Τα μέλη της κυβέρνησης Τραμπ συχνά εκφράζουν τον εσωτερικό τους Θουκυδίδη, παραφράζοντας τα λόγια του Έλληνα ιστορικού σχετικά με τις σκληρές πραγματικότητες της εξουσίας σε έναν κόσμο όπου τα έθνη κοιτούν αποκλειστικά το δικό τους συμφέρον.
Τον Ιανουάριο, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την αιφνιδιαστική στρατιωτική επέμβαση που κατέληξε στην απαγωγή του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο ως παράδειγμα των “σιδερένιων νόμων που πάντα καθόριζαν την παγκόσμια ισχύ”. Ερωτηθείς για την επιχείρηση, ο ανώτερος σύμβουλος πολιτικής του Λευκού Οίκου Στίβεν Μίλερ χλεύασε τον παρουσιαστή του CNN, Τζέικ Τάπερ για την αφέλειά του σχετικά με “διεθνείς αβρότητες” όπως ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών. “Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, Τζέικ, που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που καθορίζεται από την εξουσία”.
Ο πόλεμος του Ιράν έχει ενισχύσει αυτά τα ένστικτα. Στις 7 Απριλίου, ο Τραμπ προειδοποίησε το ιρανικό καθεστώς να υποκύψει στην αμερικανική ισχύ. Διαφορετικά, απείλησε: “Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε”.
Το πιο διάσημο χρονογράφημα στην “Ιστορία” του Θουκυδίδη είναι ο Διάλογος των Μηλίων. Σε αυτόν, μια αντιπροσωπεία της Αθήνας παραδίδει ένα τελεσίγραφο στο νησί της Μήλου: Υποταχτείτε στην ανώτερη δύναμη της Αθήνας και γίνετε υποτελές κράτος στον πόλεμό της εναντίον της Σπάρτης ή αντιμετωπίστε την καταστροφή. Οι Μήλιοι ζητούν να παραμείνουν ουδέτεροι, αλλά αυτό δεν γίνεται δεκτό. “Ξέρετε, όπως και εμείς”, εξηγούν οι Αθηναίοι, “οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει. Η Μήλος ηττάται, οι ενήλικες άνδρες της θανατώνονται και οι γυναίκες και τα παιδιά πωλούνται ως σκλάβοι.
Η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ έχει υιοθετήσει με ενθουσιασμό τη λογική του Διαλόγου. Αυτό φαίνεται στην ωμή δήλωση του προέδρου Τραμπ προς τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι “δεν έχετε άλλα χαρτιά [να παίξετε]” αλλά και στις εκφοβιστικές του πιέσεις προς τη μικροσκοπική Δανία να παραχωρήσει τον έλεγχο της αραιοκατοικημένης Γροιλανδίας, στη μονομερή επιβολή δασμών σε μικρότερα έθνη, στις απειλές του να “καταλάβει” την Κούβα όταν το επιλέξουν οι ΗΠΑ και στις απαιτήσεις του να βοηθήσουν οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ – με τους οποίους δεν έγινε καμία επικοινωνία πριν από τον πόλεμο στο Ιράν – ώστε να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Αυτές είναι οι ενέργειες μιας αδίστακτης υπερδύναμης που έχει εγκαταλείψει κάθε πρόσχημα φωτισμένης ηγεσίας ή σεβασμού της νομιμότητας, υπέρ της παγκόσμιας κυριαρχίας.
Αλλά ο αδιάκοπος εκφοβισμός της κυβέρνησης Τραμπ αγνοεί ένα κεντρικό μάθημα από την κλασική αρχαιότητα: η μετατόπιση της Αθήνας από μια καλοπροαίρετη δύναμη σε μια κακόβουλη αυτοκρατορία άνοιξε τον δρόμο της προς την καταστροφή.
Από τον 7ο αιώνα π.Χ. και μετά, οι πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας αναγνώριζαν έναν από αυτούς ως φυσικό ηγέτη, με το δικαίωμα να έχει εξέχουσα θέση και ειδικά δικαιώματα για τη δυσανάλογη συμβολή του στη συλλογική άμυνα. Ονόμαζαν αυτή τη δύναμη τον ηγέτη. Ωστόσο, συχνά υπήρχαν δυνάμεις που αμφισβητούσαν τον ηγέτη. Η πιο διάσημη τέτοια σύγκρουση ήταν ο Πελοποννησιακός Πόλεμος, ο οποίος έφερε την Αθήνα αντιμέτωπη με την Σπάρτη. Τελικά, η Αθήνα ηττήθηκε.
“Αυτό που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο”, έγραψε ο Θουκυδίδης, “ήταν η ανάπτυξη της αθηναϊκής δύναμης και ο φόβος που προκάλεσε στην Σπάρτη”. Πολλοί σύγχρονοι μελετητές έχουν πιαστεί από αυτή τη γραμμή, θεωρώντας ότι αποτελεί μια περιληπτική περιγραφή για το αναπόφευκτο του πολέμου μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Όπως η Αθήνα και η Σπάρτη, λένε, οι ΗΠΑ και η Κίνα κινδυνεύουν να πέσουν στην “παγίδα του Θουκυδίδη”.
Με άλλα λόγια, αυτό που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο δεν ήταν απλώς η παρουσία αντίπαλων μεγάλων δυνάμεων, αλλά το γεγονός ότι μία από αυτές άρχισε να καταχράται τους κανόνες του συστήματος που είχε επιτρέψει την άνοδό της στο μεγαλείο εξαρχής.
Ο πειρασμός να εκμεταλλευτεί κανείς την κυριαρχία του είναι μια επαναλαμβανόμενη ιστορική παρόρμηση – μια στην οποία η Αμερική του Τραμπ έχει υποκύψει. Κουρασμένες από την ανάληψη ευθυνών προς το γενικό συμφέρον, οι ΗΠΑ αξιοποιούν και καταχρώνται τη δομική τους κυριαρχία για μέγιστο κέρδος, εξαναγκάζοντας και αποσπώντας οφέλη ακόμη και από τους πιο στενούς τους εταίρους. Όπως και στην εποχή του Θουκυδίδη, αυτή η στάση υπόσχεται βραχυπρόθεσμα κέρδη αλλά μακροπρόθεσμη καταστροφή.
Η ιδιοφυΐα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ μετά το 1945 έγκειται στην ενσωμάτωση της τρομερής ισχύος της Αμερικής σε ένα πλαίσιο διεθνών θεσμών και δικαίου στο οποίο όλα τα έθνη, μεγάλα και μικρά, μπορούσαν να συμμετάσχουν αντλώντας οφέλη. Αυτή η διευθέτηση ήταν κάθε άλλο παρά τέλεια και είχε πολλά επεισόδια ιμπεριαλιστικών παρεμβάσεων. Αλλά συνολικά απέδωσε καρπούς για τις ΗΠΑ. Προστάτευσε την πραγματικότητα της αμερικανικής κυριαρχίας, νομιμοποίησε την αμερικανική ισχύ και δημιούργησε μια τάξη που συνάδει σε μεγάλο βαθμό με τα αμερικανικά συμφέροντα.
Σήμερα, οι ΗΠΑ χάνουν όλα αυτά τα πλεονεκτήματα. Η κυβέρνηση Τραμπ καταστρέφει κάθε εναπομένουσα πίστη ότι μπορεί να υπάρξει εμπιστοσύνη πως οι ΗΠΑ θα ασκήσουν την εξουσία τους με υπευθυνότητα. Ακυρώνει επίσης τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ της αμερικανικής εξουσίας και της συμπεριφοράς της Ρωσίας στην Ουκρανία ή της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα ή (ενδεχομένως) στην Ταϊβάν.
Ακόμα και οι ηγέτες, στο τέλος της ημέρας, χρειάζονται φίλους. Ο Τραμπ μπορεί να επιμείνει, όπως έκανε στη σύγκρουση με το Ιράν, ότι “δεν χρειαζόμαστε τη βοήθεια κανενός!”. Αλλά αν οι ΗΠΑ παραμείνουν σε αυτήν την πορεία, θα βρεθούν χωρίς συμμάχους και εταίρους, μια μοναχική υπερδύναμη σε ένα διεθνές σύστημα χωρίς κανόνες που οι ίδιες βοήθησαν να δημιουργηθεί. Δεν είναι πολύ αργά για να αλλάξουμε την πορεία μας – και αυτό ξεκινά με μια πιο προσεκτική ανάγνωση του Θουκυδίδη.