Την κατάσταση στην Αλβανία, τα δικαιώματα της ελληνικής εθνικής μειονότητας, την τουρκική διείσδυση στα Βαλκάνια, τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και τη νέα στρατηγική που χρειάζεται η Ελλάδα ανέλυσε ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Άγγελος Συρίγος, στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής».
Ο κ. Συρίγος ξεκίνησε από τις εξελίξεις στην Αλβανία, περιγράφοντας τις σημερινές αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις ως τις πιο έντονες κοινωνικές αντιδράσεις μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Τις συνέκρινε με την κρίση του 1996-1997, όταν η κατάρρευση των πυραμιδικών οικονομικών σχημάτων είχε οδηγήσει σε γενικευμένη κοινωνική έκρηξη και λεηλασίες στρατιωτικών αποθηκών. Αυτή τη φορά, όπως σημείωσε, δεν υπάρχει αντίστοιχος κίνδυνος ένοπλης αποσταθεροποίησης, αλλά υπάρχει μια βαθιά κοινωνική αμφισβήτηση του καθεστώτος Ράμα.
Κατά την εκτίμησή του, οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν με αφορμή τη λιμνοθάλασσα της Νάρτας και τα φλαμίνγκο δεν μπορούν να ερμηνευθούν μόνο ως οικολογική αντίδραση. Ο κ. Συρίγος υποστήριξε ότι η Αλβανία έχει εγκλωβιστεί σε έναν μακρύ κύκλο διαφθοράς, με τον Έντι Ράμα να έχει οικοδομήσει ένα σκληρό σύστημα ελέγχου της εξουσίας, της οικονομίας και της δικαιοσύνης.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο παράλληλο σύστημα δικαιοσύνης κατά της διαφθοράς, το οποίο δημιουργήθηκε με αμερικανική και ευρωπαϊκή στήριξη. Όπως είπε, ενώ αρχικά ο Ράμα φάνηκε να μπορεί να επηρεάσει το νέο αυτό μηχανισμό, τον τελευταίο χρόνο το σύστημα αυτονομήθηκε και άρχισε να στρέφεται κατά στελεχών του περιβάλλοντός του, υπουργών, δημάρχων και βουλευτών, χωρίς όμως να αγγίζει ακόμη τον ίδιο.
Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρέθηκε η ελληνική εθνική μειονότητα. Ο κ. Συρίγος τόνισε ότι η περιουσιακή εκκρεμότητα στην Αλβανία αποτελεί βασικό ζήτημα για τους Έλληνες της Βορείου Ηπείρου. Εξήγησε ότι μετά την κρατικοποίηση της γης επί κομμουνιστικού καθεστώτος και τον νόμο του 1991, οι πολίτες πήραν γη κυρίως για καλλιέργεια και όχι πλήρη ιδιοκτησιακά δικαιώματα. Ο νόμος του 2020 προέβλεψε διαδικασία επιστροφής περιουσιών, όμως, σύμφωνα με τον ίδιο, εφαρμόστηκε άνισα.
Όπως ανέφερε, ενώ στο σύνολο της Αλβανίας έχει επιστραφεί περίπου το 60% των περιουσιών, στις περιοχές της ελληνικής μειονότητας τα ποσοστά είναι πολύ χαμηλότερα. Στην περιοχή του Αργυροκάστρου και της Δρόπολης έκανε λόγο για περίπου 30%, στους Αγίους Σαράντα, στον Βούρκο και στη Λιβαδειά για περίπου 20%, ενώ στη Χειμάρρα και στη Νάρτα, όπου υπάρχουν ισχυρά οικονομικά και τουριστικά συμφέροντα, το ποσοστό πέφτει κάτω από 10%.
Ο κ. Συρίγος μίλησε για «διακριτική μεταχείριση» σε βάρος της ελληνικής μειονότητας, επισημαίνοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις περιουσίες επιστρέφονται τυπικά για να μεταπωληθούν αμέσως σε τρίτους. Στη Χειμάρρα, όπως είπε, το αλβανικό κράτος χρησιμοποιεί το σχήμα των «στρατηγικών επενδυτών» για να αποδίδει εκτάσεις που κατέχουν Έλληνες νομείς σε πρόσωπα κοντά στην εξουσία.
Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της ενταξιακής πορείας της Αλβανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως μοχλού πίεσης για την Αθήνα. Όπως είπε, η Ελλάδα έχει θέσει το ζήτημα της προστασίας των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας ως όρο στην ευρωπαϊκή πορεία των Τιράνων, ενώ κάθε ενταξιακό κεφάλαιο θα πρέπει τελικά να κλείνει με ελληνική συναίνεση.
Ο κ. Συρίγος αναφέρθηκε και στο πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Αλβανία, το οποίο χαρακτήρισε ιδιαίτερα αυστηρό έναντι της κυβέρνησης Ράμα. Μάλιστα, συνεχάρη τον Φρέντη Μπελέρη και τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη για τον ρόλο τους, σημειώνοντας ότι το ψήφισμα περιγράφει ευθέως ζητήματα παρέμβασης στη δικαιοσύνη, αυταρχικής λειτουργίας του κράτους και προβλήματα που αφορούν την ελληνική μειονότητα.
Σε σχέση με την τουρκική παρουσία στην Αλβανία, ο κ. Συρίγος σημείωσε ότι η τουρκική επιρροή εντοπίζεται κυρίως στον άξονα Δυρραχίου-Τιράνων, που αποτελεί την οικονομική μηχανή της χώρας, αλλά και σε συγκεκριμένες επενδύσεις, όπως υδροηλεκτρικά έργα. Περιέγραψε επίσης την ιδιαίτερη κοινωνική και πολιτική επιρροή της Τουρκίας σε τμήμα της αλβανικής κοινωνίας, κάνοντας ιστορική αναφορά στην περίοδο Ντεμιρέλ.
Η συζήτηση πέρασε στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και στα ελληνοτουρκικά. Ο κ. Συρίγος εκτίμησε ότι το κυρίαρχο θέμα της Συνόδου θα είναι οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης και όχι τα ζητήματα κάθε κράτους-μέλους. Για την Ελλάδα, όπως είπε, έχει σημασία να τεθούν και να καταγραφούν τα θέματα της τουρκικής επιθετικότητας, των παραβιάσεων και των κινήσεων της Άγκυρας, αλλά δεν πρέπει να αναμένονται ουσιαστικές αποφάσεις, καθώς το ΝΑΤΟ λειτουργεί με ομοφωνία και η Τουρκία μπορεί να μπλοκάρει οποιαδήποτε καταδίκη της.
Αναφερόμενος στο τουρκικό πρόγραμμα KAAN και στους αμερικανικούς κινητήρες F110, ο κ. Συρίγος εξήγησε ότι πρόκειται για κινητήρες τεχνολογίας δεκαετίας του 1980, που δεν μπορούν να καταστήσουν το αεροσκάφος πραγματικό μαχητικό πέμπτης γενιάς. Κατά την άποψή του, οι ΗΠΑ επιδιώκουν με την πώληση να κρατήσουν την Τουρκία εντός του αμερικανικού οπλικού συστήματος, διατηρώντας την εξάρτησή της από την αμερικανική αμυντική βιομηχανία.
Το πιο στρατηγικό σημείο της παρέμβασής του ήταν η ανάγκη, όπως είπε, να «αποτουρκοποιήσει» η Ελλάδα τη στρατηγική της. Εξήγησε ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να ετεροπροσδιορίζεται μόνο από την Τουρκία. Αντιθέτως, πρέπει να αναδειχθεί η Ελλάδα ως ενεργός πάροχος ασφάλειας σε Βαλκάνια, Ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή.
Ως παράδειγμα έφερε την πρόσφατη κρίση στον Κόλπο, κατά την οποία, όπως ανέφερε, η Ελλάδα πέρασε από την παθητική εικόνα της «ασφαλούς χώρας» σε ενεργό ρόλο. Αναφέρθηκε στην αμυντική ομπρέλα προς την Κύπρο, στην αεράμυνα προς τη Βουλγαρία, στην κάλυψη της Σαουδικής Αραβίας και στην αποστολή πυρομαχικών σε Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Κατάρ.
Κατά τον κ. Συρίγο, αυτές οι κινήσεις δείχνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να καθίσει στο τραπέζι των εξελίξεων ως δύναμη ασφάλειας και όχι ως παθητικός παρατηρητής. Επικαλέστηκε μάλιστα τη φράση που αποδίδεται σε αγγλοσαξονικούς κύκλους: «Αν δεν κάθεσαι γύρω από το τραπέζι, είσαι το μενού στη μέση του τραπεζιού».
Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στους ελληνορθόδοξους πληθυσμούς της Μέσης Ανατολής, σε Συρία, Λίβανο, Παλαιστίνη και Ισραήλ, οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως Ρωμιοί Ορθόδοξοι και αναζητούν εξωτερικό συνομιλητή. Ο κ. Συρίγος τόνισε ότι η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει πιο ενεργό ρόλο στην προστασία και εκπροσώπησή τους.
Ανάλογη αναφορά έκανε και στους Έλληνες της περιοχής της Μαριούπολης, στην Ουκρανία, μιλώντας για έναν πληθυσμό 60.000 έως 80.000 ανθρώπων και 47-48 χωριά γύρω από τη Μαριούπολη. Όπως είπε, η Ελλάδα έχει λόγο στην επόμενη μέρα της περιοχής, καθώς πρόκειται για τη μόνη εθνική μειονότητα που κατοικεί εκεί.
Ο Άγγελος Συρίγος κατέληξε ότι η Τουρκία του Ερντογάν έχει ξεφύγει από τα στενά όρια της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης και έχει αναπτύξει παγκόσμια διπλωματική παρουσία. Υπενθύμισε ότι η Τουρκία είναι πλέον η τέταρτη χώρα στον κόσμο σε αριθμό διπλωματικών αντιπροσωπειών και πρεσβειών, κάτι που, όπως είπε, η Ελλάδα οφείλει να λάβει πολύ σοβαρά υπόψη.
Το βασικό συμπέρασμα της παρέμβασής του ήταν ότι η Αθήνα δεν πρέπει να περιορίζεται σε αμυντική διαχείριση των τουρκικών προκλήσεων. Πρέπει να αποκτήσει ευρύτερη στρατηγική παρουσία, να αξιοποιήσει τα ερείσματά της σε Βαλκάνια, Μέση Ανατολή, Κύπρο και ουκρανικό ελληνισμό και να μετατραπεί από «παθητικό σημείο σταθερότητας» σε ενεργό παράγοντα ασφάλειας.