Στα κρίσιμα ζητήματα που ανοίγουν στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, στην πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου, στην επικείμενη επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα αλλά και στα πραγματικά όρια των αμυντικών συμμαχιών της Ελλάδας αναφέρθηκαν ο πρέσβης ε.τ. Γιώργος Αϋφαντής και ο αντιναύαρχος ε.α. και αντιπρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ Βασίλειος Μαρτζούκος, σε παρέμβασή τους στο ΑΡΤ.
Κοινός παρονομαστής των τοποθετήσεών τους ήταν ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίζει την ασφάλειά της στην προσδοκία ότι, σε περίπτωση κρίσης με την Τουρκία, οι σύμμαχοι θα εμφανιστούν αυτομάτως στο πεδίο. Αντίθετα, όπως υπογράμμισαν από διαφορετικές αφετηρίες, η χώρα πρέπει να διαθέτει δική της ισχύ, ξεκάθαρη στρατηγική και συγκεκριμένους στόχους στις επαφές της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αϋφαντής: Τι θα ζητήσει η Αθήνα από τον Ρούμπιο;
Ο Γιώργος Αϋφαντής εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στις προσδοκίες που καλλιεργούνται γύρω από την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, επισημαίνοντας ότι δεν έχει δημοσιοποιηθεί επισήμως η πλήρης ημερήσια διάταξη των συνομιλιών.
Κατά την εκτίμησή του, σημαντικό μέρος του αμερικανικού ενδιαφέροντος αφορά την προώθηση αμερικανικών οπλικών συστημάτων. Ο πρέσβης ε.τ. έθεσε, ωστόσο, ως βασικό ζήτημα όχι το τι θα ζητήσει η Ουάσιγκτον από την Αθήνα, αλλά τι θα απαιτήσει η ελληνική πλευρά ως αντάλλαγμα της στρατηγικής σχέσης με τις ΗΠΑ.
Στο επίκεντρο έβαλε την τουρκική στάση απέναντι στην πόντιση του καλωδίου και γενικότερα στις θαλάσσιες ζώνες. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Αθήνα θα πρέπει να επιδιώξει μία ξεκάθαρη δημόσια τοποθέτηση του Ρούμπιο από ελληνικό έδαφος απέναντι στην Άγκυρα και ειδικότερα απέναντι στη χρήση στρατιωτικής πίεσης για την προβολή τουρκικών διεκδικήσεων.
Ο Αϋφαντής αναφέρθηκε επίσης στις τουρκικές θέσεις για τα ελληνικά νησιά, την αποστρατιωτικοποίηση και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα, επισημαίνοντας ότι η Άγκυρα έχει καταθέσει τις σχετικές θέσεις της ακόμη και σε έγγραφα προς τον ΟΗΕ.
Για τον ίδιο, συνεπώς, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα πάρει σαφή θέση για τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις.
Μαρτζούκος: Ενέργεια, άμυνα και οικονομία στην ατζέντα
Ο Βασίλειος Μαρτζούκος εκτίμησε ότι η επίσκεψη Ρούμπιο θα κινηθεί κυρίως σε τρεις άξονες: ενέργεια, άμυνα και οικονομία.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να υπάρχουν υπερβολικές προσδοκίες για θεαματική μεταβολή της αμερικανικής στάσης στα ελληνοτουρκικά, σημειώνοντας ότι οι ΗΠΑ παραδοσιακά επιδιώκουν να διατηρούν ισορροπίες μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Υπογράμμισε όμως ότι ο ίδιος ο Ρούμπιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο, τις Συμφωνίες του Αβραάμ και το σχήμα στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, κάτι που, όπως είπε, η Αθήνα οφείλει να αξιοποιήσει.
Στον ενεργειακό τομέα, ο αντιναύαρχος ε.α. αναφέρθηκε στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, στον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου, στις έρευνες στο Ιόνιο και κυρίως στο ηλεκτρικό καλώδιο, για το οποίο θεωρεί σημαντικό να υπάρξει ισχυρή αμερικανική τοποθέτηση.
Τα F-35 και το κρίσιμο θέμα των όπλων
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Μαρτζούκος στα F-35, τονίζοντας ότι η απόκτηση μιας προηγμένης πλατφόρμας δεν αρκεί από μόνη της.
Όπως επισήμανε, κρίσιμο είναι με ποια οπλικά συστήματα θα συνοδευθούν τα αεροσκάφη, εκτιμώντας ότι στις ελληνοαμερικανικές συνομιλίες πρέπει να τεθεί το ζήτημα των όπλων που θα μπορεί να αποκτήσει η Πολεμική Αεροπορία, ιδιαίτερα στον τομέα αέρος-αέρος.
Έθεσε επίσης στην εξίσωση την ασφάλεια λιμένων και αεροδρομίων, την περαιτέρω αναβάθμιση της Σούδας και το ενδεχόμενο διεύρυνσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ελλάδα.
«Στο πεδίο δεν πρέπει να περιμένουμε άλλους να πολεμήσουν για εμάς»
Ιδιαίτερα καθαρός ήταν ο Μαρτζούκος όταν τέθηκε το ερώτημα τι θα συνέβαινε σε περίπτωση θερμού επεισοδίου με την Τουρκία.
«Η ιστορία μας λέει ότι δεν θα την έχουμε», σημείωσε αναφερόμενος στην πιθανότητα άμεσης στρατιωτικής συμμετοχής συμμάχων δίπλα στις ελληνικές δυνάμεις.
Διευκρίνισε ότι μπορεί να υπάρξει διπλωματική, πολιτική ή εφοδιαστική υποστήριξη, αλλά εμφανίστηκε εξαιρετικά επιφυλακτικός απέναντι στην προσδοκία ότι ξένες στρατιωτικές δυνάμεις θα πολεμήσουν αυτομάτως στο πλευρό της Ελλάδας.
Για το Ισραήλ τόνισε ότι Ελλάδα και Ισραήλ διαθέτουν αμυντική συνεργασία και όχι συνθήκη αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής, ενώ προειδοποίησε ότι κάθε στρατηγική σχέση πρέπει να στηρίζεται στην αμοιβαιότητα και στα ελληνικά εθνικά συμφέροντα.
Αϋφαντής: «Βοηθούν αυτόν που μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του»
Στο ίδιο ζήτημα ο Γιώργος Αϋφαντής προχώρησε ένα βήμα παραπέρα.
Υποστήριξε ότι ακόμη και όταν υπάρχει συμφωνία αμυντικής συνδρομής, αυτή πρέπει να στηρίζεται σε πραγματικά αμοιβαία συμφέροντα και να προσδιορίζει με σαφήνεια τι θεωρείται επίθεση και με ποιον τρόπο ενεργοποιείται η βοήθεια.
Αναφερόμενος στην ελληνογαλλική συμφωνία, εκτίμησε ότι παραμένουν «γκρίζες περιοχές» ως προς τον τρόπο εφαρμογής της στρατιωτικής συνδρομής.
Το κρισιμότερο, όμως, μήνυμα του πρώην διπλωμάτη ήταν άλλο: οι συμμαχίες λειτουργούν αποτελεσματικά όταν το κράτος που δέχεται επίθεση δείχνει ότι είναι αποφασισμένο να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Κατά τον Αϋφαντή, κανένας σύμμαχος δεν θα θελήσει να εμπλακεί σε μια υπόθεση που θεωρεί εκ των προτέρων χαμένη. Αντίθετα, η Ελλάδα πρέπει να εκπέμπει την εικόνα ότι διαθέτει την πολιτική και στρατιωτική βούληση να αποκρούσει μια επίθεση και, εφόσον απαιτηθεί, να κλιμακώσει.
Όπως το συνόψισε χαρακτηριστικά: «Βοηθάνε κάποιον που μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του».
Τα τρία μέτωπα που απαιτούν προσοχή
Ο Βασίλειος Μαρτζούκος προσδιόρισε τρεις περιοχές στις οποίες, κατά την άποψή του, η Ελλάδα πρέπει να έχει στραμμένη την προσοχή της το επόμενο διάστημα:
την εξέλιξη γύρω από τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα» και την πιθανή προσπάθεια εφαρμογής της στην πράξη, την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου και τις εξελίξεις στο Κυπριακό.
Ιδιαίτερα για την Κύπρο, υπογράμμισε ότι αποτελεί ζωτικό ελληνικό εθνικό συμφέρον και δεν πρέπει να μένει εκτός της συνολικής στρατηγικής απέναντι στην Τουρκία.
«Η επιφύλαξη για τα 12 μίλια κρατά δεκαετίες»
Ο αντιναύαρχος ε.α. αναφέρθηκε, τέλος, και στο δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια.
Κατά την άποψή του, η επί δεκαετίες θέση ότι η χώρα «επιφυλάσσεται να ασκήσει το δικαίωμά της όταν κρίνει κατάλληλο» πρέπει κάποια στιγμή να μετατραπεί σε συγκεκριμένη εθνική στρατηγική και χρονοδιάγραμμα.
Για να συμβεί αυτό, όπως υποστήριξε, απαιτείται συνολική ενίσχυση της εθνικής ισχύος: στο διπλωματικό, νομικό και στρατιωτικό επίπεδο, στους εξοπλισμούς, στις Ένοπλες Δυνάμεις αλλά και στο φρόνημα της κοινωνίας.
Η συζήτηση Αϋφαντή και Μαρτζούκου κατέληξε έτσι σε ένα κεντρικό συμπέρασμα: οι συμμαχίες είναι απαραίτητες, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την εθνική ισχύ και την αποφασιστικότητα μιας χώρας να υπερασπιστεί η ίδια τα κυριαρχικά της δικαιώματα.