Σε μια συνέντευξη με αναφορές από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ μέχρι την Τουρκία, την Κύπρο, την Αίγυπτο και την Ουκρανία, ο Ιωάννης Μάζης μίλησε στον Νίκο Παπαδάτο για το Diplomatic Front, επιχειρώντας να συνδέσει τις σημερινές γεωπολιτικές ανακατατάξεις με τις στρατηγικές επιλογές της Δύσης κατά τον 20ό αιώνα.
«Δεν σχεδιάστηκε σωστά η πολιτική για το Ιράν»
Η συζήτηση ξεκίνησε από τον πόλεμο με το Ιράν και τις πληροφορίες περί σοβαρών καταστροφών στις ενεργειακές υποδομές των κρατών του Κόλπου.
Ο καθηγητής εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το πραγματικό μέγεθος των ζημιών, επισημαίνοντας ότι πολλές από τις σχετικές πληροφορίες δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως από τα ίδια τα κράτη. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι από τη στιγμή που το Ιράν εξαπέλυσε σημαντικό αριθμό βαλλιστικών πυραύλων, είναι εύλογο ότι κρίσιμες υποδομές έχουν πληγεί.
Το σημαντικότερο σημείο της ανάλυσής του αφορούσε όμως τον ίδιο τον σχεδιασμό της δυτικής στρατηγικής.
Κατά τον Μάζη, η πολιτική αυτή «δεν σχεδιάστηκε σωστά», καθώς πίσω από το πυρηνικό ζήτημα υπήρχε, κατά την εκτίμησή του, ένας ευρύτερος στρατηγικός στόχος: η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.
Ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι δεν αμφισβητεί τον υπαρξιακό κίνδυνο που συνιστά για το Ισραήλ η πιθανότητα ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν. Υποστήριξε όμως ότι, εφόσον ο πραγματικός στρατηγικός στόχος ήταν η ανατροπή του καθεστώτος, αυτή θα μπορούσε να επιδιωχθεί αποτελεσματικότερα μέσω εσωτερικής εξέγερσης.
Και εκεί έβαλε στο επίκεντρο τον κουρδικό παράγοντα.
Οι Κούρδοι και ο ρόλος του Τόμας Μπάρακ
Σύμφωνα με την εκτίμηση του Μάζη, μια οργανωμένη κινητοποίηση των Κούρδων του Ιράν θα μπορούσε να είχε αλλάξει δραματικά τα δεδομένα.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο απέδωσε καθοριστικό ρόλο στον Αμερικανό πρέσβη στην Άγκυρα, Τόμας Μπάρακ, τον οποίο χαρακτήρισε «μοιραίο πρόσωπο» για τη διοίκηση Τραμπ στη συγκεκριμένη υπόθεση.
Κατά τον καθηγητή, ο Μπάρακ, λόγω των στενών σχέσεών του με την Τουρκία και της επιρροής του στον Ντόναλντ Τραμπ, συνέβαλε στην αποτροπή μιας επιλογής που θα μπορούσε να πυροδοτήσει ευρύτερη κουρδική κινητοποίηση στην περιοχή.
Η λογική, όπως την περιέγραψε ο Μάζης, ήταν ότι μια εξέγερση εκατομμυρίων Κούρδων στο Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε Τουρκία, Ιράκ και Συρία.
Ο ίδιος, πάντως, αμφισβήτησε αυτή την εκτίμηση, υποστηρίζοντας ότι οι κουρδικές δυνάμεις θα μπορούσαν να ελεγχθούν επιχειρησιακά από εκείνους που θα τις οργάνωναν, θα τις εξόπλιζαν και θα καθόριζαν τους στόχους τους.
Από τη Συρία στην ιστορική εργαλειοποίηση του πολιτικού Ισλάμ
Η συζήτηση οδηγήθηκε στη συνέχεια στη Συρία και από εκεί σε μια εκτενή ιστορική αναδρομή για τη σχέση της Δύσης με το πολιτικό Ισλάμ.
Ο Μάζης συνέδεσε τη σημερινή πραγματικότητα με την ιστορία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και υποστήριξε ότι δυτικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν επανειλημμένα ισλαμιστικά κινήματα ως γεωπολιτικά εργαλεία εναντίον αντιπάλων τους.
Αναφέρθηκε στην Αίγυπτο, στο Ιράν της εποχής Μοσαντέκ, στο Αφγανιστάν και στους Μουτζαχεντίν, επιμένοντας ότι η χρησιμοποίηση τέτοιων δυνάμεων μπορεί να αποφέρει βραχυπρόθεσμα γεωπολιτικά αποτελέσματα, αλλά μακροπρόθεσμα παράγει συνέπειες που επιστρέφουν στη Δύση.
Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο ενέταξε και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Μάζης για Ερντογάν: «Εγώ θα είμαι ο επόμενος μεγάλος χαλίφης»
Ο καθηγητής αναφέρθηκε στον χαρακτηριστικό χαιρετισμό «Ράμπια» με τα τέσσερα δάχτυλα, που έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα ο Τούρκος πρόεδρος.
Τον συνέδεσε με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και τον Μοχάμεντ Μόρσι, ερμηνεύοντας πολιτικά τον συμβολισμό του Ερντογάν ως έκφραση μιας πολύ ευρύτερης ισλαμιστικής φιλοδοξίας.
«Εγώ θα είμαι ο επόμενος μεγάλος χαλίφης των Αδελφών Μουσουλμάνων, δηλαδή του απανταχού Ισλάμ», ήταν η χαρακτηριστική ερμηνεία που έδωσε ο Μάζης στο μήνυμα του Τούρκου προέδρου.
Και ακριβώς εδώ η ανάλυσή του πέρασε στα ελληνοτουρκικά.
«Η κατάσταση έρχεται στην Ελλάδα, έρχεται στην Κύπρο»
Ο Ιωάννης Μάζης άσκησε ιδιαίτερα σκληρή κριτική στην Αθήνα, υποστηρίζοντας ότι οι κίνδυνοι είναι γνωστοί αλλά δεν αντιμετωπίζονται.
«Τα ξέρουν, αλλά δεν μπορώ να καταλάβω σε ποιες μεταφυσικές δυνάμεις ελπίζουν για να μπορέσουν να αντιστρέψουν την κατάσταση η οποία έρχεται. Έρχεται στην Ελλάδα, έρχεται στην Κύπρο και δεν θέλουν να τη δουν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Αμφισβήτησε μάλιστα ευθέως το αφήγημα των «ήρεμων νερών», επικαλούμενος τις παραβιάσεις από τουρκικά drones και F-16 και υπενθυμίζοντας τη δική του εξαρχής αρνητική τοποθέτηση απέναντι στη Διακήρυξη των Αθηνών.
«Δεν μπορεί να χάνουμε την Αίγυπτο»
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε και στην Αίγυπτο.
Ο Μάζης υποστήριξε ότι η Ελλάδα επιχειρεί να οικοδομήσει διπλωματικές γέφυρες, αλλά αδυνατεί να τις υποστηρίξει πειστικά.
«Δεν μπορεί να χάνουμε την Αίγυπτο αυτή τη στιγμή», τόνισε, αναφερόμενος μεταξύ άλλων στις στρατιωτικές ασκήσεις Αιγύπτου και Τουρκίας.
Παράλληλα επανέφερε το ζήτημα της ελληνοαιγυπτιακής μερικής οριοθέτησης, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν η ελληνική πλευρά να έχει προχωρήσει σε παραχωρήσεις χωρίς η οριοθέτηση να φθάνει μέχρι την περιοχή του Καστελλόριζου.
Και κατέληξε σε μία από τις πλέον χαρακτηριστικές φράσεις της συνέντευξης:
«Δεν είναι δυνατόν πάντα η Ελλάς να δίνει την εντύπωση του ασθενούς. Πάντα η Ελλάς να δίνει την εντύπωση του υποχωρητικού».
Κατά τον καθηγητή, αυτή η εικόνα βλάπτει την Ελλάδα ακόμη και έναντι των ίδιων των συμμάχων της, καθώς παρουσιάζει μια χώρα που υποχωρεί «μπροστά στην παραμικρή πίεση».
ΑΟΖ: «Η ανακήρυξη είναι μονομερής ενέργεια»
Ο Ιωάννης Μάζης στάθηκε ιδιαίτερα και στη συζήτηση για την ελληνική ΑΟΖ.
Υπογράμμισε τη διαφορά ανάμεσα στην ανακήρυξη και την οριοθέτηση, σημειώνοντας ότι η πρώτη αποτελεί μονομερώς ασκούμενη νομική ενέργεια, ενώ η δεύτερη απαιτεί διάλογο, συμφωνία ή προσφυγή σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο.
Κατά συνέπεια, απέρριψε τη θέση ότι για να ανακηρύξει μια χώρα ΑΟΖ πρέπει προηγουμένως να συμφωνήσει με το απέναντι κράτος.
Κυπριακό: «Χειρότερα από το Σχέδιο Ανάν»
Ακόμη πιο δραματικοί ήταν οι τόνοι όταν η συζήτηση στράφηκε στο Κυπριακό.
Ο Νίκος Παπαδάτος έθεσε το ερώτημα εάν οι σημερινές διαδικασίες μπορούν να οδηγήσουν σε λύση ακόμη χειρότερη από εκείνη που είχε προταθεί επί Σχεδίου Ανάν.
Η απάντηση του Μάζη ήταν κατηγορηματική:
«Είναι πολύ χειρότερα από το Σχέδιο Ανάν, γιατί είναι διχοτόμηση».
Και συνέχισε λέγοντας ότι δεν πρόκειται απλώς για διχοτόμηση, αλλά –κατά την εκτίμησή του– για ένα πρώτο στάδιο που θα μπορούσε να οδηγήσει στη συνέχεια σε κυριαρχία του τουρκικού στοιχείου επί ολόκληρης της Κύπρου.
Ο καθηγητής μίλησε για κίνδυνο «νομιμοποίησης» των αποτελεσμάτων της εισβολής και της κατοχής, υπενθυμίζοντας παράλληλα τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που, όπως τόνισε, δεν παραγράφονται.
Η «πολιτική ισότητα» και η μεγάλη προειδοποίηση
Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η τοποθέτησή του για την έννοια της «πολιτικής ισότητας».
Ο Μάζης υποστήριξε ότι η εξίσωση της ελληνοκυπριακής πλειοψηφίας με την τουρκοκυπριακή μειονότητα σε επίπεδο πολιτικής ισχύος δημιουργεί ένα θεμελιώδες δημοκρατικό πρόβλημα, φτάνοντας μάλιστα να χρησιμοποιήσει τον όρο «απαρτχάιντ» για να περιγράψει αυτό που θεωρεί ότι επιχειρείται.
Ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο διέκρινε στην έννοια της «κυριαρχικής ισότητας», καθώς θεωρεί ότι αυτή ανοίγει ευθέως τον δρόμο για δύο κυρίαρχα κράτη.
Κατά τον Μάζη, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε τελικά να επιτρέψει στην Άγκυρα, μέσω του τουρκοκυπριακού στοιχείου, να αποκτήσει έμμεση δυνατότητα παρέμβασης ακόμη και σε αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση θα κρέμεται από την Άγκυρα», προειδοποίησε.
Ουκρανία: «Γιατί κυρώσεις στη Ρωσία και όχι στην Τουρκία;»
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, η συζήτηση στράφηκε στην Ουκρανία και στην ελληνική στάση απέναντι στον πόλεμο.
Ο Μάζης ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα, έχοντας βιώσει ως Ελληνισμός την εισβολή και κατοχή στην Κύπρο, δεν μπορεί να υποστηρίζει μια εισβολή.
Ωστόσο, επανέφερε ένα ερώτημα που, όπως είπε, είχε θέσει από την αρχή του πολέμου:
Από τη στιγμή που επιβάλλονται κυρώσεις στη Ρωσία για την εισβολή στην Ουκρανία, γιατί δεν ζητούνται ανάλογες κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας για την εισβολή και συνεχιζόμενη κατοχή στην Κύπρο;
Παράλληλα υποστήριξε ότι Ελλάδα και Κύπρος θα μπορούσαν να είχαν αξιοποιήσει τις ιστορικές και πολιτισμικές σχέσεις τους τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Ουκρανία, ώστε να διεκδικήσουν έναν διαμεσολαβητικό ρόλο αντί να εγκαταλείψουν, όπως εκτίμησε, την παράδοση μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής.
Η συνολική προειδοποίηση του Ιωάννη Μάζη ήταν σαφής: σε έναν κόσμο που αναδιατάσσεται ταχύτατα, η Ελλάδα δεν μπορεί να εμφανίζεται ως δεδομένη, υποχωρητική ή μονοδιάστατη δύναμη.
Για τον καθηγητή, από το Ιράν και τη Συρία μέχρι την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Κύπρο, οι εξελίξεις συνδέονται μεταξύ τους. Και η μεγάλη πρόκληση για τον Ελληνισμό είναι να αντιληφθεί εγκαίρως τη μεταβολή των συσχετισμών προτού βρεθεί αντιμέτωπος με νέα τετελεσμένα.