Μία σύνθετη, αλλά κατά βάση ανησυχητική εικόνα για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αποτυπώνουν τα αποτελέσματα του διεθνούς προγράμματος αξιολόγησης μαθητών PISA 2025.
Μολονότι η Ελλάδα περιόρισε τον ρυθμό με τον οποίο απομακρυνόταν την τελευταία δεκαετία από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, οι επιδόσεις των 15χρονων μαθητών παραμένουν αισθητά χαμηλότερες και στα τρία βασικά γνωστικά πεδία.
Στις Φυσικές Επιστήμες οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 434 μονάδες, έναντι 482 στον ΟΟΣΑ. Στην Κατανόηση Κειμένου η ελληνική επίδοση περιορίστηκε στις 423 μονάδες, ενώ ο διεθνής μέσος όρος διαμορφώθηκε στις 461. Στα Μαθηματικά η Ελλάδα κατέγραψε 424 μονάδες έναντι 463 του ΟΟΣΑ.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εικόνα στο επίπεδο της βασικής επάρκειας. Σχεδόν ένας στους δύο μαθητές στην Ελλάδα βρίσκεται κάτω από το απαιτούμενο επίπεδο στα Μαθηματικά, το 44% στην Ανάγνωση και το 41% στις Φυσικές Επιστήμες. Συνολικά, περίπου έξι στους δέκα μαθητές παρουσιάζουν χαμηλή επίδοση σε τουλάχιστον ένα από τα τρία πεδία.
Στην 47η θέση για την επίλυση ψηφιακών προβλημάτων
Για πρώτη φορά η έρευνα εξέτασε την ικανότητα των μαθητών να επιλύουν προβλήματα μέσα σε ψηφιακά περιβάλλοντα.
Η μέση επίδοση της Ελλάδας ήταν 461 μονάδες, έναντι 500 του ΟΟΣΑ, με τη χώρα να καταλαμβάνει την 47η θέση μεταξύ 91 συμμετεχόντων εκπαιδευτικών συστημάτων.
Το συγκεκριμένο εύρημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η δυνατότητα αξιοποίησης της τεχνολογίας για την επίλυση σύνθετων προβλημάτων αποτελεί πλέον βασική δεξιότητα. Δεν αρκεί η απλή εξοικείωση των παιδιών με κινητά τηλέφωνα, εφαρμογές και ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Το κρίσιμο είναι εάν μπορούν να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία με μεθοδικότητα, κρίση και ουσιαστική κατανόηση.
Μικρότερη πτώση, αλλά όχι πραγματική βελτίωση
Σε σύγκριση με την αξιολόγηση του 2022, η Ελλάδα υποχώρησε κατά επτά μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, κατά 16 στην Κατανόηση Κειμένου και κατά έξι στα Μαθηματικά.
Η πτώση ήταν μικρότερη από εκείνη που σημειώθηκε σε ορισμένες χώρες με παραδοσιακά ισχυρότερα εκπαιδευτικά συστήματα, όπως η Δανία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Ιαπωνία και η Νορβηγία.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών βελτιώθηκαν. Σημαίνει ότι υποχώρησαν λιγότερο μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον γενικευμένης πτώσης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο μέσος όρος μειώθηκε κατά 16 μονάδες στην Κατανόηση Κειμένου, κατά 11 στα Μαθηματικά και κατά πέντε στις Φυσικές Επιστήμες.
Η διάκριση είναι ουσιαστική: η Ελλάδα περιόρισε σε ορισμένα πεδία την περαιτέρω διεύρυνση της απόστασης, αλλά εξακολουθεί να κινείται αρκετά χαμηλότερα από τον ΟΟΣΑ.
Μεγάλες διαφορές ανάμεσα σε κορίτσια και αγόρια
Τα κορίτσια στην Ελλάδα υπερέχουν σημαντικά στην Κατανόηση Κειμένου, με διαφορά 46 μονάδων από τα αγόρια, όταν η αντίστοιχη διαφορά στον ΟΟΣΑ είναι 31 μονάδες. Προηγούνται επίσης κατά 12 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, έναντι μόλις μίας μονάδας στον ΟΟΣΑ.
Τα αγόρια εμφανίζονται καλύτερα στα Μαθηματικά κατά έξι μονάδες και στην επίλυση προβλημάτων σε ψηφιακό περιβάλλον κατά τέσσερις.
Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ένα βαθύτερο ζήτημα για το ελληνικό σχολείο, το οποίο δυσκολεύεται να περιορίσει τις διαφορετικές μαθησιακές αδυναμίες που εμφανίζουν τα δύο φύλα.
Το χάσμα πόλης και υπαίθρου παραμένει
Παρά τη σταδιακή σύγκλιση, σημαντικές παραμένουν οι διαφορές μεταξύ των σχολείων των αστικών κέντρων και εκείνων της περιφέρειας.
Ακόμη και μετά τον συνυπολογισμό του κοινωνικοοικονομικού επιπέδου, οι μαθητές των αστικών περιοχών προηγούνται κατά 19 μονάδες στην Κατανόηση Κειμένου, κατά 18 στις Φυσικές Επιστήμες και κατά 25 στα Μαθηματικά.
Αντιθέτως, η διαφορά μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων εμφανίζεται περιορισμένη, όταν λαμβάνεται υπόψη το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο. Εξαίρεση αποτελούν τα Μαθηματικά, όπου τα ιδιωτικά σχολεία παρουσιάζουν προβάδισμα 13 μονάδων.
Παρά τη συνολικά χαμηλή επίδοση, περίπου ένα στα έξι σχολεία κατάφερε να κινηθεί κοντά ή υψηλότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Στις Φυσικές Επιστήμες ξεχώρισαν 38 σχολικές μονάδες, από τις οποίες οι 32 ήταν δημόσιες.
Πειθαρχία, κινητά και στάση απέναντι στη μάθηση
Οι Έλληνες μαθητές δηλώνουν χαμηλότερη περιέργεια, επιμονή, αυτορρύθμιση και γνωστική προσαρμοστικότητα σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Την ίδια στιγμή, πιστεύουν περισσότερο ότι μπορούν να αναπτύξουν τις ικανότητές τους μέσα από την προσπάθεια και εμφανίζουν καλύτερη στοχοθεσία.
Στο σχολικό περιβάλλον καταγράφονται συχνότερα προβλήματα χαμηλής παραβατικότητας, όπως απουσίες, καθυστερήσεις και έλλειψη πειθαρχίας. Τα σοβαρότερα περιστατικά παραμένουν λιγότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ενώ ο σχολικός εκφοβισμός βρίσκεται περίπου στα ίδια επίπεδα.
Βελτιωμένο εμφανίζεται το αίσθημα ασφάλειας και συμμετοχής στη σχολική κοινότητα. Παράλληλα, οι μαθητές δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν λιγότερο τα κινητά τηλέφωνα μέσα στο σχολείο, στοιχείο που αποδίδεται στην εφαρμογή των σχετικών περιοριστικών μέτρων.
Ζαχαράκη: «Οι παρεμβάσεις αρχίζουν να αποδίδουν»
Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη υποστήριξε ότι τα αποτελέσματα πρέπει να αξιολογηθούν με υπευθυνότητα, αναγνωρίζοντας ότι η απόσταση από τον ΟΟΣΑ παραμένει σημαντική.
Σύμφωνα με την υπουργό, οι παρεμβάσεις που εφαρμόστηκαν έχουν αρχίσει να παράγουν αποτελέσματα. Αναφέρθηκε στα 51 νέα και αναθεωρημένα προγράμματα σπουδών, στο Πολλαπλό Βιβλίο, στην Ψηφιακή Τράπεζα Θεμάτων Skills4Life, στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και στις διαγνωστικές εξετάσεις.
Ενόψει της επόμενης PISA, το 2029, σχεδιάζεται επίσης πρόγραμμα οικονομικού εγγραμματισμού για 40.000 μαθητές και ενίσχυση του μαθήματος των Οικονομικών στη Γ΄ Γυμνασίου.
Σκληρή κριτική από το ΠΑΣΟΚ
Το ΠΑΣΟΚ κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι επιχειρεί να παρουσιάσει ως επιτυχία μία μικρότερη υποχώρηση, ενώ οι μαθητές εξακολουθούν να χάνουν έδαφος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, από το 2018 έως το 2025 οι επιδόσεις μειώθηκαν κατά 35 μονάδες στην Ανάγνωση, κατά 28 στα Μαθηματικά και κατά 17 στις Φυσικές Επιστήμες.
Η αντιπολίτευση συνδέει την εικόνα με τη χρόνια υποχρηματοδότηση, τα κενά στις υποδομές, τη μισθολογική υποβάθμιση των εκπαιδευτικών και τον συγκεντρωτικό χαρακτήρα του συστήματος.
Συμμετείχαν 6.858 μαθητές από την Ελλάδα
Στην PISA 2025 έλαβαν μέρος 765.000 μαθητές ηλικίας 15 ετών από 91 χώρες, εκπροσωπώντας περίπου 33 εκατομμύρια παιδιά.
Από την Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία, καλύπτοντας το 95% του πληθυσμού-στόχου. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό κάλυψης που έχει καταγραφεί από την έναρξη της ελληνικής συμμετοχής το 2000.
Η συνολική εικόνα, όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν για την PISA 2025, δεν επιτρέπει ούτε πανηγυρισμούς ούτε εύκολες δικαιολογίες. Η επιβράδυνση της πτώσης αποτελεί μία ένδειξη, όχι λύση. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να μετατραπεί σε μετρήσιμη βελτίωση μέσα στην τάξη, ώστε οι επόμενες γενιές να μη συνεχίσουν να πληρώνουν τις χρόνιες αδυναμίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.