Σκληρή κριτική στην ελληνική στάση απέναντι στην αναβάθμιση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, στις αμερικανικές κινήσεις για ενίσχυση της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας και στη διαχείριση των ελληνοτουρκικών από την Αθήνα άσκησε ο ευρωβουλευτής και καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Νικόλας Φαραντούρης, σε παρέμβασή του που ανέλυσε ο Σταύρος Καλεντερίδης.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η επιστολή που εστάλη προς τον πρόεδρο της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, αλλά και προς τον επικεφαλής της αντιπολίτευσης στην ίδια επιτροπή, σχετικά με το ενδεχόμενο πώλησης αμερικανικών κινητήρων στην Τουρκία για την ολοκλήρωση του τουρκικού μαχητικού αεροσκάφους.
Ο Φαραντούρης περιέγραψε ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, στο οποίο, όπως είπε, κυοφορούνται «τεκτονικές αλλαγές» στην αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ. Υποστήριξε ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει αναδιατάξει το πολιτικό σκηνικό και πως η Συμμαχία μετασχηματίζεται από μηχανισμό αποτροπής σε έναν γεωοικονομικό φορέα ισχύος. Το κέντρο βάρους, κατά την ανάλυσή του, μετακινείται από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη προς τη Μέση Ανατολή και την Ασία.
Σε αυτό το νέο πλαίσιο, η Τουρκία επιχειρεί να αποκτήσει κομβικό ρόλο. Όπως ειπώθηκε, η Άγκυρα διεκδικεί θέση «γέφυρας» μέσα από δύο κρίσιμα στρατηγεία: ένα στην Κωνσταντινούπολη, για τον έλεγχο των Στενών του Βοσπόρου, και ένα στα Άδανα, με προσανατολισμό τη Μέση Ανατολή. Η ουσία, σύμφωνα με την τοποθέτηση, είναι ότι τα ενεργειακά δίκτυα, οι πρώτες ύλες και οι γεωοικονομικές διαδρομές θα καθορίσουν την ισχύ της επόμενης περιόδου.
Ο ευρωβουλευτής άσκησε ιδιαίτερα αιχμηρή κριτική στην Αθήνα. Κατηγόρησε την ελληνική κυβέρνηση ότι, αντί να λειτουργεί προληπτικά, περιμένει τις εξελίξεις και παρεμβαίνει «κατόπιν εορτής». Έφερε ως παράδειγμα την πιθανή ενίσχυση της Τουρκίας με κινητήρες για τα μαχητικά της, λέγοντας ότι η επίσημη ελληνική θέση εμφανίζεται να περιμένει πρώτα να ψηφιστεί η απόφαση ή να ολοκληρωθούν οι νατοϊκές διεργασίες και μετά να αντιδράσει.
Αντίθετα, η δική του πρωτοβουλία, όπως εξήγησε, είχε προληπτικό χαρακτήρα. Η επιστολή προς το αμερικανικό Κογκρέσο στόχευε να ενημερώσει και να κινητοποιήσει εγκαίρως παράγοντες στις ΗΠΑ, ώστε να αποτραπεί μια κίνηση που, κατά την εκτίμησή του, θα διατάρασσε την ισορροπία δυνάμεων στη Μεσόγειο. Μάλιστα, όπως σημείωσε, ήδη έχουν ενεργοποιηθεί Αμερικανοί βουλευτές ελληνικής καταγωγής, η AHEPA και η αρμενική κοινότητα των ΗΠΑ.
Το μήνυμα ήταν σαφές: η πώληση κινητήρων στην Τουρκία θα ήταν «δώρο ισχύος» στον Ερντογάν και θα τροφοδοτούσε περαιτέρω τον τουρκικό αναθεωρητισμό. Στην ανάλυση έγινε ειδική αναφορά και στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τον Τούρκο πρόεδρο, με τον Φαραντούρη να υποστηρίζει ότι η Άγκυρα ετοιμάζεται να εισπράξει ανταλλάγματα.
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφιερώθηκε στην Κύπρο. Ο Φαραντούρης ανέφερε ότι η αντιπροσωπία για τις σχέσεις Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – ΗΠΑ συνεδρίασε στη Λευκωσία και όχι στις Βρυξέλλες ή στην Ουάσιγκτον, όπως συνηθίζεται. Όπως είπε, αυτό έγινε για να δουν από κοντά Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι τι σημαίνει κατοχή σε πρωτεύουσα κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η επίσκεψη στην πράσινη γραμμή και στο φυλάκιο της Λήδρας παρουσιάστηκε ως κίνηση ουσίας. Εκεί, σύμφωνα με τον ίδιο, οι συμμετέχοντες είδαν την πραγματικότητα: μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα διχοτομημένη, στρατιώτες κατοχής και 40.000 Τούρκους στρατιώτες στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. «Έπρεπε να το δουν για να το καταλάβουν», ήταν το νόημα της παρέμβασής του.
Ακολούθως, ο Φαραντούρης κατηγόρησε την Αθήνα για έλλειψη κεντρικού συντονισμού. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να οργανώνει πολυεπίπεδη δράση σε κοινοβούλια, ευρωπαϊκούς θεσμούς, διασπορά, κοινωνία των πολιτών και διεθνείς οργανισμούς. Αντί αυτού, όπως είπε, παρατηρούνται αποσπασματικές κινήσεις, χωρίς συνέχεια και χωρίς ενιαίο σχεδιασμό.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τον αποκλεισμό της Κύπρου από προπαρασκευαστικές εργασίες για διεθνή διάσκεψη για το κλίμα στην Αττάλεια. Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα δεν πρόλαβε το ζήτημα, δεν το ανέδειξε έγκαιρα και δεν εξασφάλισε καταδικαστική αναφορά στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Αντιπαρέβαλε μάλιστα τη σιωπή της Αθήνας με την απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία, όπως είπε, ξεκαθάρισε ότι τα κράτη-μέλη είναι 27 και όχι 26.
Στο ευρωτουρκικό πεδίο, ο Φαραντούρης μίλησε για την ανάγκη πραγματικών μέτρων και όχι μόνο λεκτικών καταδικών. Αναφέρθηκε σε τροπολογία καταδίκης της «Γαλάζιας Πατρίδας», αλλά τόνισε ότι το ζητούμενο είναι να υπάρξουν κυρώσεις, πάγωμα της τελωνειακής ένωσης και οικονομικά μέτρα που θα πλήξουν ουσιαστικά την Τουρκία.
Κατά την άποψή του, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να μην έχει σήμερα πλήρεις στρατιωτικές δυνατότητες, διαθέτει όμως οικονομική δύναμη. Η Τουρκία, όπως είπε, επωφελείται από ευρωπαϊκές αγορές, πόρους για το μεταναστευτικό, αναπτυξιακή βοήθεια και κονδύλια προενταξιακού χαρακτήρα. Αν αυτά κοπούν, τότε η Άγκυρα θα πιεστεί πραγματικά.
Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν και η αναφορά του στη «Γαλάζια Πατρίδα». Ο Φαραντούρης υπενθύμισε ότι το αφήγημα αυτό δεν είναι καινούργιο, αλλά υπάρχει εδώ και χρόνια στο στρατηγικό βάθος της τουρκικής πολιτικής. Κατηγόρησε την Ελλάδα ότι δεν έχει απαντήσει με επίσημα διαβήματα, ούτε στο υπό διαμόρφωση τουρκικό νομοσχέδιο, ούτε σε άλλες προκλήσεις όπως η παράνομη NAVTEX που, όπως είπε, χώριζε το Αιγαίο στη μέση.
Το επιχείρημά του είναι ότι μπορεί αυτές οι τουρκικές κινήσεις να μην παράγουν διεθνές δίκαιο, δημιουργούν όμως καταστάσεις στο πεδίο. Και όταν η Ελλάδα δεν αντιδρά επίσημα, αφήνει την Τουρκία να χτίζει τετελεσμένα.
Στο τέλος, προειδοποίησε για έναν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο: τη συζήτηση που διεξάγεται σε ευρωπαϊκούς κύκλους για ένα «μικρό ΝΑΤΟ», στο οποίο θα συμμετέχουν χώρες εκτός ΕΕ, όπως η Βρετανία, η Νορβηγία και η Τουρκία. Κατά τον Φαραντούρη, αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει «κερκόπορτα» για την είσοδο της Άγκυρας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας και άμυνας.
Το συμπέρασμα της παρέμβασης ήταν βαρύ: η Τουρκία κινείται με στρατηγική, συνέπεια και αναθεωρητικό σχέδιο, ενώ η Ελλάδα εμφανίζεται χωρίς συντονισμό, χωρίς προληπτική διπλωματία και χωρίς αποφασιστική γραμμή. Το μήνυμα ήταν καθαρό: η Αθήνα πρέπει να «σοβαρευτεί», να οργανωθεί και να σταματήσει να αντιδρά αφού οι εξελίξεις έχουν ήδη διαμορφωθεί.