Όταν η τιμή γίνεται ποινή – Η περίπτωση Μητροπολίτου Αμβροσίου

Όταν η τιμή γίνεται ποινή.

Η περίπτωση του Μητροπολίτη Αμβροσίου και το δικαίωμα στην εκκλησιαστική κριτική.

Η υπόθεση του πρώην Μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβροσίου θέτει ένα ζήτημα πολύ ευρύτερο από το ίδιο το πρόσωπό του και πάνω από ένα εκκλησιαστικό παράσημο.

Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος είχε αποφασίσει να του απονείμει τον Χρυσό Σταυρό μετά Αστέρος του Παρασήμου του Αποστόλου Παύλου, με αφορμή τη συμπλήρωση πενήντα ετών αρχιερωσύνης. Λίγες ημέρες αργότερα, όμως, η απόφαση ανακλήθηκε, μετά την προσυπογραφή και διαβίβαση από τον ίδιο επιστολής που ασκούσε αυστηρή κριτική στη διοικούσα Εκκλησία.

Εδώ χρειάζεται μια σαφής θεσμική διάκριση. Άλλο είναι η εκκλησιαστική πειθαρχική ή διοικητική διαδικασία, η οποία πρέπει να στηρίζεται σε συγκεκριμένο ιερό κανόνα, αρμοδιότητα, πραγματικά περιστατικά και προβλεπόμενη διαδικασία, και άλλο είναι μια τιμητική διάκριση, η οποία απονέμεται με προηγούμενη απόφαση για συγκεκριμένη προσφορά ή διαδρομή αρχιερέα.

Εάν μια τιμητική διάκριση ανακαλείται ως αντίδραση στη δημόσια διαφωνία του τιμώμενου, τότε δημιουργείται ο κίνδυνος, η τιμή να μετατρέπεται de facto, σε μηχανισμό πειθαρχικής επιβράβευσης ή αποδοκιμασίας, χωρίς να ακολουθείται η αντίστοιχη θεσμική διαδικασία.

Το κρίσιμο ερώτημα λοιπόν είναι: Ποιος ήταν ο ακριβής θεσμικός και κανονικός λόγος της ανάκλησης;

Εάν υπήρχε αυτοτελής και νόμιμος λόγος, πρέπει να διατυπωθεί καθαρά και να τεκμηριωθεί. Εάν όμως το αποφασιστικό γεγονός ήταν απλώς η άσκηση κριτικής, τότε το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη θεσμική βαρύτητα.

Σίγουρα δεν άλλαξε μέσα σε λίγες ημέρες η πεντηκονταετής αρχιερατική διαδρομή του μητροπολίτη Αμβροσίου. Το νέο στοιχείο ήταν η δημόσια τοποθέτησή του.

Όμως ο Απόστολος Παύλος δεν δίστασε να ελέγξει δημοσίως τον Απόστολο Πέτρο (Γαλ. 2,11), όταν έκρινε ότι διακυβευόταν η αλήθεια του Ευαγγελίου. Ομοίως ορίζουν οι ιεροί Αποστολικοί Κανόνες.

Η υπακοή σίγουρα δεν είναι δουλικότητα, όπως και η παρρησία και το θάρρος της γνώμης δεν είναι ανταρσία. Ο μητροπολίτης Αμβρόσιος σίγουρα μπορεί να ζήσει και χωρίς ούτε ένα παράσημο. Το πραγματικό ζήτημα όμως είναι θεσμικό και εκκλησιολογικό: Μπορεί ένας επίσκοπος να ασκεί αυστηρή κριτική στην Εκκλησία, χωρίς η κριτική αυτή να μετατρέπεται σε λόγο απώλειας μιας τιμητικής διάκρισης;

Η Εκκλησία διαθέτει θεσμούς, κανόνες και διαδικασίες. Αυτά πρέπει να εφαρμόζονται με σαφήνεια και διάκριση, χωρίς να συγχέεται η πειθαρχική ευθύνη, με την έκφραση γνώμης και η τιμητική αναγνώριση, με την επιβράβευση της αρχιερατικής σιωπής. Γιατί το κύρος της Εκκλησίας δεν μεγαλώνει όταν κανείς δεν την ελέγχει. Μεγαλώνει όταν μπορεί να ακούει ακόμη και τον αυστηρότερο έλεγχο, χωρίς να φοβάται την αλήθεια. Έλεγχε ταπεινόν και σοφότερος έσται! Μη έλεγχε κακούς, διότι μισησωσί σε! Είναι ρητά που μπορούν να μας προβληματίσουν όλους λαϊκούς και ιερωμένους, πολίτες και πολιτικούς ή αξιωματούχους. Η Διχόνοια ποτέ δεν βοήθησε, μόνο ένα τη ενώσει η ισχύς σε ημέρες όπου η πατρίδα πολεμείται ας δείξουμε την πολυπόθητη ενότητα.