των δύο Ενόπλων Δυνάμεων.
«Μη μετράνε κανόνια, αεροπλάνα και λοιπά», είπε, επικαλούμενος τη θουκυδίδεια αντίληψη ότι καθοριστικός παράγοντας δεν είναι μόνο τα μέσα, αλλά οι άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν.
Υποστήριξε ότι η Ελλάδα διαθέτει δυνατότητες αποτροπής και ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται η αριθμητική υπεροχή ως ο μοναδικός δείκτης του αποτελέσματος μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης.
Το ζήτημα των τουρκικών drones
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε για τις τουρκικές πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Κατά την άποψή του, η Ελλάδα θα πρέπει πρώτα να προειδοποιήσει σαφώς ότι καμία μη εξουσιοδοτημένη πτήση πάνω από ελληνικό έδαφος δεν θα γίνεται ανεκτή και στη συνέχεια να εφαρμόσει στην πράξη τους κανόνες που έχει θέσει.
Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα την κατάρριψη ρωσικού αεροσκάφους από την Τουρκία το 2015, υποστηρίζοντας ότι η προστασία του εθνικού εναέριου χώρου εντάσσεται στα δικαιώματα ενός κράτους.
Η θέση αυτή αποτελεί προσωπική εκτίμηση και πρόταση του ίδιου για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζονται αντίστοιχες παραβιάσεις.
Τι περιμένει από Γαλλία και Ισραήλ
Ο αντιστράτηγος ε.α. ξεκαθάρισε ότι σε περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη η άμεση στρατιωτική εμπλοκή συμμάχων υπέρ της Ελλάδας.
Αντίθετα, υπογράμμισε ότι στον σύγχρονο πόλεμο κρίσιμο ρόλο παίζουν η υλικοτεχνική υποστήριξη, οι πληροφορίες και η διπλωματική στήριξη.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, σε αυτά τα επίπεδα η Ελλάδα θα μπορούσε να υπολογίζει ιδιαίτερα στη Γαλλία και στο Ισραήλ.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίστηκε πιο επιφυλακτικός ως προς το πώς ακριβώς θα αντιδρούσαν σε μια ελληνοτουρκική κρίση, αν και εκτίμησε ότι η Ουάσιγκτον δεν θα είχε συμφέρον από μια σοβαρή σύγκρουση μεταξύ δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.
«Η Ασπίδα του Αχιλλέα θέλει περίπου τρία χρόνια»
Στο τέλος της παρέμβασής του ο Ιωάννης Μπαλτζώης εξήγησε ότι η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν είναι ένα σύστημα που μπορεί να ενεργοποιηθεί συνολικά από τη μία ημέρα στην άλλη.
Εκτίμησε ότι για την πλήρη ανάπτυξή της απαιτείται περίπου μία τριετία, καθώς πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο σύστημα στο οποίο θα πρέπει να ενσωματωθούν υφιστάμενα ραντάρ, αντιαεροπορικά μέσα, αισθητήρες, πολεμικά πλοία και αεροσκάφη σε μια κοινή πλατφόρμα.
Ιδιαίτερη σημασία έδωσε στον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία θα συγκεντρώνει και θα επεξεργάζεται μεγάλο όγκο δεδομένων, θα αξιολογεί τις απειλές και θα τις ιεραρχεί για τους ανθρώπους που θα έχουν την ευθύνη της τελικής απόφασης.
Ως παράδειγμα ανέφερε τη χρήση αντίστοιχων τεχνολογιών από το Ισραήλ σε επιχειρήσεις του κατά του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μειώσει δραστικά τον χρόνο που απαιτείται για την επεξεργασία τεράστιου όγκου επιχειρησιακών πληροφοριών.