Αλλάζει ριζικά το πλαίσιο παροχής δωρεάν νομικής καθοδήγησης προς αιτούντες διεθνή προστασία, καθώς η διαδικασία περνά πλέον αποκλειστικά σε δικηγόρους που θα είναι εγγεγραμμένοι σε ειδικό μητρώο.
Με την Κοινή Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ, η δωρεάν νομική ενημέρωση στο πρώτο στάδιο εξέτασης των αιτήσεων ασύλου παύει να παρέχεται μέσω των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και οργανώνεται από το κράτος και τους Δικηγορικούς Συλλόγους.
Η νέα ρύθμιση δημιουργεί το «Μητρώο Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης», το οποίο θα τηρείται στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών υπό την εποπτεία της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της Ελλάδας.
Στην πράξη, μόνο δικηγόροι που έχουν εγγραφεί στο συγκεκριμένο μητρώο, έχουν λάβει την απαιτούμενη επιμόρφωση και πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις θα μπορούν να παρέχουν δωρεάν νομική καθοδήγηση σε αιτούντες άσυλο.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί τη βασική αλλαγή της ΚΥΑ, καθώς το κράτος απομακρύνει τις ΜΚΟ από το συγκεκριμένο κομμάτι της διαδικασίας και αναθέτει την ενημέρωση των αιτούντων σε πιστοποιημένους δικηγόρους, με σαφές πλαίσιο ελέγχου, αμοιβών και ασυμβίβαστων.
Η νομική καθοδήγηση αφορά το πρώτο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας. Οι δικηγόροι θα ενημερώνουν τους αιτούντες για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, τα στάδια εξέτασης της αίτησης, τις διαδικαστικές εγγυήσεις, αλλά και τις δυνατότητες προσβολής μιας απορριπτικής απόφασης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις περιπτώσεις ατόμων που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ενημέρωση θα περιλαμβάνει και τις συνέπειες της παράνομης εισόδου ή παραμονής στη χώρα, καθώς και τη δυνατότητα εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης.
Η ΚΥΑ προβλέπει ότι η βασική αμοιβή του δικηγόρου θα ανέρχεται στα 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ για κάθε συνεδρία ενημέρωσης, ατομική ή ομαδική.
Παράλληλα, εισάγεται πρόσθετη αμοιβή ύψους 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ όταν αιτών που υπάγεται στη διαδικασία συνόρων, χωρίς ισχυρό προσφυγικό προφίλ, επιλέγει εντός δύο μηνών από τη συνεδρία την εθελούσια ή οικειοθελή αναχώρηση και η επιστροφή του ολοκληρώνεται.
Το επιπλέον ποσό δεν καταβάλλεται με την απλή κατάθεση μιας αίτησης. Προϋπόθεση είναι η πραγματική ολοκλήρωση της αναχώρησης, ώστε το κίνητρο να συνδέεται με το αποτέλεσμα της διαδικασίας.
Οι συνεδρίες θα γίνονται κατά κανόνα σε ομάδες έως 15 ατόμων που έχουν κοινή εθνικότητα ή βρίσκονται στο ίδιο διαδικαστικό στάδιο. Σε περιπτώσεις αυξημένου αριθμού αιτημάτων, ο αριθμός μπορεί να φτάσει έως τα 50 άτομα.
Η ΚΥΑ προβλέπει γρήγορες διαδικασίες ανάθεσης. Η αρμόδια αρχή θα συγκεντρώνει τα αιτήματα εντός δύο εργάσιμων ημερών και η Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων θα ορίζει δικηγόρο μέσα στην επόμενη εργάσιμη ημέρα.
Παράλληλα, τίθεται αυστηρό ασυμβίβαστο. Δικηγόρος που παρέχει τη δωρεάν νομική καθοδήγηση δεν μπορεί στη συνέχεια να αναλάβει ιδιωτικά τον ίδιο αιτούντα ως πληρεξούσιος δικηγόρος στη διοικητική ή δικαστική διαδικασία ασύλου.
Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στο να μην αξιοποιείται η κρατικά χρηματοδοτούμενη ενημέρωση ως μέσο προσέλκυσης ιδιωτικής πελατείας.
Η αλλαγή, πάντως, δεν αφορά πλήρη δικηγορική εκπροσώπηση. Οι δικηγόροι δεν θα αναλαμβάνουν την προετοιμασία της συνέντευξης επί της ουσίας, τη σύνταξη υπομνημάτων ή την κατάθεση εγγράφων για την εξατομικευμένη υποστήριξη της υπόθεσης.
Αφορά όμως το πρώτο και κρίσιμο στάδιο της διαδικασίας: την επίσημη ενημέρωση του αιτούντος για το τι δικαιούται, τι υποχρεώσεις έχει, ποιες είναι οι πιθανότητες της υπόθεσής του και ποιες επιλογές έχει εφόσον δεν πληροί τις προϋποθέσεις διεθνούς προστασίας.
Με τη νέα απόφαση, η κυβέρνηση επιχειρεί να βάλει τέλος στη διαμεσολάβηση των ΜΚΟ σε αυτή τη συγκεκριμένη διαδικασία και να περάσει τη δωρεάν νομική καθοδήγηση σε ένα θεσμικό, ελεγχόμενο και αποκλειστικά δικηγορικό πλαίσιο.