Νέο μηχανισμό έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων και της εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την ελληνική πρόταση για προσωρινή αναστολή νέων αιτήσεων ασύλου σε εξαιρετικές περιστάσεις να βρίσκεται στο τραπέζι των συζητήσεων.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Αλεξάνδρας Βουδούρη στην «Καθημερινή», το εύρος του μηχανισμού παραμένει υπό διαμόρφωση. Η συζήτηση θα συνεχιστεί την Πέμπτη 1η Οκτωβρίου στο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης της Ε.Ε., στο Λουξεμβούργο, ενώ στη συνέχεια αναμένεται να απασχολήσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Η πρωτοβουλία αναπτύσσεται στον απόηχο των μαζικών αφίξεων στη Θέουτα τον περασμένο Ιούλιο και υπό την πίεση κρατών-μελών που ζητούν ταχύτερη ευρωπαϊκή αντίδραση σε κρίσεις στα εξωτερικά σύνορα.
Η ελληνική πρόταση και τα ανοικτά ζητήματα για το άσυλο
Ο αρμόδιος επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ απέφυγε να επιβεβαιώσει εάν ο νέος μηχανισμός θα περιλαμβάνει δυνατότητα προσωρινής αναστολής της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου, σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης ή υβριδικής επίθεσης.
«Δεν μπορώ να μπω σε λεπτομέρειες, καθώς πρόκειται για μια συζήτηση που βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη», δήλωσε, παραπέμποντας στις διαβουλεύσεις που άρχισαν το περασμένο Σάββατο, σε άτυπη συνάντηση υπουργών 15 κρατών-μελών στο Μόναχο.
Η τοποθέτησή του αφήνει ανοικτή τη συζήτηση, χωρίς να συνιστά αποδοχή του μέτρου από την Κομισιόν.
Τη σχετική ελληνική πρόταση είχε θέσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μετά την κρίση στη Θέουτα. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, αναμένεται να την επαναφέρει στους Ευρωπαίους ομολόγους του στο Συμβούλιο της Πέμπτης.
Παράλληλα, σύμφωνα με τις πληροφορίες του δημοσιεύματος, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα ζητεί πρόσθετο πρωτόκολλο για το άσυλο και τη μετανάστευση. Στόχος της πρότασης είναι να επιτρέπεται άρνηση εισόδου ή επιστροφή, χωρίς ατομική εξέταση αιτήματος ασύλου, σε περιπτώσεις παράτυπων μεταναστών που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο υβριδικών επιθέσεων. Πρόκειται για πολιτική πρόταση υπό συζήτηση και όχι για μέτρο που έχει ήδη υιοθετηθεί.
Frontex στο σημείο της κρίσης μέσα σε 24 ώρες
Πιο συγκεκριμένος εμφανίστηκε ο Μπρούνερ ως προς την επιχειρησιακή ενίσχυση του Frontex. Όπως επιβεβαίωσε, η νέα εντολή του οργανισμού που προετοιμάζει η Επιτροπή αποσκοπεί στη δυνατότητα ανάπτυξης δυνάμεων στο σημείο μιας κρίσης εντός 24 ωρών.
Η κινητοποίηση, ωστόσο, θα προϋποθέτει αίτημα και συμφωνία του ενδιαφερόμενου κράτους-μέλους. Δεν σχεδιάζεται αυτόματη αποστολή δυνάμεων με μονομερή απόφαση των Βρυξελλών.
«Αυτό που δεν αλλάζει είναι ότι η χώρα πρέπει να ζητήσει τη συνδρομή του Frontex», ξεκαθάρισε ο επίτροπος.
Η Κομισιόν επιδιώκει επίσης περισσότερους πόρους για τον οργανισμό, μεγαλύτερη συμμετοχή στις επιστροφές, στενότερη συνεργασία με τρίτες χώρες και αυξημένη ευελιξία απέναντι σε έκτακτες καταστάσεις και υβριδικές απειλές.
Οι πέντε άξονες του ευρωπαϊκού σχεδίου
Ο μηχανισμός έκτακτης ανάγκης αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου, το οποίο συνδυάζει δράσεις πριν από την άφιξη μεταναστών στα ευρωπαϊκά σύνορα με ενίσχυση της φύλαξης και των επιστροφών.
Πρώτη προτεραιότητα είναι η εντατικοποίηση της μεταναστευτικής διπλωματίας. Ο Μπρούνερ αναφέρθηκε στην πρωτοβουλία του «ανατολικού διαδρόμου», που ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη. Αφορά συνεργασία με χώρες κατά μήκος της διαδρομής από το Μπαγκλαντές και το Πακιστάν, μέσω των χωρών του Κόλπου και της Αιγύπτου, προς τη Λιβύη και στη συνέχεια προς την Ε.Ε.
Δεύτερη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων, με αναβαθμισμένες δυνατότητες του Frontex και ταχύτερη επιχειρησιακή ανταπόκριση.
Τρίτη είναι η έγκαιρη προειδοποίηση, μέσω καλύτερης παρακολούθησης των εξελίξεων στα σύνορα και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Επιδίωξη είναι να εντοπίζονται εγκαίρως κινήσεις ή οργανωμένες εκστρατείες που μπορεί να οδηγήσουν σε αιφνίδιες μαζικές αφίξεις.
Τέταρτη προτεραιότητα αποτελεί η αντιμετώπιση των δικτύων διακινητών και της χρηματοδότησής τους, με αξιοποίηση της Παγκόσμιας Συμμαχίας κατά της Διακίνησης Μεταναστών, του καθεστώτος κυρώσεων που συζητείται στο Συμβούλιο και της ενίσχυσης της Europol.
Πέμπτος άξονας είναι η επιτάχυνση των επιστροφών, με εφαρμογή του νέου Κανονισμού για τις Επιστροφές, ενίσχυση της συνεργασίας επανεισδοχής με τρίτες χώρες και διευρυμένο ρόλο του Frontex, όπως περιγράφεται στο δημοσίευμα.
Η Θέουτα ως «δοκιμασία αντοχής»
Ο Αυστριακός επίτροπος χαρακτήρισε την κρίση του καλοκαιριού στη Θέουτα «δοκιμασία αντοχής» για την Ευρώπη. Υποστήριξε ότι η Ε.Ε. ανταποκρίθηκε, αλλά προειδοποίησε πως δεν μπορεί να συνεχίσει σαν να μη συνέβη τίποτα.
Για τις επιστροφές δήλωσε ότι πρέπει «να επιστραφούν όλοι» όσοι βρίσκονται εκεί παράνομα, διαβεβαιώνοντας ότι η Επιτροπή θα στηρίξει την Ισπανία.
Δεν ενέκρινε, πάντως, εκ των προτέρων την επιλογή της Μαδρίτης να επιταχύνει επιστροφές ακόμη και όταν εκκρεμεί προσφυγή κατά απορριπτικής απόφασης ασύλου. Όπως σημείωσε, οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες πρέπει να εξεταστούν.
Μείωση των διελεύσεων, αλλά προετοιμασία για νέες κρίσεις
Ο Μπρούνερ παρουσίασε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι παράτυπες διελεύσεις των εξωτερικών συνόρων έχουν μειωθεί περισσότερο από 55% μέσα σε δύο χρόνια, ενώ έκανε λόγο και για φετινή υποχώρηση περίπου κατά ένα τρίτο.
Για τις αιτήσεις ασύλου ανέφερε μείωση 80% στη Γερμανία σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο πριν από δύο χρόνια και 60% στην Ιταλία, ενώ χαρακτήρισε ιστορικά χαμηλά τα επίπεδα στη Σουηδία.
«Εμείς πρέπει να αποφασίζουμε ποιος μπορεί να εισέλθει στην Ε.Ε., ποιος μπορεί να παραμείνει και ποιος πρέπει να φύγει – όχι οι διακινητές», υπογράμμισε.
Για την Ελλάδα, το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι εάν οι συζητήσεις του Λουξεμβούργου θα οδηγήσουν σε συγκεκριμένη ευρωπαϊκή πρόταση για τις έκτακτες μεταναστευτικές πιέσεις. Οι προϋποθέσεις ενεργοποίησης, η διάρκεια των μέτρων και το ακριβές περιεχόμενό τους παραμένουν ανοικτά.