Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ βρίσκεται στο επίκεντρο του ανταγωνισμού για το ποιος θα διαμορφώσει την επόμενη ημέρα στην Ανατολική Μεσόγειο, σύμφωνα με άρθρο της Νικολέττας Κουρούση στο Middle East Forum.
Το άρθρο αναλύει τις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο οποίος παρουσίασε την τριμερή ως μέρος μιας προσπάθειας «περικύκλωσης» της Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες συμμαχίες φέρνουν «περισσότερη ανασφάλεια, περισσότερα προβλήματα και περισσότερο πόλεμο». Κατά την Κουρούση, όμως, το ζήτημα δεν είναι μία μεμονωμένη δήλωση. Είναι η συνολική προσπάθεια της Άγκυρας να αμφισβητήσει περιφερειακές ευθυγραμμίσεις που περιορίζουν την τουρκική επιρροή.
Η συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ ξεκίνησε κυρίως πάνω στη βάση της ενέργειας, όμως την τελευταία δεκαετία εξελίχθηκε σε πλατφόρμα πολιτικής, αμυντικής και στρατηγικής σύγκλισης. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, αποτελεί πυλώνα σταθερότητας και αποτροπής. Για την Άγκυρα, αντίθετα, είναι ένας μηχανισμός που ενισχύει τη θέση του Ισραήλ, θωρακίζει Ελλάδα και Κύπρο και περιορίζει τον τουρκικό χώρο ελιγμών.
Η ανάλυση υπογραμμίζει ότι η τριμερής δεν είναι πλέον απλώς σχήμα ενεργειακής συνεργασίας. Έχει αποκτήσει σαφή διάσταση ασφάλειας, με κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών και συντονισμό στη θαλάσσια ασφάλεια. Αυτό είναι το σημείο που ενοχλεί περισσότερο την Τουρκία: ένα πολιτικό και ενεργειακό πλαίσιο μετατρέπεται σταδιακά σε δομημένο σύστημα περιφερειακής αποτροπής.
Η Κουρούση συνδέει την τουρκική αντίδραση και με τη βαθύτερη αντιπαλότητα Τουρκίας–Ισραήλ. Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή, οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν και το βόρειο μέτωπο του Ισραήλ αυξάνουν την αξία τέτοιων περιφερειακών συμμαχιών. Σε αυτό το περιβάλλον, η Άγκυρα βλέπει την τριμερή όχι απλώς ως ελληνική ή κυπριακή επιλογή, αλλά ως εργαλείο που ενισχύει το Ισραήλ σε μια ευρύτερη περιφερειακή αναμέτρηση.
Το άρθρο εντοπίζει και μια βαθύτερη σύγκρουση δύο μοντέλων περιφερειακής τάξης. Το πρώτο είναι το μοντέλο της τριμερούς: συνεργασία μεταξύ κρατών με κοινά συμφέροντα, δυτικό προσανατολισμό, θεσμική συνέχεια και προβλέψιμη συμπεριφορά. Το δεύτερο είναι το τουρκικό μοντέλο: ευέλικτες διευθετήσεις, εναλλασσόμενες συνεργασίες, διμερείς συναλλαγές και διαρκής προσπάθεια της Άγκυρας να κρατά ανοιχτά όλα τα μέτωπα για να μεγιστοποιεί την επιρροή της.
Ιδιαίτερο βάρος έχει και ο αμερικανικός παράγοντας. Η τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ έχει αποκτήσει και διάσταση «3+1» με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, γεγονός που τη συνδέει με τη δυτική στρατηγική στην περιοχή. Σύμφωνα με την Κουρούση, η Ουάσινγκτον μπορεί να επιδιώκει ευελιξία στην Ανατολική Μεσόγειο, όμως δεν προσφέρουν όλοι οι εταίροι τον ίδιο βαθμό αξιοπιστίας.
Εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο συμπέρασμα της ανάλυσης: η Τουρκία παραμένει τυπικά σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά άλλο η τυπική συμμαχική ιδιότητα και άλλο η επιχειρησιακή αξιοπιστία. Η συνεργασία με Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ παρέχει στις ΗΠΑ μια πιο σταθερή βάση μακροπρόθεσμου συντονισμού, ακριβώς επειδή στηρίζεται σε κοινά συμφέροντα, θεσμική ευθυγράμμιση και πιο προβλέψιμη πολιτική συμπεριφορά.
Οι δηλώσεις Φιντάν, επομένως, δεν αποτελούν απλώς ρητορική ενόχληση. Αποτελούν προσπάθεια αμφισβήτησης της ίδιας της αρχιτεκτονικής που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ερώτημα πλέον, όπως προκύπτει από την ανάλυση, δεν είναι αν η τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ θα συνεχίσει να υπάρχει. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιο μοντέλο περιφερειακής τάξης θα επικρατήσει: το μοντέλο σταθερών συμμαχιών ή το τουρκικό μοντέλο διαρκούς αναθεωρητικού παζαριού.