Σοβαρά ερωτήματα για την αναβάθμιση της Τουρκίας στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, τη δημιουργία νέων στρατηγείων σε τουρκικό έδαφος, την υπόθεση των F-35 και τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών θεμάτων από την Αθήνα έθεσε ο Σάββας Καλεντερίδης, κατά την παρέμβασή του στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής».
Ο στρατιωτικός αναλυτής υποστήριξε ότι, πίσω από το περιορισμένο περιεχόμενο του τελικού ανακοινωθέντος της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, βρίσκονται σημαντικές στρατηγικές εξελίξεις, οι οποίες αφορούν τόσο τον πόλεμο στην Ουκρανία όσο και τον νέο ρόλο που φαίνεται να αναλαμβάνει η Τουρκία στους σχεδιασμούς της Συμμαχίας.
Παράλληλα, άσκησε έντονη κριτική στην ελληνική κυβέρνηση, κατηγορώντας την ότι δεν ενημερώνει με σαφήνεια τους πολίτες και ότι δεν έχει εξηγήσει ποια στάση τήρησε στις διαδικασίες που αφορούν τη δημιουργία των νέων νατοϊκών διοικήσεων στην Τουρκία.
Η Δύση σχεδιάζει συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία
Αποτιμώντας τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, ο Σάββας Καλεντερίδης σημείωσε ότι, παρά τις μεγάλες προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί, το επίσημο ανακοινωθέν δεν περιείχε θεαματικές αποφάσεις.
Επισήμανε, ωστόσο, δύο βασικά σημεία: την επιβεβαίωση της αμερικανικής δέσμευσης απέναντι στο Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας και την πρόβλεψη μεγάλων ποσών στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία για το 2026 και το 2027.
Κατά τον ίδιο, η χρηματοδότηση αυτή αποτελεί ένδειξη ότι οι δυτικές δυνάμεις προετοιμάζονται για τη συνέχιση του πολέμου και δεν αναμένουν άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών.
Η στρατηγική της Δύσης, όπως την περιέγραψε, είναι να διατηρήσει τη Ρωσία «αγκιστρωμένη» στο ουκρανικό μέτωπο, προκαλώντας σταδιακή στρατιωτική και οικονομική φθορά. Την ίδια στιγμή, η Ουκρανία ενισχύει την αμυντική της βιομηχανία με δυτική τεχνολογική βοήθεια και αποκτά μεγαλύτερες δυνατότητες για πλήγματα σε βάθος μέσα στη ρωσική επικράτεια.
Ο Καλεντερίδης υπενθύμισε ότι η Ουκρανία διέθετε ήδη από τη σοβιετική περίοδο σημαντική βιομηχανική και τεχνολογική υποδομή, ακόμη και στην κατασκευή μεταγωγικών αεροσκαφών και αεροπορικών κινητήρων.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, ο συνολικός σχεδιασμός της Δύσης είναι διπλός: να εξασθενήσει τη Ρωσία μέσω της Ουκρανίας και στη συνέχεια να στρέψει μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεων και των πόρων της προς την αντιμετώπιση της Κίνας.
Το εξάωρο Τραμπ–Ερντογάν και τα ερωτήματα
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην πολύωρη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Σάββας Καλεντερίδης χαρακτήρισε εντυπωσιακή τη χρονική διάρκεια των συνομιλιών, επισημαίνοντας ότι είναι εξαιρετικά σπάνιο ένας Αμερικανός πρόεδρος να αφιερώνει έξι ώρες σε συνομιλίες με έναν ξένο ηγέτη.
Κατά την εκτίμησή του, στη συνάντηση είναι πιθανό να εξετάστηκαν κρίσιμα ζητήματα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, χωρίς ωστόσο να έχουν γίνει γνωστές οι λεπτομέρειες, καθώς οι συζητήσεις στρατηγικού χαρακτήρα παραμένουν απόρρητες.
Η διάρκεια της επαφής, πάντως, αποτελεί από μόνη της ένδειξη της σημασίας που αποδίδει η Ουάσιγκτον στον ρόλο της Τουρκίας.
Τα δύο νέα στρατηγεία στην Τουρκία
Το πιο σοβαρό μέρος της παρέμβασής του αφορούσε τις πληροφορίες για τη δημιουργία δύο νέων νατοϊκών στρατηγείων σε τουρκικό έδαφος.
Ο Καλεντερίδης απέρριψε την άποψη ότι οι σχετικές πληροφορίες βασίζονται αποκλειστικά σε αμφίβολες τουρκικές διαρροές. Ανέφερε ότι η υπόθεση έγινε γνωστή όταν Τούρκος που συμμετείχε στις σχετικές διαδικασίες στις Βρυξέλλες δημοσιοποίησε το λογότυπο του πολυεθνικού σώματος στρατού που σχεδιάζεται να εγκατασταθεί στα Άδανα.
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, στα Άδανα πρόκειται να δημιουργηθεί μία νατοϊκή διοίκηση και ένα πολυεθνικό σώμα στρατού, με περίπου τη μισή δύναμη να αποτελείται από τουρκικό προσωπικό και την υπόλοιπη από στελέχη άλλων χωρών.
Μετά τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών, ο Τούρκος δημοσιογράφος Μπαρίς Τερκόγλου έθεσε δημοσίως το ζήτημα, κατηγορώντας την τουρκική κυβέρνηση ότι προχωρά σε σημαντικές αποφάσεις πίσω από την πλάτη της κοινής γνώμης. Υπό την πίεση που δημιουργήθηκε, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας αναγκάστηκε να επιβεβαιώσει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη σχετική διαδικασία.
Το δεύτερο στρατηγείο, σύμφωνα με τον Καλεντερίδη, αφορά ναυτική διοίκηση στην περιοχή του Anadolu Kavağı, στην έξοδο του Βοσπόρου προς τον Εύξεινο Πόντο.
Η επίσκεψη δύο ανώτατων αξιωματικών του ΝΑΤΟ στην περιοχή θεωρείται από τον ίδιο ένδειξη ότι ο σχεδιασμός είναι προχωρημένος. Η συγκεκριμένη διοίκηση φαίνεται ότι θα συνδέεται με τον πόλεμο στην Ουκρανία, την αυξημένη νατοϊκή παρουσία στη Μαύρη Θάλασσα και πιθανώς με τις εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο.
Το ΝΑΤΟ ανοίγεται προς την Ασία μέσω Τουρκίας
Ο Σάββας Καλεντερίδης εκτίμησε ότι η διοίκηση των Αδάνων ενδέχεται να ενταχθεί σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό του ΝΑΤΟ για άνοιγμα προς τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την Ασία μέσω της Τουρκίας.
Εφόσον επιβεβαιωθούν οι σχετικές πληροφορίες, στον χώρο ευθύνης του νέου στρατηγείου θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται η Ανατολική Μεσόγειος, η Κύπρος και περιοχές άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος.
Αυτό, όπως υπογράμμισε, καθιστά το ζήτημα εξαιρετικά σοβαρό για την Ελλάδα. Δεν πρόκειται απλώς για την εγκατάσταση ακόμη μίας συμμαχικής διοίκησης, αλλά για μία ουσιαστική μεταφορά πολιτικής και στρατιωτικής επιρροής προς την Τουρκία.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποια στάση τήρησε η ελληνική πλευρά στα ενδιάμεσα στάδια της διαδικασίας, τα οποία περνούν μέσα από τα στρατιωτικά και πολιτικά όργανα του ΝΑΤΟ.
«Δεν τιμά μία κυβέρνηση να λέει άλλα τη μία ημέρα και άλλα την επόμενη»
Ο στρατιωτικός αναλυτής άσκησε σκληρή κριτική στην επικοινωνιακή διαχείριση του θέματος από την Αθήνα.
Όπως υποστήριξε, αρχικά η κυβερνητική πλευρά εμφανίστηκε να δηλώνει ότι γνώριζε τη σχετική διαδικασία και ότι δεν υπήρχε λόγος ανησυχίας. Στη συνέχεια, όμως, η γραμμή άλλαξε και παρουσιάστηκε η υπόθεση ως κάτι που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Ο Καλεντερίδης σημείωσε ότι η τελική απόφαση μπορεί πράγματι να μην έχει ληφθεί, όμως οι διαδικασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, ενώ η Τουρκία φέρεται να έχει προχωρήσει ακόμη και σε τοποθετήσεις προσωπικού.
Προειδοποίησε μάλιστα ότι, εάν η Ελλάδα δεν έχει καταθέσει εγκαίρως αντιρρήσεις και επιφυλάξεις στα προηγούμενα στάδια, θα είναι πολύ δυσκολότερο να επιχειρήσει να εμποδίσει την απόφαση όταν αυτή φτάσει στην τελική της φάση.
«Δεν τιμά μία χώρα η κυβέρνησή της να λέει ψέματα στους πολίτες», ήταν το κεντρικό μήνυμά του, ζητώντας σοβαρότητα, συνέπεια και υπεύθυνη ενημέρωση για τα εθνικά θέματα.
Η φωτογραφία μπροστά στη «Γαλάζια Πατρίδα»
Ο Καλεντερίδης αναφέρθηκε και στη φωτογράφιση δύο ανώτατων αξιωματικών του ΝΑΤΟ μπροστά σε χάρτη της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας».
Όπως είπε, οι Τούρκοι εκμεταλλεύτηκαν επικοινωνιακά την παρουσία των ξένων στρατηγών, τοποθετώντας τους μπροστά σε έναν χάρτη που αποτυπώνει τις μαξιμαλιστικές τουρκικές διεκδικήσεις σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου.
Κατά τον ίδιο, η Αθήνα όφειλε να αντιδράσει θεσμικά και να αποστείλει επίσημες επιστολές διαμαρτυρίας τόσο στους συγκεκριμένους αξιωματούχους όσο και στη νατοϊκή διοίκηση.
Η απουσία ελληνικής αντίδρασης επιτρέπει στην Τουρκία να μετατρέπει τις συμμαχικές επισκέψεις σε εικόνες έμμεσης νομιμοποίησης των αναθεωρητικών της θέσεων.
Η «βλακεία» των S-400 και το κόστος για την Τουρκία
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε και το σύνθετο ζήτημα των F-35 και των ρωσικών S-400.
Ο Σάββας Καλεντερίδης υπενθύμισε ότι η Τουρκία είχε ενταχθεί εγκαίρως στο πρόγραμμα του F-35 ως χώρα συμπαραγωγής. Επρόκειτο να αποκτήσει περίπου 100 αεροσκάφη, ενώ τουρκικές εταιρείες θα εξασφάλιζαν συμβόλαια δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αντίθετα, η Ελλάδα δεν συμμετείχε στο πρόγραμμα όταν της δόθηκε η δυνατότητα στα τέλη της δεκαετίας του 1990, επιλογή την οποία απέδωσε στη στρατηγική κατεύθυνση που είχε τότε υιοθετήσει η κυβέρνηση Σημίτη.
Η αγορά των S-400 από τον Ερντογάν οδήγησε τελικά στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα του F-35. Ο Καλεντερίδης χαρακτήρισε την απόφαση «βλακεία του Ερντογάν», αναφέροντας ότι, σύμφωνα με τουρκικές εκτιμήσεις, το συνολικό κόστος για την τουρκική οικονομία μπορεί να έφθασε ακόμη και τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς να υπολογίζονται οι επιχειρησιακές συνέπειες.
Τα σενάρια για μεταφορά των S-400
Σύμφωνα με τον στρατιωτικό αναλυτή, η Άγκυρα εξετάζει πλέον διαφορετικά σενάρια προκειμένου να απομακρύνει το εμπόδιο των S-400 και να ανοίξει ξανά τον δρόμο προς τα F-35.
Ένα από αυτά προβλέπει την τοποθέτηση του ρωσικού συστήματος σε αμερικανοτουρκική βάση, υπό κοινό έλεγχο. Μία τέτοια λύση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως πολιτικό επιχείρημα, δεν είναι όμως βέβαιο ότι αρκεί για να ξεπεραστούν οι νομικοί περιορισμοί που προβλέπουν οι κυρώσεις CAATSA και η αμερικανική νομοθεσία.
Το δεύτερο σενάριο αφορά τη μεταφορά ή την πώληση των S-400 σε τρίτη χώρα, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ να εμφανίζονται μεταξύ των πιθανών επιλογών.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι για μία τέτοια κίνηση απαιτείται η συγκατάθεση της Ρωσίας. Η Μόσχα θα πρέπει να λάβει ένα ιδιαίτερα σημαντικό αντάλλαγμα για να επιτρέψει στην Τουρκία να απομακρύνει τους S-400 και να αποκτήσει αμερικανικά μαχητικά, τα οποία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ θα έχουν ως βασικό στρατηγικό αντίπαλο τη Ρωσία.
Μία Τουρκία που κερδίζει χώρο και μία Ελλάδα που απουσιάζει
Το συνολικό συμπέρασμα της παρέμβασης του Σάββα Καλεντερίδη είναι ότι η Τουρκία δεν αντιμετωπίζεται πλέον από το ΝΑΤΟ απλώς ως ένα προβληματικό μέλος της Συμμαχίας.
Αντιθέτως, αναβαθμίζεται ως γεωγραφικός και στρατιωτικός κόμβος για τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή, την Ανατολική Μεσόγειο, τον Καύκασο και την ευρύτερη Ασία.
Η Αθήνα, σύμφωνα με τον ίδιο, εμφανίζεται απούσα από τις μεγάλες διαπραγματεύσεις, ενώ περιορίζεται σε δηλώσεις που απευθύνονται περισσότερο στο εσωτερικό ακροατήριο παρά στους πραγματικούς συσχετισμούς ισχύος.
Η Ελλάδα οφείλει να εξετάζει τις εξελίξεις όχι με επικοινωνιακή αισιοδοξία, αλλά με εθνική στρατηγική, θεσμική παρουσία και έγκαιρη διπλωματική αντίδραση. Διαφορετικά, κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε τετελεσμένα που θα αφορούν άμεσα το Αιγαίο, την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο.