Μια αποκαλυπτική αντιπαράθεση σημειώθηκε κατά την ενημέρωση των δημοσιογράφων στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών, όταν ο Ισραηλινός δημοσιογράφος Μάικ Γουάγκενχαιμ, από το I24 NEWS, έθεσε ευθέως το ζήτημα της διαφορετικής γλώσσας που χρησιμοποιεί ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες για τη Συρία και την Κύπρο.
Ο δημοσιογράφος συνέκρινε δύο δημόσιες τοποθετήσεις του Γενικού Γραμματέα, επισημαίνοντας ότι στην περίπτωση της Συρίας ο κ. Γκουτέρες υπερασπίστηκε με σαφήνεια την κυριαρχία, την ανεξαρτησία, την ενότητα και την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, κατονομάζοντας παράλληλα το Ισραήλ και χαρακτηρίζοντας απαράδεκτες τις παραβιάσεις της Συμφωνίας Αποδέσμευσης των Δυνάμεων του 1974.
Αντίθετα, στην περίπτωση της Κύπρου, τμήμα της οποίας παραμένει υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή από το 1974, ο Γενικός Γραμματέας περιορίστηκε σε αναφορές προς τις δύο κυπριακές κοινότητες και στην ανάγκη εξεύρεσης μιας συνολικής και βιώσιμης διευθέτησης.
Δεν υπήρξε καμία ονομαστική αναφορά στην Τουρκία, στην εισβολή, στην κατοχή ή στην παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στο βόρειο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
«Η Τουρκία είναι εκτός ορίων;»
Ο Μάικ Γουάγκενχαιμ έθεσε το ερώτημα χωρίς περιστροφές: Γιατί ο Γενικός Γραμματέας κατονομάζει το Ισραήλ όταν μιλά για τις παραβιάσεις στη Συρία, αλλά αποφεύγει να αναφερθεί στην Τουρκία όταν βρίσκεται στην Κύπρο;
«Η Τουρκία είναι εκτός ορίων;» διερωτήθηκε ο δημοσιογράφος, φέρνοντας σε εμφανώς δύσκολη θέση τον αναπληρωτή Εκπρόσωπο Τύπου του ΟΗΕ Φαρχάν Χακ.
Η απάντηση του εκπροσώπου δεν μπήκε στην ουσία της σύγκρισης. Ο κ. Χακ υποστήριξε ότι θα χρειαζόταν «ώρες, πιθανώς και ημέρες» για να εξηγήσει πλήρως τις διαφορές μεταξύ της κατάστασης στην Κύπρο και εκείνης στα Υψίπεδα του Γκολάν.
Στη συνέχεια παρέπεμψε τον Ισραηλινό δημοσιογράφο στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και στις συνεδριάσεις που πραγματοποιήθηκαν στον ΟΗΕ κατά τη δεκαετία του 1970 για τις δύο κρίσεις.
Σύμφωνα με τον Φαρχάν Χακ, «κάθε περίπτωση έχει τη δική της δυναμική», ενώ οι θέσεις του Γενικού Γραμματέα είναι συνεπείς με τις πολιτικές που ακολουθούν τα Ηνωμένα Έθνη επί περίπου μισό αιώνα. Η αντιπαράθεση καταγράφεται στο επίσημο πρακτικό της ενημέρωσης του ΟΗΕ.
Η απάντηση για την απουσία της Τουρκίας
Ο αναπληρωτής Εκπρόσωπος υποστήριξε ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει αναφερθεί πολλές φορές σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη του Κυπριακού και ότι προχωρά σε ονομαστικές αναφορές «όταν είναι χρήσιμο».
Δικαιολόγησε την απουσία αναφοράς στην Τουρκία λέγοντας ότι ο Γενικός Γραμματέας επισκέφθηκε την Κύπρο με στόχο να ενθαρρύνει τις προσπάθειες προσέγγισης ανάμεσα στην ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή κοινότητα.
Η απάντηση αυτή επιβεβαιώνει ότι η επιλογή των διατυπώσεων δεν ήταν τυχαία. Ο ΟΗΕ επέλεξε συνειδητά να μην κατονομάσει την Τουρκία, προκειμένου –κατά τη δική του λογική– να μη δυσχεράνει τις διπλωματικές προσπάθειες.
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, ήταν να παρουσιαστεί το Κυπριακό αποκλειστικά ως μια διαφορά μεταξύ δύο κοινοτήτων, χωρίς αναφορά στην εισβολή του 1974, στη συνεχιζόμενη στρατιωτική κατοχή και στον καθοριστικό ρόλο της Άγκυρας.
Τι αναφέρουν τα ψηφίσματα που επικαλέστηκε ο ΟΗΕ
Η παραπομπή του Φαρχάν Χακ στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς τα ίδια τα κείμενα του ΟΗΕ περιγράφουν με σαφήνεια τη διεθνή διάσταση του Κυπριακού.
Το Ψήφισμα 353 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο υιοθετήθηκε στις 20 Ιουλίου 1974, απαιτεί τον άμεσο τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης στην Κυπριακή Δημοκρατία και ζητεί την χωρίς καθυστέρηση αποχώρηση του ξένου στρατιωτικού προσωπικού που βρίσκεται στο νησί χωρίς τη νόμιμη έγκριση της κυπριακής κυβέρνησης.
Τα Ψηφίσματα 541 του 1983 και 550 του 1984 απορρίπτουν τις αποσχιστικές ενέργειες στα κατεχόμενα και καλούν τα κράτη να μην αναγνωρίσουν οποιοδήποτε κυπριακό κράτος πέραν της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Επομένως, τα ψηφίσματα στα οποία παρέπεμψε ο εκπρόσωπος δεν περιορίζουν το Κυπριακό σε μια απλή διακοινοτική διαφορά. Καταγράφουν ξένη στρατιωτική επέμβαση, ζήτημα αποχώρησης στρατευμάτων, παραβίαση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας και παράνομες αποσχιστικές ενέργειες.
Αυτό ακριβώς καθιστά ακόμη πιο έντονη την αντίθεση με τη σύγχρονη γλώσσα του ΟΗΕ, ο οποίος αποφεύγει συστηματικά να κατονομάσει τον παράγοντα που διατηρεί δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες στο νησί.
Δύο διαφορετικά μέτρα
Στην περίπτωση της Συρίας, ο Αντόνιο Γκουτέρες απαίτησε τον πλήρη σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, χαρακτήρισε απαράδεκτες τις ισραηλινές παραβιάσεις και ζήτησε τον άμεσο τερματισμό τους.
Στην περίπτωση της Κύπρου, ο Γενικός Γραμματέας μίλησε για κοινότητες, ηγέτες, οικοδόμηση εμπιστοσύνης και αναζήτηση μιας βιώσιμης λύσης. Δεν ανέφερε την Τουρκία, δεν μίλησε για παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας και δεν ζήτησε τον τερματισμό της κατοχής.
Ο Φαρχάν Χακ επιχείρησε να αποδώσει τη διαφορά στις ιδιαίτερες δυναμικές των δύο περιπτώσεων και στη διπλωματική πρακτική που ακολουθεί ο ΟΗΕ εδώ και 50 χρόνια. Δεν απάντησε, όμως, στο κεντρικό ερώτημα του Ισραηλινού δημοσιογράφου: γιατί η αρχή του σεβασμού της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας διατυπώνεται με απόλυτη σαφήνεια στη μία περίπτωση, αλλά υποχωρεί πίσω από διπλωματικές γενικότητες στην άλλη.
Η παρέμβαση του Μάικ Γουάγκενχαιμ επανέφερε έτσι στο προσκήνιο μια πάγια κριτική κατά των Ηνωμένων Εθνών: ότι, στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τον ρόλο του μεσολαβητή, μετατρέπουν σταδιακά ένα διεθνές ζήτημα εισβολής και κατοχής σε ουδέτερη «διαφορά μεταξύ δύο κοινοτήτων», αφήνοντας την Τουρκία έξω από το κάδρο των ευθυνών.