Σαφή όρια στη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στον χώρο της Δικαιοσύνης έθεσε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός και Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Προκόπιος Παυλόπουλος, στη διάλεξή του με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη και Απονομή Δικαιοσύνης», στο Μέγαρο Μουσικής, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια της Ακαδημίας Αθηνών.
Ο κ. Παυλόπουλος υπογράμμισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης τεχνολογικής επανάστασης, ωστόσο δεν πρέπει να οδηγεί ούτε σε άκριτο θαυμασμό ούτε σε δυστοπικό φόβο. Το κρίσιμο, όπως ανέφερε, είναι να κατανοηθούν τα πραγματικά όρια της τεχνολογίας, ιδίως όταν η συζήτηση αφορά τη νομοθέτηση και την απονομή της Δικαιοσύνης.
Κεντρική θέση της ομιλίας του ήταν η διάκριση ανάμεσα στη Νοημοσύνη και τη Συνείδηση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, όσο εξελιγμένη κι αν γίνει, μπορεί να επεξεργάζεται δεδομένα, να λύνει σύνθετα προβλήματα και να υποβοηθά τον άνθρωπο. Δεν διαθέτει όμως Συνείδηση, δηλαδή αυτογνωσία, ενσυναίσθηση, βιωματική εμπειρία και ηθική κρίση.
Με βάση αυτή τη διάκριση, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας τόνισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να μετατραπεί σε «τεχνητό δικαστή». Ο λόγος είναι ότι η απονομή της Δικαιοσύνης δεν είναι απλή μηχανική εφαρμογή κανόνων. Απαιτεί ερμηνεία, στάθμιση, αξιολόγηση πραγματικών περιστατικών, χειρισμό αόριστων νομικών εννοιών και κρίση με βάση την επιείκεια, την αναλογικότητα, την ισότητα και την αξία του ανθρώπου.
Ο κ. Παυλόπουλος προειδοποίησε ότι η αυτόματη παραγωγή κανόνων δικαίου ή δικαστικών αποφάσεων μέσω αλγορίθμων είναι όχι μόνο ανεδαφική, αλλά και επικίνδυνη. Όπως επισήμανε, τέτοιες πρακτικές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ισοπεδωτική ρύθμιση των κοινωνικών σχέσεων, αντίθετη προς τις αρχές του Κράτους Δικαίου και της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να έχει σημαντικό επικουρικό ρόλο στη Δικαιοσύνη. Μπορεί να βοηθήσει στην οργάνωση των δικαστηρίων, στην ψηφιοποίηση διαδικασιών, στην πρόσβαση στη νομοθεσία και τη νομολογία, στην κατάθεση δικογράφων, στην ενημέρωση των διαδίκων και στην επιτάχυνση διοικητικών λειτουργιών.
Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι άλλο πράγμα είναι η ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης και άλλο η υποκατάσταση του δικαστή. Η πρώτη μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα του δικαστικού συστήματος. Η δεύτερη, κατά τον ίδιο, απειλεί την ίδια την ουσία της δικαιοδοτικής λειτουργίας.
Το συμπέρασμα της παρέμβασής του ήταν σαφές: η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να σταθεί δίπλα στον δικαστή, όχι στη θέση του. Μπορεί να είναι εργαλείο υποβοήθησης, όχι φορέας δικανικής κρίσης. Διότι Δικαιοσύνη χωρίς ανθρώπινη Συνείδηση δεν είναι Δικαιοσύνη· είναι απλώς αλγοριθμική επεξεργασία.